مطالبه اصلي زنان ايراني چيست
در جستوجوي درد مشترك
آروز فرشيد
مطالبات زنان در جامعه ما همان حکایت «پیل اندر خانه تاریک» است که مولانا میگوید. درست همان وقتیکه عدهای بهدنبال افزایش سهم زنان از کرسیهای سبز بهارستان هستند، برخی خرده میگیرند که بهجای این کارها، به داد زنان سرپرست خانوار برسیم. یا وقتی كساني پیگیر ورود زنان به ورزشگاهها میشوند، گروهی فرياد میکشند مگر مسئله زنان این است؟! وقتی هم میگویند زنان مدیر و وزیر و دیپلمات شوند، باز گروهی هستند که بگویند تکلیف خانواده چه خواهد شد؟! مسئله وقتی تأملبرانگیز میشود که درک کنیم این اختلافِ نظرهای بیپایان به بزرگترین مانع در مسیر پیگیری مسائل زنان بدل شده است. در این شرایط جواب مشخصی برای این پرسش که «اصلیترین مطالبه زنان چیست؟» وجود ندارد. این مسئله حتی سبب میشود گمان کنیم اساسا درد مشترکی در این جامعه وجود ندارد و زنان هنوز در مسائل ابتدایي، همچون اینکه زن در جایگاه خانواده تعریف شود یا خارج از آن سردرگم هستند. اظهارات اخیر شهیندخت مولاوردی، معاون رئیسجمهوري در امور زنان و خانواده، وجود این دشواری را تأیید میکند. او در نشست خبری همایش زنان، اعتدال و توسعه هر دو وجه را در نظر گرفته و گفته است «انتظار داریم در حوزه زنان بهاعتدال که نیاز امروز جامعه است، پرداخته شود و تأثیر آن در عرصههای مختلف همچون خانواده، بازار کار و ایجاد توازن میان این دو نقش زنان دیده شود». مولاوردی همچنین تأکید میکند: «زمانی که فرضیه عدالت جنسیتی را بهعنوان یک ایده به جهان ارائه میکنیم و انتظار داریم آن را دربست قبول کنند، باید بدانیم اگر این ایده هنوز در کشور ما به عمل درنیامده باشد و ابعادش تحلیل نشده باشد، تأثیری نخواهد داشت». بهاینترتیب، او با اشاره به اینکه برنامه رئیسجمهوري در این مدت کاهش شکاف جنسیتی بوده است، میگوید در این معاونت و بهطورکلی در دولت به این نتیجه رسیدهاند که «باور به زنان و مطالبات آنها باید به باور و مطالبه جامعه تبدیل شود». پرسش اینجاست که چطور میتوان انتظار داشت «مطالبات زنان» به «مطالبات جامعه» بدل شوند، درحالیکه جامعه زنان هنوز درباره اولویتبندی مطالبات خود اختلافِ نظر دارد. چطور میتوان در شرایطی که نگاههای سیاسی و جناحی بر پیگیری خواستهها و حقوق زنان سیطره دارد، امیدوار بود که همه جامعه باهم همراه شوند و برای حل مشکلات زنان بکوشند. گمان میرود که این کلیگوییها و آرمانخواهیها بدون درنظرگرفتن مشکلات و موانع کنونی، که بعضا از درون جامعه زنان نشأت میگیرند، سودمند نخواهد بود. برخی فعالان حوزه زنان اعتقاد دارند راهحل برونرفت از این شرایط وارونه دیدن هرم است. برایناساس، بهجای تأکید بر افزایش مشارکت سیاسی و اجتماعی زنان، در گام نخست باید سراغ حلوفصل مشکلات زنان در طبقات پایین جامعه رفت، زیرا با این روش دغدغههای ابتداییتر حذف میشوند و بهمرور زمان سطح آگاهی و اطلاعات زنان جامعه رشد میکند و زمان پرداختن به موضوعات کلان و البته اساسیای همچون مشارکت در امور اجرائی کشور نیز فرا میرسد. گفتنی است این دیدگاه مخالفانی دارد و گروه دیگری از فعالان حوزه زنان نیز اعتقاد دارند تازمانیکه زنان در رأس یا در سطح عالی نهادهای مختلف قرار نگیرند، اراده و عزمی جدی برای حلوفصل مشکلات فعلی این جامعه وجود نخواهد داشت. گیتی پورفاضل، وکیل دادگستری که ازجمله معتقدان به رویکرد نخست است، در گفتوگو با «شرق» به اختلافات توجهبرانگیز زنان در طبقات مختلف جامعه اشاره کرد و گفت: «برخی زنان متأسفانه از حقوحقوقی که یک انسان باید داشته باشد، کاملا بیخبر هستند. منظور از این گروه فقط زنان بیسواد نیست، بلکه بسیاری از زنان باسواد نیز از حق و حقوق خود مطلع نیستند. این گروه در حقیقت پذیرفتهاند بهعنوان جنس دوم در جامعه بهحساب آیند و پشت یک مرد پنهان شوند». او با تأکید بر تفاوتهای این گروه با زنانی که مطالباتی در سطح استفاده از زنان در نهادهای اجرائی، کابینه و مجلس دارند، گفت: «درد مشترک این دو گروه به تعدد زوجات مربوط میشود؛ زیرا این دردی است که همه طبقات هرم جامعه زنان آن را بهخوبی احساس میکنند». او افزود: «وقتی زنی سواد کافی نداشته باشد، از حقوق خود اطلاع نداشته باشد و از لحاظ مالی به شوهرش وابستگی داشته باشد، نمیتوان از او پرسید چرا حق و حقوق برابر با مردان نداری، زیرا بهدلیل همان وابستگی مالی پذیرفته است جنس دوم باشد. برای زنی در این شرایط، داشتن حق و حقوق برابر اهمیت ندارد، اما همین زن اگر شوهرش به زن دیگری توجه کند فورا معترض خواهد شد. اینجاست که میگویم این همان درد مشترک و دغدغه بزرگ زنان در جامعه است و ضرورت دارد قبل از هر چیز به آن بپردازیم». پورفاضل تأکید کرد: «باید احقاق حقوق زنان را از مسائل سادهتر و از لایههای زیرین جامعه آغاز کنیم. میدانیم هر چه به سطوح بالاتر جامعه نگاه کنیم، سطح مطالبات نیز افزایش مییابد و بهجایی میرسد که بگویم زن و مرد از لحاظ حقوق انسانی یکسان هستند. ازهمینرو جامعه باید قوانینی داشته باشد که این برابری را تأمین کند. بهنظر من باید اولویتهایی را در نظر بگیریم. نمیتوان یکباره همه قوانین را زیرورو کرد؛ ازاینرو از همانجایی آغاز کنیم که همه درباره آن اتفاقنظر دارند و ضرورت آن را درک میکنند. ابتدا تعدد زوجات را ممنوع کنیم و بعد سراغ مسائل دیگر بریم». او ميگويد: «امثال ما باید آنقدر بگویند و اعتراض کنند تا به نتیجه برسند. ما در جامعهای زندگی میکنیم که نهادهای مدني مستقل چندان فرصت فعالیت ندارند. درحالیکه مدنیت یعنی همینکه مردم خودشان پیگیر امور اجتماعی باشند و تغییرات لازم را ایجاد کنند... بااینحال اعتقاددارم که هرگز نباید ناامید شد. به نظر من انسان تا زمانی که زنده است برای بهدستآوردن حق خود باید مبارزه کند. مسائل زنان در جامعه ما تا حد زیادی پیگیری شده و وضعیت کنونی زنان ناشی از همین تلاشهای زنان است. تلاش و پافشاری برای رسیدن به مطالبات تنها راه ما است. در این مسیر هم باید مثل حلقههای زنجیر به هم وصل باشیم». شناخت درد مشترک و اصلیترین مطالبه جامعه زنان گام نخست و ضروری است که همه فعالان این حوزه درباره آن اتفاقنظر دارند. ابهامهای اصلی درباره چگونگی دستیافتن به این شناخت است و این ابهامهای بدون برگزاری جلسات و نشستهای هماندیشی رفع نخواهد شد. گام دوم نیز کنارگذاشتن منافع فردی و جناحی و دستیابی به وحدت است که اتفاقاً این مهم نیز بدون همفکری و تبادلنظر محقق نخواهد شد بنابراین انتظار میرود که فعالان حوزه زنان ضرورت این امر را درک کرده و هر چه سریعتر اقدامی عملی کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.