|

دوئت عکس – نقاشی، ترکیب متضاد فلسفی

احمدرضا دالوند: هم‌اکنون در همه‌جای دنیا، عکاسی مسئولیت تمام جنبه‌های حقیقت‌گوی‌ را برعهده گرفته است؛ یعنی فقط عکاسی است که می‌تواند واقعیت را چنان بازنمایی کند که مورد تصدیق همگان باشد. حتی هنرمندان نقاش نیز از «دید یک‌چشمی دوربین» استفاده کرده و شیوه «واقع‌نمایی ذره‌بینی» یا فتورئالیسم و همچنین شیوه «واقع‌نمایی افراطی» یا هایپررئالیسم را که در دهه 1970 به‌بعد، ابتدا در آمریکا و سپس در اروپای‌غربی متداول شد، بنیاد گذاشتند. پس از تجربه‌های فوق، هنرمندان نقاش کمتر از عکس به‌عنوان یک سند تصویری برای بازنمایی دقیق جهان پیرامون، بلکه با نگاهی فلسفی، عکس را مورد استفاده قرار دادند که راهی به‌سوی «رئالیسم نوین قرن بیست‌ویکم» می‌گشاید. در این نگره، یکی از خصوصیاتی که نقاشی از روی عکس به اثر، تحمیل می‌کند، حالت «خشک‌زدگی» یا «حرکت - ایست» و به عبارت دقیق‌تر «سکون ناگهانی موضوع» است که عینا تقلید می‌شود. کمی توضیح لازم است: دوربین بر اثر دید یک‌چشمی خود همواره در عکس نوعی تابیدگی به وجود می‌آورد که تقلید نقاش از آن ممکن است حالتی ساختگی و بی‌روح در تصویر ایجاد کند؛ حالتی که در ذات عکس نهفته و به‌سختی از عکس منتزع می‌شود، اما وقتی به نقاشی منتقل می‌شود نوعی حالت بی‌سابقه و رازآمیز به خود می‌گیرد. در چنین رویکردی، ممکن است نقاش آگاهانه حالت «منجمد» در عکس فوری را از روی عمد به تصویر درآورد و به‌جای آنکه تصویری گذرکرده از ذهنیت انسانی خود را بر پرده نقش کند، به تصویری اکتفا می‌کند که از مکانیسم دوربین (به‌عنوان وسیله‌ای یک‌چشم) گذر کرده باشد و یک عکس فوری را در کالبد اثر نقاشی منعکس می‌کند. غرابت (آنومالی) ذهنی این نقاشی‌های برآمده از متن عکس، با خاطر و خیال مخاطب، بازی‌های ناگفته‌ای آغاز می‌کند. هنر معاصر دنیا هم‌اینک در گام‌های آغازین این دوئت- عکس و نقاشی- به‌سر می‌برد. به‌علت واقع‌نمایی تمام‌عیار عکس، شاید انسان این مسئله را درنیابد که تصویر عکاسانه مبتنی‌بر «ثبت حرکتی ناگهان متوقف‌شده» یا «حرکت - ایست» چقدر غیرطبیعی است، زیرا انسان به «شیوه دیدن دوربین» دنیا را نمی‌بیند. دستیابی به این دوئت عکس- نقاشی یا به تعبیری دستیابی به «ترکیب متضاد» آن‌گونه که ژیژک می‌گفت: «حقیقت، همیشه در تضاد یافت می‌شود نه در پاک‌کردن یک‌دست تفاوت‌ها». این دستاورد هنری در یک توازی تاریخی و هم‌عصری ذهنی رخ داده است که اشتراکات نگاه هنرمندان و فیلسوفان را در کاوش متن جهان، متنی که استناداتش را با رجوع به جنبه‌های حقیقت‌گوی عکس عرضه می‌کند، و با هنر نقاشی به اجرا درمی‌آورد. اصلا خود پدیده نقاشی که «خالق» است و پدیده عکاسی که «کاشف» است، یا نقاشی ابزار «ماقبل تمدن» بشری است و عکاسی ابزاری که عمرش به اندازه «مدرنیسم» است؛ به تعبیر ژیژک همان «ترکیب متضاد» در یک تجلی به‌شدت آنومال و غریب محسوب می‌شوند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.