جوانان آری یا نه!
رحیم عبادی-رئیس اسبق سازمان ملی جوانان و مدرس دانشگاه
از حوزههایی که خسارت آن جبرانناپذیر است جفایی است که بر جوانان و امور اساسی آنها طی هشت سال دولت نهم و دهم رفته است تا جایی که جوانان در جامعه و خانواده که باید نماد امید و تلاش و تحرک باشند، امروز غالبا به جمعیتی منفعل بدل شدهاند؛ بیکاری، تأمین امکانات اولیه برای ازدواج و تشکیل خانواده، تأمین مسکن، تأمین نیازهای اولیه اقتصادی و رفاهی و دستوپنجه نرمکردن با مشکلات اقتصادی، بزهکاریهای اجتماعی و... دغدغه اصلی جوانان است. مطالعات و بررسیهای انجامشده نشان میدهد هر کشوری که به نیروهای جوان خود اهمیت داده و برای توسعه و رشد این منابع انسانی ارزشمند خود سرمایهگذاری کرده، موفقیتهای بزرگی به دست آورده است. دو کشور چین و هند که در دهه 1980 با رویکرد توسعه انسانی به نسل جوان خود توجه و تمرکز کردند تا بتواند به توسعه پایدار برسند، اکنون ازجمله کشورهایی هستند که باوجود جمعیت بالا و چالشهای مرتبط با جمعیت توانستهاند از جایگاه اقتصادی، سیاسی و امنیتی بالایی برخوردار شوند. به همین نحو، کشورهای دیگری همچون مالزی و کرهجنوبی، برنامهریزی برای توسعه امور جوانان را در چارچوب سند ملی چشمانداز خود دنبال کردند و اکنون در وضعیت نسبتا خوبی از پیشرفت قرار دارند.
با این توضیح مختصر باید به تجربه کشور خودمان اشاره کرد که همزمان با پیروزی انقلاب و سپس دوران دفاع مقدس و بهویژه با شکلگیری برنامههای توسعه، برنامهریزی برای ساماندهی امور جوانان را با جدیت بیشتری انجام داد. این مهم در تکالیف برنامه سوم ماده 157، در برنامه چهارم ماده 112 و در برنامه پنج ماده 41، برجسته شد. با تلاشهای صورتگرفته در طول برنامه سوم و چهارم و بهویژه در پرتو سند چشمانداز 20ساله و تدوین برنامه جامع ساماندهی امور جوانان و تقسیم کار ملی و تکلیف تعهدات دولت نسبت به چالشهای اساسی امور جوانان ازجمله اشتغال، مسکن، رفاه و امور اقتصادی، توسعه مشارکت و... در برنامه چهام توسعه، اقدامات همهجانبهای برای مدیریت و برنامهریزی و ساماندهی امور جوانان کشور انجام شد. در سوی مقابل، رفتار پوپولیستی دولت نهم و دهم از قبیل بهکارگیری مشاوران امور جوانان در دستگاههای دولتی و بهعبارتی سرکارگذاشتن جوانان، نهتنها قدمی برای اجرای تکالیف قانونی توسعه امور جوانان و حل مسائل اصلی جوانان برداشته نشد، بلکه با ادغام کارشناسینشده و اشتباه سازمان ملی جوانان و سازمان تربیتبدنی، مسیر رشد و توسعه ساماندهی برای توسعه امور جوانان را منحرف و نهاد نوپای مدیریت امور جوانان را در طرح ادغام و به پای وزارت ورزش قربانی کرد؛ تا آنجا که دولت تدبیر و امید با همه توان و تلاش خود تاکنون نتوانسته است این مسیر انحرافی را به راه اصلی خود برگرداند و همچنان در پیچوخمهای اداری درگیر است.
درنتیجه، امور جوانان مانند امور توسعهای، حاکمیتی و تکلیفی و مسائل اصلی جوانان مانند اشتغال، ازدواج، مسکن و مشارکت همهجانبه برای نیل به پیشرفت و توسعه، همچنان در بلاتکلیفی است. امروز که دولت تدبیر بهخوبی باور داشته است اولا باید تصمیمسازیهای کلان کشور بر مبنای خرد جمعی و منافع ملی و ثانیا توسعه پایدار باید مبتنی بر توسعه منابع انسانی با تکیه بر تولید، کارآفرینی، افزایش کارایی و بهرهوری از طریق بهکارگیری جوانان تحصیلکرده و توانمند باشد، زمان آن فرارسیده که با پرهیز از روزمرهزدگی که آفت برنامههای توسعه و بلندمدت است، مدیریت امور جوانان را دریابد. غفلت دولت از اهتمام ویژه به امور جوانان با توجه به نابسامانیهای یک دهه گذشته در این حوزه از یکسو و امید و انتظار جوانان از سوی دیگر، شرایط دشواری را برای تداوم برنامههای دولت در آینده فراهم میآورد. دولت نباید فراموش کند جوانان بهعنوان مؤثرترین گروه اجتماعی که نقش تعیینکنندهای در 24 خرداد سال 92 در استقرار دولت تدبیر و امید داشته و عقلانیترین رفتار را برای تشویق حضور و مشارکت مردم در انتخابات برعهده داشتند، سزاوار نیست مسائل اساسی آنها همچنان در بلاتکلیفی بماند. اگرچه همه امور اساسی آنها با تشکیل سازمان مستقل امور جوانان به پایان نخواهد رسید، اما تفکیک امور جوانان از ورزش و فعالیت آن تحت نظر شخص رئیسجمهور و تعیین سازمان مستقل برای ساماندهی و مدیریت امور جوانان، میتواند زمینهساز قدمهای اساسی برای پیگیری و ساماندهی امور جوانان باشد. ضمن اینکه دولت همزمان میتواند با تقویت و توسعه نهادهای غیردولتی جوانان اعم از سمنها (NGO) و نهادهای عمومی غیردولتی در حوزههای دانشجویی، دانشآموزی، فرهنگی و اجتماعی، ظرفیتهای اجتماعی فراوانی را برای جلب مشارکت و حضور بانشاط آنان فراهم آورد. پذیرفته نیست دولت با گذشت دوسال از فعالیت خود، هنوز نتوانسته است نقشه راهی برای ساماندهی امور جوانان تهیه و تصویب کند. زیبنده دولت تدبیر و امید نیست جوانان در قالب تشکلهای مردمنهاد، در بلاتکلیفی حمایت یا عدم حمایت دولت منتظر بمانند. شناسایی ظرفیتهای موجود کشور در حوزه جوانان و تلاش برای بهکارگیری و توانمندسازی این ظرفیتها، امری نیست که دولت از توان آن معذور باشد. امروز بسیاری از نیازها و مسائل امور جوانان به نهادهایی مانند آموزشعالی، آموزشوپرورش، فرهنگ و ارشاد اسلامی، وزارت رفاه و تأمین اجتماعی و... مرتبط است. چرا دولت نباید با فعالکردن ستاد ساماندهی امور جوانان، شورایعالی جوانان و... از این توانمندیهای مهم برای اهتمام به امور جوانان بهرهگیری کند. بهنظر میرسد فرصتسوزی همکاران ما در دولت در برخی از حوزهها مشابه امور جوانان، بیش از فرصتسازی است و این مهم در شرایط سخت کشور که امیدها در میان مردم و جوانان، جوانه زده است، مناسب نیست. باید همتی مضاعف و تلاشی مؤثر از سوی رئیسجمهور روحانی انجام شود. سپردن تصمیمات بزرگ به بخشهای اداری غیرمرتبط، فرصتسوزیها را مضاعف و یأس و ناامیدی در میان جوانان را افزون میکند و سرمایه اجتماعی دولت که مهمترین تکیهگاه برای تحقق وعدهها و برنامههاست، تحلیل خواهد رفت. باید چشمها را شست و جور دیگری به مسائل جوانان نگاه کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.