امامزادهها یاران مردم تهران
احمد مسجدجامعی
حیات معنوی و اعتقادات دینی در شهرسازی و سازماندهی شهرهای ایران، نقش مهمی دارد. موقعیت اماکن دینی و امامزادهها در ساماندهی فضاهای شهری و محلات، بازتاب این نگرش است. از سوی دیگر، همین بزرگان و بزرگزادگان، مصداق همان یارانی هستند که در کلام حافظ به شهر معنا میدهند و زمینه همدلی و مهربانی مردمان آن را فراهم میآورند که اساس مدنیت و زندگی شهری است: «شهر یاران بود و خاک مهربانان این دیار».امامزادهها، همین یاراناند برای مردم تهران. به لحاظ شهرسازی، امامزادهها، محور گسترش حیات اجتماعی در اَشکال مختلف هستند. محل کار و سکونت و تفریح شهروندان در نسبت با آنها تعریف میشود و با آن، ارتباطی ناگسستنی دارد. وجود بقاع امامزاده زید و سیدولی در دل بازار تهران، نشان از این ارتباط گسترده دارد. در گذشته در ایام خاصی از سال همچون ماه رمضان، صحن امامزادههایی مانند سیداسماعیل، سیدنصرالدین و امامزاده یحیی و بقعه پیرعطا و محوطهها و کوچههای مجاور آنها محل اجتماع مردم و وقتگذرانیشان بود. معمولا بعدازظهرهای ماه رمضان، کسبه و دستفروشها و معرکهگیرها بساط خود را در اطراف این امامزادهها پهن میکردند.مساجد و نیز تکایا تبلور معمارانه- شهرسازانه نهاد دین هستند و هیچ امامزادهای نیست که با مساجد و تکایا درهمتنیدگی و پیوستگی کالبدی نداشته باشد. وجود مسجد خازنالملک در کنار امامزاده سیدولی یا مسجد امامزاده یحیی، این درهمتنیدگی را در محدوده تهران قدیم بهوضوح بهنمایش میگذارد.نکته دیگر آن است که نهاد علم نیز با آنها همین ارتباط همهجانبه را دارد؛ یعنی در کنار آنها مدرسه و کتابخانه ساخته میشد. مدرسه امامزاده سیدنصرالدین، مدرسه خازنالملک امامزاده سیدولی و مدرسه فیلسوف کنار امامزاده سیداسماعیل، هرساله پذیرای صدها نفر از افراد طالب علم هستند. وجود اینهمه اماکن دینی و فرهنگی پیرامون امامزادهها سبب میشود شاهد حضور مردم زیادی در فضای امامزاده و اطراف آن باشیم.از گذشته دور، آمدوشد زیاد به امامزادهها موجب رونق کسبوکار و شکلگیری بازارها و بازارچهها بوده است.از لحاظ معماری، امامزادهها نگارستان و نمایشگاه زنده هنرهای مختلف و غالبا کهناند؛ برای نمونه بنای برخی از امامزادهها قدیمیتر از خود شهر است. تهران پیش از آنکه در دوره صفوی، سری در میان شهرها درآورد، روستای گمنامی در کنار امامزاده سیداسماعیل بود و بهتدریج رشد و گسترش یافت. یکی از آثار هنری ارزشمند تاریخ تهران، دری قدیمی است که حدود 500 سال پیش توسط شخصی به نام استادحسین، به شکل زیبایی ساخته شده و هماکنون در گنبدخانه امامزاده سیداسماعیل نگهداری میشود.میتوان گفت، مساجد و امامزادهها، صفحات مختلف تاریخ هنر این دیارند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.