نگاهی فراجنسیتی به خشونت
مرجان لقایی
بعدازظهر 12 آبان سال 83 خبر اسیدپاشی به صورت دختری جوان زیر پل سیدخندان تهران خبرنگاران حوادث را به تکاپو انداخت. در آن زمان هرچند اخبار اسیدپاشی بر اساس ارزشهای خبری در صدر اخبار روزنامهها قرار میگرفت اما کسی نمیدانست این پرونده نهتنها ابعاد بینالمللی پیدا میکند بلکه قربانی آن یعنی آمنه بهرامی که مورد بدترین نوع خشونت قرار گرفته بود به چهرهای ضدخشونت تبدیل میشود. همین نگاه آمنه به زخمهایش بود که باعث شد او با گذشت نزدیک به 11 سال همچنان خبرساز و مورد توجه باشد. آخرین اتفاقی که دوباره آمنه بهرامی را مورد توجه قرار داده، تئاتر مستند «چشم در برابر چشم»، به کارگردانی نازنین سهامیزاده، است. این تئاتر درواقع خلاصهای از زندگی آمنه بهرامی قبل از اسیدپاشی، در دوران بحرانی درگیری با عوارض اسیدپاشی و بعد از گذراندن این دوران و بازگشت به زندگی است.
این نمایش قطعا ضعفها و قوتهایی در کارگردانی و ... دارد که بررسی آنها برعهده متخصصان این حوزه است اما نکتهای که این تئاتر را از موارد مشابه آن متفاوت میکند، نوع نگاه نویسنده و کارگردان به پدیده اسیدپاشی است. او، آمنه را نه یک زن ضعیف و مظلوم که مورد خشونت قرار گرفته و قربانی یک مرد دیوصفت شده بلکه دختری جوان با همه شیطنتهای دخترانه و ویژگیهای نوجوانی و جوانی نشان میدهد. کارگردان با اینکه یک زن است اما نگاهش به این آسیب بههیچوجه زنانه نیست و درواقع اسیدپاشی را به عنوان یک آسیب دردناک که میتواند آثار منفی زیادی روی فرد و جامعه داشته باشد بررسی کرده است. او بهخوبی توانسته شخصیت آمنه بهرامینوا را قبل از حادثه به عنوان دختری با جسارت و ریسکپذیری بالا و البته مغرور و پس از حادثه بهعنوان فردی پر از نفرت اما سرشار از زندگی نشان دهد که با پشتکارش هرچند توانست دستور اولین اجرای حکم قصاص چشم را در ایران بگیرد اما در اوج قدرت، تباه کننده زندگیاش را بخشید. نگاه خاص کارگردان به خشونت و زندگی یک قربانی اسیدپاشی با وجود اینکه نهتنها کارگردان بلکه همه بازیگران آن زن هستند، بیانگر گذشتن از جنسیت و رسیدن به سخنگفتن از معضلات اجتماعی است. «چشم در برابر چشم» به لحاظ عناصر مادی یک تئاتر کاملا زنانه و به لحاظ عناصر معنوی یک نمایش کاملا فراجنسیتی است. آمنه بهرامی در این نمایش انسانی( نه یک زن) است ریسکپذیر و غیرقابل پیشبینی با همه ویژگیهای خوب و بد یک فرد که اگرچه خشمگین و سرشار از نفرت میشود اما سرانجام اسیدپاش را میبخشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.