گفتوگو با «عباس عبدی» به مناسبت روز جهانی ماندلا
مهسا علیبیگی: شنبه که بیاید، سالروز تولد و روز جهانی «نلسون ماندلا» است؛ مبارزی که نامش برای کل جهان تبدیل به نماد صلح و آشتی شده است. امسال این روز جهانی با یک رویداد ملی همراه شده؛ توافق هستهای. با «عباس عبدی»، فعال سیاسی، به مناسبت این روز به گفتوگو نشستهایم.
مهمترین درس ماندلا برای امروز ما چیست؟ از نظر من بزرگترین سیاستمدار قرن بیستم ماندلاست زیرا در بدترین کشور دنیا غیرمحتملترین شیوه را که اصلاحات بود، به اجرا گذاشت. این کار یک سیاستمدار است یعنی نهتنها گفتن ایدههای خوب بلکه اجراکردن آن. همه سیاستمداران میتوانند از صلح صحبت کنند ولی درعینحال راه جنگ را هموار کنند. با توجه به شرایط بسیار بد آپارتاید در آفریقایجنوبی، هیچکس تصور نمیکرد سرنوشت این کشور بهگونهای پیش برود که سازش و اصلاحات بتواند در آن اجرا شود و این کار ماندلا بود که در یک کشور بسته، محدود و نژادپرست که سیاهپوستان در آن بهشدت تحقیر میشدند، با اقلیت سفیدپوست تفاهم ایجاد کرد، دو گروهی که اقیانوسی از کینه میانشان موج میزد و آنها را از هم جدا کرده بود. متأسفانه هنوز هم کسانی هستند که فکر میکنند راه سازش بسته است. درباره توافق هستهای و سازش با جهان در کشور خودمان نیز همین تصور وجود داشت اما دیدیم که همهچیز به شکل دیگری پیش رفت. درباره توافق هستهای باید در نظر داشت که این اتفاق یک انتخاب مبتنیبر تجربیات منفی و مثبت گذشته بود. تجربیات منفی همان درگیری، جنگ و خشونت است که مردم کشورها متوجه میشوند این درگیریها هزینه دارد و باید از آن پرهیز کرد اما ماندلا کسی بود که تجربه مثبتی از سازش را به جهانیان نشان داد. وقتی سرنوشت زیمبابوه را با آفریقایجنوبی مقایسه میکنید، میتوانید نتیجه اعتماد به تجربیات مثبت سازش در آفریقای جنوبی را با کشتار و خشونت و فقر و استبداد در زیمبابوه بهروشنی ببینید. این نتایج و تجربیات، هم بر مردم و هم بر سیاستمداران اثر میگذارد. حتی بر کشورهای مقابل هم اثر میگذارد و همه در فضای بینالمللی به این نتیجه میرسند که اگر در نتیجه سازش، منافع احتمالی کمتری برآورده شود در مقابل، از هزینههای سنگین و قطعی جنگ بهتر است. آنچه درباره ماندلا مهم است این است که سازش در سطح ملی را اجرا کرد چون در سطح بینالمللی، کشور ما پیش از این تجربه سازش را داشته است. چرا این سازش ملی اتفاق نمیافتد؟ واقعیت این است که پروژه سازش ملی را کسانی که مدعی دموکراسی هستند باید پیش ببرند نه مخالفان آن. اهمیت ماندلا همین است که خودش این پروژه را جلو برد نه مخالفش. چگونه میتوان پروژه ماندلا را پیش برد؟ روندی که در عرصه بینالمللی مشاهده میکنیم این است که نگاهها به سمت تجربیات مثبتی از جنس ماندلا چرخیده است. اگرچه هنوز هم گاهی تمایل به برخی تجربیات منفی وجود داشته است، برای مثال آمریکا آخرین تجربهاش در کشور لیبی است که خواستند یکروزه در این کشور دموکراسی ایجاد کنند اما نهتنها دموکراسی ایجاد نشد که الان داعش از دلش بیرون آمد. عراق و سوریه و افغانستان و حتی مصر هم مؤید این ادعاست. باوجوداین جامعه جهانی به این نتیجه رسیده که دوره بازی برد-باخت بهسر آمده است و باید بازیها را بهصورتی تعریف کرد که همه از آن سود ببرند چون، دوره، دوره همبستگی جهانی است که همه باید در یک بازی مشارکت کنند. نکته دوم این است که بسیاری به این نتیجه رسیدهاند که منافع اندک ولی احتمالی بهتر از هزینههای قطعی حتی زیاد است. ممکن است تغییرات انقلابی منافع زیادی داشته باشد، هرچند چنین احتمالی بسیار اندک و در بلندمدت است اما شیوههای اصلاحطلبانه با هزینهها و منافع کم بر آن ترجیح دارد. امروز در کشور ما هم مردم دارند همین شیوه را در مسائل داخلیشان دنبال میکنند. پیام اصلی پروژه ماندلا نیز همین سازش ملی و اصلاحطلبانه بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.