عطشِ بودنِ دانشآموزان
هستی، پس هستی
کامل حسینی*: میخواهم سخن خود را با موردی عینی و قابل تأمل آغاز کنم که در روزهای تدریسم در مناطق روستایی مشاهده کردهام. در آن روزها با موارد متعدد و مشابهی روبهرو میشدم و آن نوعی سردی و بیاعتنایی بعضی دانشآموزان درباره درس و کسب آداب و رفتارهای اجتماعی بود، اما در عوض مهارت و حوصله آنان در فیسبوک، وایبر و... باورنکردنی به نظر میرسید. خصلت مشترک بیشتر این دانشآموزان که با شبکههای اجتماعی در ارتباط هستند، این است که متأسفانه روزبهروز از لحاظ رعایت آداب اجتماعی و اخلاقی مناسب سیر نزولی دارند. چرا دانشآموزان از یادگیری و تجربه نیکوزیستن و درک مبانی معنوی و انسانی یک تعامل اجتماعی امتناع میورزند، اما شاهد حضور مشتاقانه روزافزون آنان در تلگرام و... هستیم؟ اینها پرسشهایی است که ذهن گروهی از ما را درگیر کرده است. بر همگان آشکار است دانشآموزانی که از شبکههای اجتماعی استفاده میکنند، در سنین نوجوانی قرار دارند و در این سن معمولا انسانها بر اثر احساس استقلال و هویتبخشی بهدنبال ایجاد روابط اجتماعی هستند، بنابراین بخشی از تمایل دانشآموزان برای حضور در اجتماع و شبکههای اجتماعی به همین خصلت ذاتی برمیگردد. بخشی دیگر به انگیزه کنجکاوی و تفریح برمیگردد که البته گاهی مشکلاتی اجتماعی و مذهبی در جامعه در این شبکهها بازتاب داده میشود و میتواند احساس انسانیت و ترحم و حتی معنوی یک دانشآموز را بهتر شکوفا کند، اما این یک بُعد ماجراست. همه ما موافقیم باید به نیاز اجتماعیزیستن و تعامل اجتماعی فرزندان آن هم در یک سن حساس پاسخ داده شود، اما چگونه؟ آیا در عالم مجازی میتوانیم بهراحتی به این نیاز کودکان پاسخ بدهیم؟ فضای مجازی مانند دنیای واقعی نیست که کودکان با موانعی مواجه شوند، بلکه دنیایی است که میتوان در کسوت هویتی نامعلوم بود تا آزادانهتر و با کمترین موانع و بدون کنترل بزرگترها بتوان در این عالم سیر کرد. مشکلات و مسائل نگرانکننده آنهم برای دانشآموزان از اینجا آغاز میشود. خطر واقعی که در کمین دانشآموزان نشسته این است که دنیای مجازی از طریق وایبر، تلگرام و... میتواند در نقش جایگزینی منفی برای بخش مهم و کنترلکنندهای بهنام «خود» عمل کند و در همین راستا منبع تأمین غرایز و عامل شکلدهی احساسات کنترلنشده کودکان و نوجوانانی باشد که جامعه انتظارهای سرنوشتسازی از آنها دارد. کودکان و نوجوانان عمدتا دانشآموزانی هستند که از یکدیگر متأثر میشوند و برای چشم و همچشمی یا برای احساس جدایی نکردن از همسنوسالان خود یا برای جلوگیری از انگ «عقبماندهبودن و بیکلاسشدن» بدون کنترل، وارد شبکههای اجتماعی شده و با دنیایی از کلیپها، عکسها و لطیفههایی روبهرو میشوند که بیشتر آنها حاصلی جز ابتذال، مصرفگرایی و سقوط از ارزشهای انسانی ندارند. بنابراین کودکان با شور و اشتیاق به شبکههای اجتماعی روی میآورند که نظارتی آنچنانی بر آنها نیست و کودکان با خیال راحت وارد آن میشوند. دانشآموزان در جهانی زندگی میکنند که روح سرمایهداری، خوشبختی را فقط به جنبه مادیگرایانه و مصرفی تکنولوژی تقلیل میدهد و ارزشهای معنوی و انسانی را شاید با اندکی تسامح، جزء مسائل شخصی و بیارزش میپندارد. میتوان این حقیقت را به دانشآموزان یادآوری کرد که دنیای مجازی بیشتر (نه همیشه) دنیایی سطحی و سرگرمکننده است که افراط در تجربه و حضور مداوم در آنها ما را از درک عمیق دنیای حقیقی انسانها و اجتماع بازمیدارد و بدینترتیب، جز سرگردانی، پسروی و اتلاف بهترین دوران عمر، حاصل دیگری دربر نخواهد داشت.
*معلم
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.