چرا نمیتوان به ادعاهای مسئولان طرح «مارسوان» اعتماد کرد؟
مأموریت غیرممکن
پوریا ناظمی
مدیران پروژه مارسوان، اعلام کردهاند همه فناوریهای لازم برای چنین پروژهای هماکنون در دسترس ماست. آنها امیدوارند با پیشرفتهایی که در زمینه فناوری فضایی و بهویژه دستاوردهایی که بخش خصوصی در این زمینه بهدست آورده است، بتوانند این ایده خود را به تحقق درآورند. اما واقعیت این است که بسیاری از این فناوریها یا هنوز به وجود نیامده است یا در جدول زمانی اعلامشده جای نمیگیرند. برنامه سفر به مریخ باید سه بخش اصلی زیر را در نظر گیرد: سفر از زمین به مدار زمین، سفر از مدار زمین به مدار مریخ و سفر از مدار مریخ به سطح مریخ. علاوه بر آن، زندگی در شرایط محصور و بسته برای مدت نامحدود، مشکل دیگری است که باید آن را حل کرد. برخی از بدیهیترین چالشهای پیشِروی پروژه در این بخش، این موارد هستند: درحالحاضر بخش خصوصی، بهطور بالقوه توانایی سفر از زمین به مدار زمین را دارد. شرکت اسپیسایکس شاید مهمترین نمونه فعال در این زمینه باشد. این شرکت با توسعه کپسولهای دراگون و پرتابگرهای فالکون، هماکنون نقلوانتقال بار به مدار زمین و ایستگاه فضایی را بر عهده گرفته است. این کپسول امکان انتقال فضانورد به مدار را پس از انجام تغییراتی دارد، اما اگر مارسوان بخواهد از این فناوری استفاده کند، هنوز هیچ طرح آزمودهشدهای برای انتقال فضانورد در مسیرهای طولانیتر وجود ندارد. (پیشرانی که ما را به مریخ ببرد و نیازهای کپسولی که مسافران را در سفری چند ماهه عازم مریخ کند، با سفر چند ساعته به مدار بسیار متفاوت است). از طرفی برای انتقال محموله به مریخ نیز مشکلی جدی وجود دارد. همچنین آیا در این مدت این امکان وجود دارد که کپسولهای دراگون را به گونهای تغییر دهند که نهتنها قابلیت فرود خودکار روی مریخ را پیدا کنند که قابلیت اتصال در شبکهای از محفظههای حامی حیات را داشته باشند؟ مسئله مهم بعدی در این مرحله فرود از مدار مریخ به سطح است. طبق برنامه قرار است یکی از مریخنشینها بههمراه دوهزارو 500 کیلوگرم بار در جایی نزدیکی محل نهایی فرود آید. تاکنون معجزه فناوریهای فرود روی مریخ مربوط به مریخنورد کنجکاوی یا Curiosity است. این مریخنورد در فرایندی پیچیده و خلاقانه (که به هفتدقیقه وحشت معروف شده بود)، به پرجرمترین محمولهای بدل شد که تاکنون روی مریخ فرود آمده است. جرم این محموله 900 کیلوگرم بود. فعلا این مرز فناوری موجود ماست. حالا تصویر کنید کپسول بهبودیافته دراگون قرار است بههمراه دوهزارو 500 کیلوگرم بار و تجهیزات فرود بیاید. جرم کپسول دراگون در حال حاضر چهارهزارو 200 کیلوگرم است و بههمراه دوهزارو 500 کیلوگرم بار همراه، وزن آن به ششهزار و 700 کیلوگرم میرسد. بنابراین مهندسان و طراحان سفینههای این پروژه باید بتوانند توان فرود بر مریخ را از 900 کیلوگرم به ششهزارو 700 کیلوگرم برسانند. اگر در نظر بگیرید طراحی سیستم فرود مریخنورد کنجکاوی با حضور همه امکانات ناسا بیش از پنجسال زمان برده است، ناممکنبودن این ایده خود را بیشتر نشان میدهد. این جرم زیاد امکان استفاده از روشهایی مانند چتر نجات یا حتی جرثقیل آسمانی که در کنجکاوی مورد استفاده بود را سلب میکند و شما باید بر سیستم موتورهای قابلکنترل برای فرود تکیه کنید. باز هم فرض کنید این کار ممکن باشد، قرار است کجا فرود آیید؟ انتخاب مکان فرود برای یک مأموریت مریخی، بخش بزرگی از آمادهسازی آن به شمار میرود. انتخاب محل فرود، فرایندی طولانی است بهخصوص اینکه این بار قرار نیست روباتی به مریخ فرستاده شود، قرار است محلی برای زندگی دائمی انسانها ساخته شود. هزینه یک خطای کوچک، ازدسترفتن جان انسانهاست. مسئله دیگری در فناوریهای فرود وجود دارد. ما با پدیدهای به نام بیضی عدم قطعیت در فرود مواجه هستیم. به دلیل شرایط سامانههای فرود، ما فقط میتوانیم یک منطقه را برای فرود مشخص کنیم و درنهایت با توجه به شرایط مختلف (وزش باد، دمای سطحی، چگالی لایههای مختلف جو مریخی و...) که از قبل قابل پیشبینی دقیق نیست، ممکن است چندین کیلومتر تا چند صد کیلومتر اختلاف در محل فرود وجود داشته باشد. بنابراین حتی با فرض مشخصبودن محل دقیق الزامی ندارد همه تجهیزات ارسالی دقیقا در کنار هم فرود آیند. (یادمان باشد موفقیت مأموریتهای مریخی هنوز در حد 40 درصد است و عمده تلاشها شکست خورده، همه این حرفها با فرض این است که همه فرودها و مأموریتها موفق باشد). وظیفه جابهجایی سامانههای فرود، برقراری اتصال آنها بههم و آمادهکردن محیط برای فرود اولین مسافران، برعهده دو روبات مریخنورد گذاشته شده است. این روباتها باید بهطور خودکار این وظایف را انجام دهند. اگر نگاهی به پیچیدهترین روبات فضانورد موجود بیندازید، تفاوت این روبات با آنچه مدنظر طراحان است، بهخوبی مشخص میشود. سیستم فرود، سیستم تصفیه و ذخیره آب و اکسیژن و سیستم فاضلاب و بازیافت مشخص نیست. (تجربههای قبلی نظیر بیوسفر2 درباره اقامت در محیط بسته و ایزوله و بدون ارتباط با محیط اطراف که تاکنون آزمایش شدهاند، هیچکدام کارآمدی کامل را نداشته و نتوانستهاند این استقلال را تضمین کنند). سیستم دفاع آنها در برابر تأثیرات پرتوهای کیهانی و وضعیت پزشکی آنها مشخص نیست و... . اینها بخش کوچکی از مشکلات فنی پیشِروی این مأموریت است اما همه مشکلات فنی، تازه بخش اندکی از مشکلات این پروژه را شکل میدهد. تأمین هزینهها، مشکلات پزشکی و روانشناختی و... نیز وجود دارند که برای حل آنها نیز باید چاره اندیشید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.