درباره آدمهایی که شبیه به حرفهایشان نیستند
چهرههای قصار مجازی
به نظرتان کدام جمله از آنتوان چخوف است: «انسان هرچه پاکتر، بهتر» یا «انسان هرچه پاکتر، تنهاتر»؟ اگرچه در صفحه «دلنوشتههای دلنشین»، اولی را به چخوف منصوب کردهاند و شاید با کمی فکر، بتوان گفت که دومی از آن این نویسنده روسی است، اما واقعیت این است که شاید هیچکدامشان مربوط به کتابهای چخوف نباشند و تنها ابزاری باشند برای بالابردن لایک صفحاتی از این دست که فیسبوک فارسی را تقریبا احاطه کردهاند. اخیرا شدت انتشار چنین جملات بینام و نشان و غلطی به حدی زیاد شده که پیامی دست به دست میچرخد و از کاربران فیسبوک درخواست میشود با این جملات غلط، مشاهیر فرهنگ و ادب ایران و جهان را یادآوری نکنند.
فروغ فرخزاد درباره جملههای منتشرشده از فروغ یک تفاوت عمده با بقیه وجود دارد. صفحههای فیسبوک، پر شده است از شعرهای دفترهای اول و دوم فروغ که در آنها، او ترسیمگر دختری عاصی و معترض به جامعه خود است. انتشار این شعرها بهعنوان جملات فروغ درست شبیه منتشرکردن دیالوگهای یک شخصیت داستانی بهجای حرفهای نویسنده کتابش است. صادق هدایت اگر درباره گیاهخواری، مخالفت با زندگی و طلب مرگ دنبال جملهای در فیسبوک بگردید، بیدرنگ به اسم هدایت برخورد خواهید کرد. واقعیت این است که هدایت در یک کار پژوهشی روی «فواید گیاهخواری» کار کرد، اما منسوبکردن جمله «هرچه میخورید بخورید، اما گوشت نخورید» به او و فعالیتهایش در زمینه تاریخچه باستانی گیاهخواری در ایران واقعا بیانصافی بزرگی در حق اوست. سیمین بهبهانی یکی دیگر از اسمهای پرآوازه فیسبوکی، مرحوم سیمین بهبهانی است؛ شاعرهای که چندین غزل مشهور و بینظیر را در شعر معاصر ایران به ثبت رسانده و پیش از مرگش گفتوگوهای مفصلی با رسانههای مختلف داشته است. مرحوم بهبهانی برای بسیاری از شاعران جوان در ابتدای کتابهایشان، مقدمه نوشته، اما در هیچکدام از آنها نمیتوان سراغ جملاتی را گرفت که به نقل از او منتشر میشوند. پروفسور سمیعی جملههای فراوانی درباره خرد ایرانی، فرهنگ ایرانی و تمدن ایرانی در فیسبوک فارسی به پروفسور سمیعی منسوب شده تا جایی که از او چهرهای کاملا متفاوت با واقعیت این استاد و طبیب متبحر مغز و اعصاب ساخته است. در برخی از این صفحهها به نام او جملههای عجیبوغریبی منتشر شده که نه بنیه علمی دارد و نه اصولا از دهان پروفسور بیرون آمده است. مثلا این جمله: «زنها هرگز نمیگویند تو را دوست دارم، ولی وقتی از تو پرسیدند مرا دوست داری، بدان که درون آنها جای گرفتهای». کوروش اطلاعات اندکی که از زندگی و زمان فرمانروایی کوروش باقیمانده، زمینه را برای انتشار سخنانی به نام او ایجاد کرده است حال آنکه شخصیتی که از کوروش در کتاب «شناخت اساطیر ایران» به قلم «جان هینلز» دیده میشود، اصولا متفاوت است با آنچه که اینروزها به نقل از او در شبکههای اجتماعی میبینیم. شاید بهتر است در مورد کوروش به فن اداره امپراتوری هخامنشی اشاره شود تا جملاتی که به نظر میرسد، قرنها بعد از او نوشته شدهاند. دکتر علی شریعتی بخش عمدهای از آثار شریعتی، حاصل سخنرانیهای او در حسینیه ارشاد است و طبیعی است که هر سخنرانی از گنجینه سخنان اندیشمندان دیگر استفاده کند. اما انتشار چنین جملههایی به نام شریعتی بلای یاد و خاطره او شده. از سوی دیگر، موجی که در جهت تخریب شریعتی شروع به ساختن اساماسهای طنز کرد، اکنون بهنفع این صفحهها مصادره شده و جالب اینجاست که بعضیها ندانسته، شوخیهای اساماسی را در صفحههای خود با عنوان جملات قصار او منتشر میکنند. حسین پناهی وقتی که قرار باشد سادگی روستایی و عامهپسندی توصیف شود، صفحات فیسبوک از جملاتی منتسب به حسین پناهی پر میشوند. او شاعری شوریده بود و در سه جلد مجموعه اشعارش بیش از هرچیز بهدنبال سادگی ناب در توصیف روحیات فردیاش در آینه طبیعت و رابطه انسانها میگشت، اما حسین پناهی فیسبوک، بیش از آنکه چهرهای اندیشمند و شوریده داشته باشد، روستاییمآب و سادهانگار است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.