در غیاب ایالات متحده، چین در حال پیشروی است
فرید زکریا . ترجمه: نوژن اعتضادالسلطنه
در ژانویه سال 2007 میلادی، کمی پس از آنکه «جورج دبلیو بوش»، رئیسجمهوری پیشین آمریکا، بیانیه مربوط به اعزام نیرو به عراق را اعلام کرد، من با دوستی چینی که ارتباطات خوبی نیز با اعضای حزب کمونیست آن کشور دارد، ناهار خوردم. از او واکنشها و بازخورد اخبار آن روزها در پکن را پرسیدم. او در قالب واژگانی تأثیرگذار به من پاسخ داد: «ما امیدواریم که شما تمام ارتش آمریکا را به خاک عراق بفرستید و آنها را تا 10 سال آینده آنجا نگه دارید تا در آن بازه زمانی ما اقتصادمان را بسازیم». این هفته زمانی که به آسیای جنوب شرقی سفر کرده بودم، به یاد آنروزها افتادم. درحالیکه موضوعاتی چون داعش، ایران و یونان توجه رسانههای غربی را به خود جلب کردهاند، چین در حال پیشروی است. این کشور نه فقط درحالحاضر موفق شده است اقتصاد خود را بسازد، بلکه به یکی از بازیگران اصلی ژئوپلیتیک در آسیا تبدیل شده است. عکسهای ماهوارهای گرفتهشده در هفته جاری نشان میدهند چین تقریبا یکی از فرودگاههای خود را که در جزایر مصنوعیای در مجمع الجزایر اسپارتلی ساخته است، در طول یکسالونیم گذشته تکمیل کرده است. این اقدامات در منطقهای روی میدهد که پکن ادعای حاکمیت بر 90 درصد از جنوب دریای پکن را دارد و از طریق آن، سالانه پنج تریلیون دلار در جریان تجارت و ورود سرمایه عایدش میشود (این ادعاهای چین، مناقشهبرانگیز است و کشورهای فیلیپین، مالزی، ویتنام، برونئی و تایوان آن را به چالش کشیدهاند). پرزیدنت «شی جین پینگ»، رئیسجمهوری چین، گسست آشکاری در مسیر خود در مقایسه با پیشینیان خود ایجاد کرده، چراکه سیاست خارجی فعالتری را بهکار گرفته است و از «رؤیای آسیا-اقیانوس آرام» سخن میگوید و اعلام کرده است قصد سرمایهگذاری در نهادهایی چون بانک سرمایهگذاری زیرساخت آسیا را دارد و از جاده ابریشم دریایی میگوید. در پشت چنین شعارهایی، سیلی از پول نقد خوابیده است. «دیوید شامبائو»، پژوهشگر مسائل چین، معتقد است مجموع وعدههای دادهشده چین برای سرمایهگذاری در منطقه بیش از 1.41 تریلیون دلار ارزش دارد. این در حالی است که در مقایسه با آن، بهای برنامه مارشال با ارزش دلار کنونی، 103 میلیارد دلار بوده است. یک دیپلمات ارشد آسیای جنوب شرقی در دیدار با من توضیح داد چین از پول و فشار برای اغوای کشورهای منطقه استفاده میکند. او اشاره کرد کمکهای چینیها کاملا هدفمند است؛ برای مثال، چین بهطور مستقیم به دولت «پاهانگ»، بهعنوان قطب سیاسی مالزی، پول داده است. او در ادامه افزود: «در میانمار و تایلند، چین این تضمین را از ژنرالهای نظامی دریافت کرده است که سهمی در قراردادهای پیمانی داشته باشد. در کشورهای کوچکتری چون کامبوج و لائوس، این پولهای چین است که بر اقتصاد آن مناطق تسلط دارد».پکن با احیای اسپارتلی گزینههای نظامی خود را توسعه داده است و سامانههای موشکی خود را افزایش داده است. همچنین، پکن بیسروصدا در حال ساخت سدهایی روی رودخانههای «مکونگ» تا «براهماپوترا» است که به این کشور توانایی مدیریت بحران کمآبی را میدهد و اجازه خواهد داد چین به کامبوج و هند آب صادر کند. سیاستمداران در سنگاپور به من گفتند پکن، حتی به سنگاپوریهای بومی چینیتبار نیز کمک میکند و با این کار سیاست خارجی خود را در کشوری پیش میبرد که وابسته به ایالات متحده است و از این طریق قصد دارد سنگاپور را به کشوری همراستا با خط چین تبدیل کند. او به من گفت: «دیپلماتهایی از سفارت چین با من و سایر دیپلماتها تماس میگیرند. آنها تمام هزینههای سفر سنگاپوریهای چینیتبار جوان به چین را فراهم میکنند. آنها فعال و باهوش هستند».دیپلماتها در آسیای جنوب شرقی، چگونه به ایالات متحده مینگرند؟ بهعنوان قدرتی غایب و پریشانحال. دولت «باراک اوباما»، رئیسجمهوری آمریکا، از استراتژی محورقراردادن حرکت بهسمت آسیا سخن گفته بود؛ اما در پیگیری و عملیاتیکردن این ایده ضعیف بوده است. کشاندن این موضوع به کنگره برمبنای پیمان تجاری مشارکت ترنس-پاسیفیک، حرکتی روبهجلو بوده است؛ اما نگرانی اصلی آن است که روند بررسی این موضوع در برابر پیشرفتهای سریع و بیامان چینیها، بسیار طول بکشد و زمانبر باشد. دیپلماتی به من گفت بهنظر نمیرسد «سوزان رایس»، مشاور امنیت ملی آمریکا، توجه چندانی به آسیا داشته باشد. جان کری نیز تمام تلاش خود را صرف صلح خاورمیانه کرد و پرزیدنت اوباما نیز سفرهای خود را به کشورهای آسیایی لغو کرد. او همچنین اشاره کرد در این بین، «اشتون کارتر»، وزیر دفاع آمریکا، بهعنوان استراتژیست پنتاگون، دیدگاهی متفاوت دارد. چه چیزی سبب شده است نفوذ روبهگسترش چین در آسیا، که بخشی از آن اجتنابناپذیر است، تداوم یابد. چین بزرگترین شریک اقتصادی تمام اقتصادهای آسیایی و حتی استرالیا است. حضور چین در منطقه میتواند به نتیجه برد-برد بینجامد. بااینحال، این موضوع نگرانیهای گستردهای را درباره تسلط سیاسی این کشور بر منطقه ایجاد کرده است. کشورهایی که به آمریکا بهعنوان نیرویی برای مقابله با چین مینگرند، هنوز هم با این کشور روابط گستردهای دارند. آنها نمیخواهند فضای اساسی تجارت را که منجربه رونق بسیاری از کشورهای آسیایی شده است، متشنج کنند. «کیشور محبوبانی»، معاون وزیر امور خارجه پیشین سنگاپور، میگوید: «آنچه ما از آمریکا میخواهیم، نه صرفا اقدامات متقابل، بلکه بهکارگیری دیپلماسی پیچیده، ظریف و مداوم است». او در ادامه میافزاید: «شما (آمریکاییها) توانستید این کار را در دوران جنگ سرد انجام دهید؛ زمانیکه در رقابت با اتحاد جماهیر شوروی بودید. شما باید به حرفهای کشورهای منطقه گوش دهید، چراکه آنها در مسائل منطقهای سهیم هستند».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.