«آسانژ» و «اسنودن»؛ قهرمانان سایبری یا مفتونان مسکو
نوژن اعتضادالسلطنه
در زمانهای زندگی میکنیم که افشاگران ازجمله «ادوارد اسنودن»، «جولیان آسانژ» و «گلن گرینوالد»، به قهرمانان فضای سایبری تبدیل شدهاند. آنها میگویند کارشان افشای نقض حقوق و آزادیهای فردی از سوی دولتهاست و اقداماتشان ربطی به سیاستهای جریانهای راست و چپ سیاسی ندارد، بلکه مخالف سرکوب آزادی از سوی نهاد قدرت و تحدید آزادیها از سوی آن هستند. آیا بهراستی این افراد واقعا به دور از انگیزههای سیاسی فعالیت میکنند و اسنادشان تمام کشورها را بدون انتخاب گزینشی دربرمیگیرد؟ اخیرا افشای اسناد مرتبط با عربستان سعودی، توسط «ویکیلیکس» با هدایت «جولیان آسانژ»، در حالی روی داد که در ماههای گذشته اختلاف میان عربستان سعودی و روسیه بر سر بحران سوریه بالا گرفته بود. سعودیها از اپوزیسیون سوریه حمایت میکردند و برای اعمال فشار همهجانبه بر روسیه و کاهش درآمدهای این کشور حامی دولت سوریه، استراتژی پاییننگهداشتن قیمت نفت را در پیش گرفتند. پیشتر نیز عمده اسناد منتشرشده از سوی ویکیلیکس و همچنین «ادوارد اسنودن»، مقاطعهکار پیشین آژانس امنیت ملی آمریکا، عمدتا درباره موضوعاتی بهضرر منافع ملی آمریکا و متحدان منطقهای آن کشور بود. نگاهی دقیقتر به اقدامات «اسنودن» و «آسانژ» میتواند این گمانه را مطرح کند که اقدامات آنها نه فارغ از رقابتهای سیاسی بینالمللی، بلکه در چارچوب آن صورت میگیرد. این موضوع به آسانژ محدود نمیشود، بلکه میتوان آن را به «اسنودن» نیز تعمیم داد. جولیان آسانژ در جولای سال 2013 میلادی به رسانههای استرالیایی گفت معتقد است «ادوارد اسنودن»، مقاطعهکار پیشین آژانس امنیت ملی آمریکا، با دستگاه امنیت فدرال روسیه و هیچ آژانس امنیتی روس دیگری مصاحبه نکرده است. در دوران جنگ سرد، کسب اطلاعات از آژانس امنیت ملی آمریکا در صدر اولویتهای شوروی بود. اکنون نیز، گرچه جنگ سرد پایان یافته است، اما کماکان اختلاف میان کرملین و کشورهای غربی، بهویژه آمریکا، بر قوت خود پابرجاست و تضاد منافع آنها با یکدیگر به حدی رسیده است که برخی تحلیلگران از احتمال آغاز جنگ سرد دوم سخن میگویند. در چنین شرایطی، میزبانی «ولادیمیر پوتین» از «اسنودن» سبب شد طیفی از آمریکاییها او را خائن به کشورش قلمداد کند، چراکه همراه با محرمانهترین اطلاعات کشورش راهی دیاری شده بود که سالهاست خصم اصلی ایالات متحده است. اسنودن در حالی به روسیه پناهنده شد که گزارشهای سالانه نهادهای حقوقِبشری بینالمللی نشان میدهد این کشور کمتر از هر کشور غربی، مکانی امن برای روزنامهنگاران است و بههمینخاطر از دولت پوتین بهدلیل مواضع سختگیرانهاش علیه رسانهها، انتقاد شده است. نزدیکی به روسیه، به «اسنودن» محدود نمیشد؛ همراه او «آسانژ» نیز روابط خود با مسکو را از اکتبر سال 2010 میلادی، زمانی پیش از افشای اسناد وزارت امور خارجه آمریکا، گسترش داده بود. او در مصاحبه با روزنامه دولتی «ایزوستیا» اظهار کرد اطلاعات زیادی از دولت روسیه و بازرگانان روس در اختیار دارد. این در حالی بود که اکثر اسناد منتشرشده توسط ویکیلیکس علیه منافع دولت آمریکا و نه روسیه بود. پس از بازداشت آسانژ به اتهام تعرض جنسی نیز «پوتین» شخصا این اقدام را محکوم کرد و گفت: «اگر این دموکراسی است، چرا آقای آسانژ را در زندان بازداشت کردهاید؟ آیا این دموکراسی است؟» در آن زمان، رسانهها از تماسهای برقرارشده میان آسانژ و اطرافیان پوتین مینوشتند. «مسکوتایمز» نوشت چگونه یک خبرنگار روس نزدیک به پوتین به صدها اسناد دیپلماتیک آمریکا، که حاوی اطلاعاتی درباره روسیه بودهاند، دست یافته است؛ البته این موضوع بعدها از سوی «ویکیلیکس» تکذیب شد؛ اما شواهد دیگری نیز وجود داشتند که گمانهزنی درباره وجود ارتباط عمیق میان آسانژ و مسکو را تقویت میکردند؛ برای مثال، روزنامه «گاردین» گزارش داده بود اسناد آسانژ از وزارت امور خارجه آمریکا در اختیار «اسرائیل شامیر»، روزنامهنگاری قرار گرفته بود که با ویکیلیکس همکاری داشت و او نیز این اسناد را در اختیار «السکاندر لوکاشنکو»، حاکم اقتدارگرای بلاروس، قرار داده بود. در دسامبر 2010 میلادی، لوکاشنکو اعلام کرد بار دیگر با کسب رأی بیش از 80 درصد پیروز شده است و «آندری سانیکوف» از مخالفان سرشناس دولت بلاروس به زندان محکوم شد. پس از انتخابات، «شامیر» با انتشار مقالهای در سایت «کانترپانچ»، اپوزیسیون بلاروس را محکوم کرد و آنها را «جماعت گوچیپوش طرفدار غرب» خواند. فراتر از آن، اختصاص برنامهای ویژه برای «آسانژ» در شبکه خبری «راشاتودی»، گمانهزنیها درباره ارتباطات نزدیک سیاسی او با پوتین را تقویت کرد. این شبکه خبری، که در سال 2005 میلادی در راستای تقویت دولت روسیه در خارج از مرزها تأسیس شد، عملکردی مشابه «صدای آمریکا» داشته است، با این تفاوت که با بهرهگیری از منابع مالی دولت روسیه، شعارهای ضد آمریکایی سر میدهد. «آسانژ» در نخستین قسمت از شو تلویزیونی خود در راشاتودی، با «سیدحسن نصرالله»، رهبر حزبالله لبنان، مصاحبه کرد. در آن زمان انتقاداتی از آسانژ مطرح شد. این در حالی بود که «گلن گرینوالد»، روزنامهنگار گاردین که واسطه اصلی برای انتشار گزارشهای اسنودن بود، از تصمیم آسانژ دفاع کرد و گفت اجرای برنامه در راشاتودی تفاوتی با نوشتن در روزنامههای معروف آمریکایی ازجمله «واشنگتنپست» یا «والاستریت ژورنال» نداشته است؛ روزنامههایی که بهنظر او همگی از سوی مالکان «دستِراستی»شان فاسد شدهاند. شاید با توجه به ارتباط آسانژ با روسیه بتوان چرایی و چگونگی درخواست پناهندگی «اسنودن» از روسیه را درک کرد. در 20 می سال 2013 میلادی، اسنودن به هنگکنگ گریخت و به گرینوالد پیوست. در آن زمان آسانژ از درون سفارت اکوادور در لندن او را یک «قهرمان» خواند. آسانژ همچنین فاش کرد ویکیلیکس به اسنودن مشاوره حقوقی ارائه داده و مقدمات سفر او را فراهم کرده است. اواسط ماه ژوئن همان سال «سارا هریسن»، به هنگکنگ سفر و با اسنودن دیدار کرد. از آن زمان به بعد، آسانژ به شخصیت محوری داستان زندگی اسنودن تبدیل شد. پس از آن بود که روزنامه «کومرسانت» روسیه نوشت اسنودن در سفارت روسیه در هنگکنگ پناه گرفته است و درنهایت او به روسیه رفت. در آن زمان، ویکیلیکس در توییتر نوشت به اسنودن برای دریافت پناهندگی سیاسی در کشوری دموکراتیک کمک میکند؛ اما روزنامه روسی «ایزوستیا» فاش کرد همکاری کرملین و دستگاه امنیتی آن کشور با ویکیلیکس، برای تکمیل روند انتقال اسنودن به روسیه بوده است. اسنودن پس از سفر به روسیه در کنفرانسی خبری از لزوم «مقاومت بینالمللی» برای مقابله با اقدامات «نابرابر» آمریکا گفت. او در سخنرانی خود دولتهای روسیه، بولیوی، ونزوئلا، نیکاراگوئه و اکوادور را که همگی در اتخاذ خطِمشی ضدآمریکایی اشتراک نظر دارند، ستود و اظهار کرد آنها ستودنی هستند، چراکه در مقابل نقض حقوقِبشر در آمریکا ایستادهاند، اما بر سر اصولشان مصالحه نمیکنند. با وجود چنین شواهدی، هنوز سندی رسمی درباره ارتباط سیاسی «اسنودن» و «آسانژ» با دولت روسیه منتشر نشده است. بااینحال، اگر روزی چنین سندی انتشار یابد جای تعجب نخواهد داشت، چراکه سنت دیرینه مفتونشدگی روشنفکران غربی نسبتبه روسیه از دیرباز وجود داشته است: از «برنارد شاو» گرفته که معتقد بود استالین مردی از جنس فولاد است و در آرزوی پیداشدن رهبری چون او برای بریتانیا بود و اسناد منتشرشده در حراجی ساتبی در سال 2003 میلادی نشان میداد او از دادگاههای فرمایشی دوران استالین دفاع کرده است تا «هانری باربوس»، نویسنده فرانسوی که کتابی را با عنوان «استالین، دنیای جدیدی که از چشم یک مرد باید دید» نوشت و در آن به ستایش استالین پرداخت.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.