ريزهكاريهاي ديپلماسي با ايران
ترجمه آرام رجبی
ما شاهد یک چرخش تاریخی در خاورمیانه هستیم که به چند دهه تنش بین ایران و غرب پایان خواهد داد. توافق حاصلشده میتواند جایگاهی را که ایران در جامعه بینالمللی از دست داده بود به او بازگرداند و افقهای تازهای را برای کل منطقه- که در سالهای اخیر با بحرانهایی جدی در سوریه و عراق روبهرو است - باز کند. اگر جامعه بینالملل و مذاکرهکنندگان ایرانی بعد از مدت طولانی (بیش از 10 سال از آغاز مذاکرات با آژانس بینالمللی انرژی اتمی میگذرد) به توافق دست یافتند به تجربیات گسترده ایرانیها در این زمینه مربوط میشود. دانش و شناخت مذاکرهکنندگان ایرانی از همتایان غربی خود و نظام غرب به مراتب بیش از دانش و شناختی است که طرف غربی از آنها دارد؛ چراکه درهای این کشور از مدتها قبل به رویمان بسته شده بود. با این حال مذاکره با ایرانیها عاری از سهولت نیست. ایرانیها نه عرب، نه آسیایی و نه اروپایی هستند. باوجوداین در روش مذاکره آنها ویژگیهایی از هر یک از این جوامع وجود دارد. بهعنوان مثال، هیچگاه نباید به طرف مقابل «نه» گفت حتی اگر بحث بر سر انجامِ کاری غیرممکن است؛ این ویژگی را عموما میتوان در کشورهای آسیایی مشاهده کرد. توجه کافی به رساننده پیام و شیوه او در ارائه این پیام ویژگی دیگری است که درکشورهای عربی خاورمیانه رواج دارد. ویژگیهای شعر و ادب فارسی را هم میتوان به اینها اضافه کرد: انتخاب کلمات مناسب، زبانشناسی، ارتباطات کلامی و غیرکلامی. بنابراین، ممکن است برخی طرفهای خارجی احساس سردرگمی کنند. فرهنگ دیپلماتیک ایران نتیجه موقعیت ژئواستراتژیک این کشور است که در محل تلاقی چند تمدن قرار دارد و به همجواری سلطهجویانه و اغلب تهدیدآمیز از حملات عربها و ترکها تا تهاجم مغولها و قدمت آن مربوط میشود. فن مذاکره آنها از روحیه ملی نشئت میگیرد و بازتابدهنده ویژگیهای مذهبی، ادبی و زبانی، آداب و رسوم فرهنگی و ملیگرایی است. دیپلماسی ایرانی، نوپا نیست و 20 قرن قدمت دارد؛ زمانیکه ایران نخستین سفارت خود را در سال 578 قبل از میلاد مسیح، در چین تأسیس کرد. مذاکره در ایران مذاکره در گذر زمان است. مذاکرهکنندگان ایرانی، انتظارکشیدن را به یورشبردن به طرف مقابل یا امضای توافق بد ترجیح دادند. حملات پیدرپی عربها و ترکها و درنهایت مغولها که از قرن هفتم تا قرون وسطی طول کشید به ایرانیها مقاومت را آموخته است. به نقل از فرستادههای ژان باتیست کولبر به ایران، در اواسط قرن هفدهم میلادی، شناخت تاریخ و فرهنگ ایران برای موفقیت در مذاکرات با آنها ضروری است. در تجارت، کسی یا شرکتی که به طرف ایرانی خود بگوید «زمان پول است» هرگز موفق نخواهد بود! این ضربالمثل غربی میان ایرانیها هیچ معنایی ندارد. امضای یک توافق در ایران به معنی پایانیافتن مذاکرات نیست. در نتیجه مذاکرات حتی پس از توافق ادامه خواهند داشت و همواره راهی برای برقراری گفتوگو بر سر مسائل موردابهام وجود خواهد داشت. احترامگذاشتن، توجهکردن به طرف مقابل و برقراری رابطه دوستانه ازجمله مهارتهای مذاکره به حساب میآید. الگوهای دیپلماسی و ادب («تعارف» در فارسی) میتواند برای غربیها مشکلساز باشد. شاید زمان آن فرا رسیده است که این کشور را بهتر بشناسیم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.