افتوخیزهای رقابت فضایی آمریکا و روسیه
راه دشوار آسمان
محمدرضا دستورانی
پس از چند مأموریت ناموفق فضاپیماهای روسیه و آمریکا، درنهایت یک فضاپیمای باری روسی توانست با موفقیت به ایستگاه فضایی بینالمللی برود و تدارکات لازم را به آنجا برساند. فضاپیمای «پروگرس60» روسیه (پروگرس M-28M) جمعه 12 تیر ساعت 4:55 صبح به وقت گرینویچ، روی موشک سایوز U سوار و از ایستگاه فضایی بایکنور روسیه با موفقیت به فضا پرتاب شد و 10 دقیقه بعد در مدار قرار گرفت. «پروگرس 60» که بیش از سه تن موادغذایی، سوخت و تدارکات را برای ساکنان ایستگاه فضایی (مأموریت اکسپدیشن 44) بههمراه دارد، یکشنبه (14 تیر) به ایستگاه فضایی ملحق شد. این پرتاب موفق، بهصورت اضطراری انجام شد زیرا سه مأموریت تأمین تدارکات ایستگاه که از اکتبر سال گذشته انجام شده بودند، شکست خوردند. این نخستین پرتاب فضاپیمای «پروگرس» از زمان انفجار «پروگرس 59» در محل پرتاب محسوب میشود که 28 آوریل (هشتم اردیبهشت) رخ داد. یک موشک «فالکون 9» شرکت اسپیسایکس، آخرین فضاپیمایی بود که یکشنبه هفتم تیر، به مقصد ایستگاه فضایی بینالمللی پرتاب شد و قرار بود فضاپیمای باری «دراگون» این شرکت را به ایستگاه فضایی برساند، اما دقایقی پس از پرتاب منفجر شد. این فضاپیما حامل هزارو 800 کیلوگرم محموله از جمله یک فضای بزرگ پارک موسوم به آداپتور الحاق بینالمللی بود که برای الحاق آسانتر چند فضاپیمای سرنشیندار تجاری به آزمایشگاه مداری آینده طراحی شده بود. البته مقامات ناسا، آخرین مأموریت فضاپیمای روسی را کماهمیت جلوه دادند و گفتند موادغذایی فضانوردان حاضر در ایستگاه، به این زودیها تمام نمیشود و در نتیجه خطری آنها را تهدید نمیکند. تدارکات حاضر در ایستگاه میتواند مایحتاج سکنه آن را تا ماه اکتبر (مهر) تأمین کند و سه مأموریت دیگر ارسال محموله برای امسال برنامهریزی شده است. اما کارشناسان صنعت فضایی بر این باورند که شکستهای بیشتر آمریکا ممکن است موجب تردید اعضای کنگره آمریکا و عامه مردم در مورد برنامههای ناسا شود. گفتنی است هرچند آمریکا و روسیه دو قطب اصلی فناوریهای فضایی هستند اما بد نیست بدانیم که هر کدام از آنها در یک حوزه خاص، تبحر دارند. هرچند روسیه بسیاری از رکوردها و اولینهای فضایی را در اختیار دارد، اما این آمریکاییها بودند که درنهایت به ماه سفر کردند. از طرف دیگر هرچند آمریکاییها کارنامه بسیار پرباری در زمینه اکتشافهای سیارهای و مأموریتهای بدون سرنشین دارند، اما در زمینه نقل و انتقال فضانورد و محمولهها بین زمین و ایستگاه فضایی، این روسها هستند که برتری خود را اثبات کردند، آن هم به دلیل در اختیارداشتن فضاپیمای قابل اعتمادی به نام «پروگرس». ناوهای «پروگرس» مأموریتشان را برای حمل بار به ایستگاههای فضایی مختلف، از سال1978 آغاز کردند و حدود 140 فروند از آنها با هدف رساندن آب، غذا و تجهیزات به آزمایشگاهها و ایستگاههای مداری «سالیوت»، «میر» و بالاخره ایستگاه فضایی بینالمللی، راهی مدار زمین شدهاند که فقط دو فروند از آنها در انجام مأموریتشان ناکام بودهاند. کارشناسان فضایی نسبت به پرتاب ناو اخیر بسیار حساس بودند، زیرا یکی از دو پرواز ناموفق «پروگرس» در 28 آوریل سال جاری میلادی (هشتم اردیبهشت) انجام و بروز اشکال فنی باعث شد پیوستن «پروگرس» به ایستگاه فضایی بینالمللی شکست بخورد. این حادثه زمانی رخ داد که طبقه سوم موشک بالابرنده ناو باربری از آن جدا نشد و بالاخره «پروگرس ام- 27 ام» چند روز بعد در اثر برخورد به جو زمین از بین رفت. این موضوع همچنین باعث شد کارشناسان روسیه بازگشت فضانوردان ایستگاه فضایی را تا بررسی نهایی علل ناکامی، تقریبا یک ماه به تعویق بیندازند. اما درنهایت ناو جدید «پروگرس» توانست دوهزار و 350 کیلوگرم بار به ایستگاه فضایی بینالمللی حمل کند که شامل 420کیلوگرم آب، 50 کیلوگرم اکسیژن، 850کیلوگرم سوخت و همچنین برخی تجهیزات مورد نیاز ایستگاه فضایی بینالمللی بود. در پایان مأموریت، این سفینه حدود 250 کیلوگرم سوخت مازاد خود را به مخزنهای سوخت ایستگاه فضایی بینالمللی تزریق میکند. همچنین با توجه به اینکه ناوهای باربری «پروگرس» فاقد سپر حرارتی هستند و در زمان بازگشت به جو بهکلی نابود میشوند، فضانوردان میتوانند تا هزار و 600 کیلوگرم زبالههای تولیدشده در ایستگاه را بارگیری کنند تا همراه «پروگرس» در جو زمین از بین برود. اما گفتیم آمریکا هم تجربههای ناموفقی در زمینه ارسال محموله به ایستگاه فضایی داشته است. واقعیت اینکه چند سالی ناسا و درنهایت دولتمردان آمریکا به این نتیجه رسیدند که بخش خصوصی را در فعالیتهای فضایی نیز وارد کنند. چند سالی است که آمریکا از فعالیت شرکتهای خصوصی در زمینه حملونقل فضایی حمایت میکند. بسیاری از کارشناسان بر این باورند که اقتصاد گردشگری فضایی، آینده درخشانی دارد و به همین دلیل است که آمریکا از فعالیت بخش خصوصی در این حوزه حمایت میکند. یکی از فضاپیماهایی که تلاش ناموفقی در این زمینه انجام داد، موشک «آنتارس» حامل کپسول باری «سیگنوس» شرکت خصوصی «اوربیتالساینس» بود. این موشک چندی پیش از پایگاه فضایی والوپس در ویرجینیا به فضا پرتاب شد، اما فقط پس از 10ثانیه از پرتاب، منفجر شد. «سیگنوس» در سومین مأموریت رسمی انتقال تجهیزات به ایستگاه فضایی (Orb-3) قرار بود حدود دوهزارو 270 کیلوگرم بار شامل آب و غذا، تجهیزات علمی، وسایل مورد نیاز فضانوردان و نمونه اولیه ماهواره «Redmoond» را به فضا منتقل کند. اما علاوه بر «سیگنوس»، کپسولهای باری روباتیک ژاپن و اروپا، همچنین کپسول «دراگون» متعلق به «اسپیسایکس» آمریکا نیز وظیفه انتقال تجهیزات به فضا را برعهده دارند. «دراگون» نیز یک فضاپیمای تجاری قابلاستفاده مجدد با قابلیت حمل شش هزار کیلوگرم است که شرکت «اسپیسایکس» آن را ساخته است. این شرکت در ایالت کالیفرنیا مستقر است. سازندگان این فضاپیما در سال 2012 برای توسعه پروژه حمل فضانورد، مبلغ 440 میلیون دلار از ناسا دریافت کردند و امیدوارند در سالهای آینده بتوانند با فعالیت در زمینه گردشگری فضایی، تجارت پررونقی برای خود فراهم کنند. شرکت فناوریهای اکتشاف فضایی یا «اسپیسایکس» (SpaceX)، یک شرکت تولیدکننده محصولات صنایع هوافضایی تجاری در آمریکا است. این شرکت در سال2002 در کالیفرنیا شکل گرفت و امروز در حال گسترش است. «اسپیسایکس» یکی از سه شرکتی است که در آینده نزدیک برای ناسا سفینههای سفارشی خواهند ساخت تا جانشین موشکهای روسی شوند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.