|

افزایش 4‌برابری فقرا

در هند در زمان زمامداری جواهر لعل نهرو، سیاست‌های بازتوزیعی به این شکل در دستور کار قرار گرفت که گفته شد ما از ثروتمندان مالیات می‌گیریم و این مالیات را عینا بین فقرا تقسیم می‌کنیم. برداشت آنها از بازتوزیع ثروت این بود که چون فقط یک جابه‌جایی اتفاق می‌افتد، بنابراین دولت به هیچ‌وجه نیاز به خلق منابع جدیدی ندارد. تصور سیاست‌گذاران هند این بود که این جابه‌جایی بر مناسبات سطح کلان اقتصادی تأثیری نمی‌گذارد اما وقتی این تجربه به اجرا درآمد، اقتصاد هند با شرایطی بسیار شکننده و به‌شدت علیه فقرا، روبه‌رو شد یعنی شرایط رکود تورمی حاد گریبان ملت هند را گرفت. این موضوع مورد بررسی قرار گرفت. نتیجه این بود که سیاست‌مداران هند به مسئله خطیر و حیاتی میل نهایی به مصرف در میان ثروتمندان و فقرا، توجه نکرده بودند. به‌طور مشخص، در آن تجربه، مشاهده هندی‌ها این بود از آنجایی که ثروتمندان میزان مصرف‌های اشباع‌نشده ناچیز و نزدیک به صفر دارند، به ازای هر یک واحد کاهش درآمد آنها، سهم کاهش مصرف هم نزدیک به صفر و خیلی کم است. درحالی‌که چون فقرا مصرف‌های ارضانشده بی‌شمار دارند، به ازای هر یک واحد افزایش در درآمد، تمام آن را مصرف می‌کنند. درواقع در چارچوب الگوی بازتوزیعی درآمدی به ازای هر یک واحد انتقال منابع از اغنیا به فقرا، میزان تقاضای ثروتمندان فقط دو‌درصد کاهش پیدا کرد درحالی‌که به ازای هر واحد انتقال منابع از اغنیا به فقرا میزان افزایش تقاضای فقرا رشد 59 درصدی را تجربه کرد، یعنی گرچه به میزانی، درآمد از گوشه‌ای به گوشه دیگر انتقال پیدا کرد، اما به‌خاطر تفاوت در میل نهایی به مصرف، شدت افزایش تقاضای مصرفی فقرا چیزی حدود 30 برابر میزان کاهش تقاضای ثروتمندان بود و چون در جوامع در حال توسعه وزن و ضریب اهمیت جمعیتی فقرا بیشتر از ثروتمندان است، بنابراین یکی از تجربه‌های سال‌های میانی قرن بیستم این بود که در کشور‌های در حال توسعه اگر کسانی از طریق بازتوزیع صرفا درآمدی بخواهند عدالت اجتماعی ایجاد کنند، مثل تجربه پرداخت نقدی در دولت احمدی‌نژاد، این مسئله به‌شدت به ضرر فقرا خواهد کرد. به همین دلیل شاهد فقیرترشدن جامعه در دولت احمدی‌نژاد بودیم. براساس گزارش‌های رسمی، در دو دولت احمدی‌نژاد کسری بودجه خانوار‌های ایرانی 4.5 برابر افزایش پیدا کرد. همچنین براساس همین گزارش‌ها، شاهد این هستیم خانوار‌های ایرانی در این دوره زمانی چیزی حدود 25تا60‌ درصد از مصرف مواد پروتئینی، لبنی و نشاسته‌ای خود را کاهش داد‌ه‌اند. البته باید دانست این اقلام جزء اقلام ضروری خانوار‌ها محسوب می‌شود، جنبه لوکس و تجملی ندارد و برای بقای زندگی ضروری هستند. درواقع از یک طرف مردم در تخصیص منابع به حیاتی‌ترین نیاز‌های خود، کاهش‌های چشمگیری صورت می‌دهند و از طرف دیگر، با وجود این مدارای نجیبانه آنها با مسئله فقر، کسری بودجه آنها 4.5 برابر افزایش پیدا کرده است که این حکایت از شرایطی بسیار خطیر و شکننده از گستره فقر و نابرابری در کشور ما دارد. متغیر‌های دیگری را نیز می‌توان به این فهرست اضافه کرد که ابعاد تکان‌دهنده‌تری دارد، مثل گزارشی که در سال 2015، بانک جهانی درباره وضعیت اقتصاد ایران انتشار داده و در آن گزارش، تصریح شده است با مقیاس درآمد روزانه 1.25 دلار که خط بقا خوانده می‌شود، در دوره 92-84 تعداد فقرای ایران با این استاندارد، چیزی بیش از چهار برابر افزایش یافته است. توجه به این مسئله که این دوره زمانی دقیقا مصادف با دوره‌ای است که ما بی‌سابقه‌ترین میزان درآمد‌های نفتی در تاریخ اقتصادی ایران را داشته‌ایم و بااین‌حال، این‌گونه فقر گسترش‌یافته، غیرقابل باور است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.