تیم ایران در وين ماند، وزيران خارجه فردا بازميگردند
سختجانی مذاکرات
زينب اسماعيلي، خبرنگار «شرق» از وين : ساعتها بحث و بررسي براي کنار هم قراردادن خانههاي همرنگ مکعب روبيکس. زمان تمديدشده هفتروزه هم مثل زمان هفتماهه به روزهاي پاياني نزديک ميشود و چهار روز زمان براي تيمهاي مذاکراتي باقي است تا تارهاي درهمتنيده عنکبوت را باز کنند و به جايش قطعنامهاي براي لغو تحريمها بگيرند. خبرها در کشاکش مستدام است. گفته ميشود کار کارشناسي روي ضمايم توافق تقريبا بهپايان رسيده است؛ اما هنوز معاونان کار روي ضمايم را بهپايان نرساندهاند. توافق جامع به همراه ضمايم، جزئياتي دارد که مثل تار عنکبوت بايد در هم تنيده شود.
عصر ديروز و قبل از هشتمين ديدار ظريف و کري در يک هفته گذشته، ظريف گفته مسائل دشواري باقي مانده است که در حال کار روي آن هستيم. جان کري هم در ابتداي همين ديدار به دوربينهاي تلويزيوني گفت هر دو طرف سخت در حال کارند و ما در حال پيشرفت هستيم؛ اما همچنان با موضوعات سختي مواجهيم. او عصر روز گذشته گفت امشب و فردا شب روي متن توافق کار ميکنيم. اخبار روز يکشنبه شايد بتواند حال مذاکرات را تحت تأثير قرار دهد. مذاکراتي که شمارش معکوس آن آغاز شده است؛ اما شايد تا ساعات پاياني نيمه شب هفتم جولاي تکليفش معلوم شود. جدیدترین مسافر تهران این روزها رفتوآمدهای دیپلماتیک، تلفنزدنها در کوچههای پشتی و پیادهروی در خیابانهای اطراف مذاکرات با لباسهای غیررسمی بسیار زیاد است. با کمی راهرفتن اطراف محل مذاکرات میتوان چیزهای متفاوتی دید، کافهنشینی وزیر انرژی آمریکا در کوچههای پشتی کوبورگ، پیادهرویهای شبانه تیم ایرانی اطراف کلیسای سنت استفان و خبرنگارانی که در فضای باز کافههای خیابانی وقت میگذرانند. بین همین رفتوآمدها، رئیس دفتر رئیسجمهوری ایران هم به وین سفر کرد. او که عکسی از هواپیما با درخواست دعا برای توفیق تیم مذاکرهکننده در اینستاگرامش گذاشته بود، صبح جمعه به هتل محل مذاکره رسید. خبرها حول آمدورفت او متفاوت بود: برخی او را حامل پیامی استراتژیک میدانستند و برخی واسط پیام نهایی. اگرچه منابع آگاه نزدیک به تیم مذاکرهکننده هیچکدام از این گمانهزنیها را تأیید نکرد، بهنظر میرسد باید منتظر ماند تا در روز آخر مذاکرات شاهد ایفای نقش محمد نهاوندیان در این دور مذاکرات باشیم. پنجشنبه شلوغ، جمعه دلتنگ پنجشنبه پررفتوآمدي در خيابانهاي منتهي به کوبورگ گذشت. گروهي خبرنگار و عکاس مثل ماهيگيران صبور در باد و آفتاب، مقابل هتل نشستهاند تا هر حرکتي را رصد کنند. اما سرعت کار، خبرها و تصاويرشان را راهي شبکههاي اجتماعي، بهويژه توييتر، ميکند. بين چادرنشينان و قصرنشينان فاصله، يک پيادهرو سنگفرش است. گاهي تدابير امنيتي شديدتر و گاه کمتر ميشود. آمدن وزراي خارجه نردههاي آهني را تا کوچه پشتي قصر کوبورگ ميکشاند و رفتنشان ديوارهاي آهني را محدود ميکند. اگرچه پنجشنبه شلوغي در حوالي کوبورگ گذشت، اما جمعه، رخوتي تابستاني، اطراف هتل سايه انداخته بود. نقطه توقف نقطه توقف مذاکره در هفت ماه گذشته يا نقطهاي که قرار است در هفت روز تمديد بپيمايد، نقطهاي چندان دلچسب نيست. گفته ميشود نکات مهمي باقي مانده است، دستيابي به اين توافق در نقطه فعلي چيزي بيش از کار کارشناسي لازم دارد، آنچه محمد جواد ظريف روي آن، نام «اراده سياسي» گذاشته است. اينبار البته فدريکا موگريني، مسئول سياست خارجي اتحاديه اروپا، نيز بر آن تأکيد کرد. روايت وزير خارجه ايران از گفتوگوهاي پنجشنبه با وزيران خارجه اروپا اين بود: «گفتوگوهاي خوبي داشتيم و در سه روز گذشته همه وزيران خارجه به وين آمدند و برخي وزيران مجددا به وين خواهند آمد. ما يک دور مسائل را مرور کرديم و پيشرفتهاي زيادي نسبت به کاري که شروع کرديم به دست آمده است؛ اما موضوعات فني و نگارشي مختلفي وجود دارد و در نهايت کشورها بايد تصميمی سياسي را که من بارها گفتم بگيرند که دنبال توافق هستند يا فشار». شنيدهها حاکي از اين است که همچنان يکي از عمدهترين موارد باقيمانده، چگونگي لغو تحريمهاست. اين موضوع نيازمند اين است که کشورها بپذيرند که بايد تحريمهاي ايران را بهطور کامل لغو کنند؛ تحريمهايي که به بهانههاي واهي عليه کشور صادر کردند و هنوز مدعي هستند بايد تضمينهاي جدي داشته باشند تا آن را بردارند. برخي از همين اعضاي 1+5 نيز محتاطانهتر تمايل دارند که تعدادي از اين تحريمها را مستثنا کرده و آن را باقي بگذارند تا در صورت نياز، بتوانند آن را بازگردانند. اگرچه تهران تاکنون اعلام کرده چنين توافقي را نميپذيرد. اينها همان نقاطي است که هنوز پيشوند «احتمالي» را با توافق همراه ميکند. ظريف ميزبان اروپاييها پنجشنبه محمدجواد ظريف، ميزبان اصلي همه آنهايي بود که سري کوتاه به وين زدند و بازگشتند؛ در اتاقي از هتل کوبورگ که درهاي سفيد منظم با دستگیرههاي طلايي دارد و بيش از يک هفته است به مذاکرات هستهاي ايران اختصاص يافته است. او روي صندلي در وسط اتاق پشت ميز نشسته و دستها را قفل کرده در مقابل صورت و به ميهمانان لبخند ميزند. با خروج عکاسان از اتاق است که مذاکرات شروع ميشود. از صبح پنجشنبه که تکتک وزاري خارجه اروپايي و وزير خارجه چين راهي وين و هتل کوبورگ شدند، برخي با اظهارات منفي و برخي مثبت آمده بودند. سه وزير اروپايي، وزير خارجه چين و مسئول سياست خارجي اتحاديه اروپا پيش از ورود به اتاق مذاکرات، با خبرنگاران صحبت کوتاهي کردند؛ ولي فابيوس وزير خارجه فرانسه تنها وزيري بود که بعد از بيرونآمدن از اتاق مذاکره هم در جمع خبرنگاران سخن گفت. گام دشوار اگرچه اميد به سفر وزراي اروپايي به وين زياد بود؛ اما آنچه در بدو ورودشان به زبان آوردند، خيلي رنگ جدي به اميدها نداد. فدريکا موگريني، مسئول سياست خارجي اتحاديه اروپا، کوتاه حرف زد: «مذاکرات نسبتا خوب پيش ميرود، امروز روي برخي موضوعات حساس مذاکره ميکنيم. در سطح فني و سياسي به جلو حرکت ميکنيم. مذاکرات تاکنون نسبتا خوب پيش رفته است». فرانک والتر اشتاينماير، وزير خارجه آلمان، هم گامهاي پاياني گفتوگوها را دشوارترين گامها توصيف کرد: «موانع کوچک و بزرگي وجود دارد و در حال کار هستيم که اين موانع را برداريم. تلاش همه طرفها براي رسيدن به موفقيت، واقعي است. سؤالي که وجود دارد و من هم نميتوانم به آن پاسخ دهم، اين است: آيا همه اراده و شجاعت لازم براي رسيدن به اين هدف را دارند يا نه». فيليپ هاموند، وزير خارجه انگليس به خبرنگاران گفت: «رايزنيها همچنان ادامه دارد و در روزهاي آينده شاهد رفتوآمد وزيران خارجه خواهيد بود. هدف ما اين است که روند پيشرفت را ادامه دهيم». چين خوشبين چين که در دورهاي گذشته مذاکراتي در پايينترين سطح مذاکراتي نقش داشته، اين روزها نيز در سطح معاون در جلسات حاضر ميشد تا صبح پنجشنبه که وزير خارجه زماني را به مذاکرات اختصاص داد و با محمدجواد ظريف ديدار کرد. او به خبرنگاران گفت: «احتمال دستیابی به توافق ميان ايران و گروه 1+5 پيش از ضربالاجل مقرر، بسيار زياد است. مذاکرات وارد مرحله نهايي شده است؛ اما ما همچنان با مسائل مهم و حساسي روبهرو هستيم که نبايد ناديده گرفته شود. من امروز به اينجا آمدهام تا به حل اين مسائل کمک کنم».وزيرخارجه چين گفت: «من يکسري راهحلها و ايدههايي براي حل مسائلي که با آن روبهرو هستيم با خود آوردهام. احتمال بسيار بالايي وجود دارد که طرفين بتوانند پيش از ضربالاجل تمديدشده، به توافق دست يابند». يکشنبه بازميگردند حکايت فابيوس تفاوت اندکي داشت. او قبل از ورود به جلسه در پاسخ به درخواست خبرنگاراني که مقابل کوبورگ ايستاده و سؤال ميپرسيدند، قول داد بعد از جلسه به آنها خواهد گفت وضعيت چگونه است. او بعد از يکساعت مذاکره گفت: «نکات قابلبحثي مانده است و هنوز نتوانستهايم به توافق برسيم. شما نظر فرانسه را از ابتدا ميدانستيد. ما هميشه گفتهايم دنبال يک توافق محکم هستيم. گفتهايم انرژي هستهاي غيرنظامي بله و انرژي هستهاي نظامي خير. اميدوارم مذاکرات پيشرفت کند و به راهحل نهايي برسيم تا ما را به توافق پايدار برساند». او گفت يکشنبه بار ديگر به وين بازميگردد و در اين مدت، معاونان وزراي خارجه همچنان به مذاکره با هم ادامه ميدهند. جمله طلايي فابيوس اين بود: «در بعضي نکات پيشرفت کردهايم. امروز با همتايان خودم مذاکره داشتم. توانستهايم در برخي موضوعات کار را پيش ببريم. بااينحال هنوز نکات قابلبحثي باقي مانده است». ديدارهاي اروپايي در حالي انجام شد که جان کري، وزير خارجه آمريکا، در وين باقي مانده و به دليل شرايط جسمياش خيلي به خروج از شهر تمایل ندارد و وزير خارجه روسيه نيز بعد از ديدار با ظريف و کري، وين را ترک کرده است. بدون مسائل کليدي برنميگرديم عباس عراقچي، عضو تيم مذاکرهکننده، بعد از اين ديدارها گفت: «در روزهاي آخر مذاکره قرار داريم، مسائل خيلي فشرده شده است و موضوعاتي که هنوز حل نشده بايد در يک فاصله زماني زودتر حل شود، بعضي از آنها احتياج به تصميمگيريهایی در سطح بالا دارد و بايد مقامات سياسي بلندپايه نظر دهند؛ بنابراين ضرورت دارد ملاقاتهاي سياسي در سطوح بالا صورت گيرد». او اضافه کرد: «مسائلي براي ما کليدي است و بدون آنها توافقي نخواهيم داشت، ما بهصراحت گفتهايم و باز هم تکرار ميکنيم بعضي ازمسائل براي ما کليدي و خط قرمز هستند و بدون آنها توافق نخواهيم داشت. اگر به چارچوبي که مورد نظر هست برسيم، توافق خواهيم داشت و در غير اينصورت ما بدون توافق برميگرديم». سؤال و جواب از بالکن محمدجواد ظريف، که اين روزها کمتر آفتابي شده، عصر پنجشنبه در بالکن طبقه سوم هتل کوبورگ ديده شد. خبرنگاران منتظر در محوطه هتل، سؤالاتشان را در هوا پرسيدند. هرکسي که صدايش بلندتر بود برندهتر بود. ساعتي پيشتر بود که شايعه بازگشت او به تهران منتشر شده بود. اولين سؤال هم همين بود، خبرنگاري پرسيد: «آيا به تهران بازميگردد؟» او گفت: «نه. من اينجا هستم». ظريف مذاکرات را «روبهجلو» توصيف کرد. او براي ضبط پيامي تصويري براي يکي از شبکههاي تلويزيوني آمريکايي در بالکن و کنار پرچم ايران سخن گفت. حال مذاکرات چطور است؟ روز جمعه اگرچه روز خلوتي بود؛ اما چند دور مذاکره در سطح وزيران و معاونان و بين وزير انرژي آمريکا و رئيس سازمان انرژي اتمي ايران انجام شد. به گفته منابع خبري، معاونان در حال کار بر ضمايم توافق جامع هستند و جزئيات فني و هستهاي، تحريمها، همکارهاي صلحآميز هستهاي، کميسيون مشترک ايران و 1+5 براي اقدامات متناظر، از جمله اين ضمائم است. در مجموع، 20 صفحه متن اصلي توافق و حدود 60 صفحه ضميمه در دست معاونان است که هنوز خالي از پرانتز و نقطهچين نيست. روانچي عضو تيم مذاکرهکننده پيشبيني کرده يکي، دو موضوع براي تصميمگيري در سطح وزيران بماند. متن پيشنويس قطعنامه شوراي امنيت سازمان ملل که در صورت اعلام توافق بايد صادر و تحريمهاي مربوط به فعاليتهاي هستهاي ايران را لغو کند هم در دست معاونان وزيران است که بايد آماده شود. اين قطعنامه که سه تا چهار روز بعد از اعلام توافق تصويب ميشود شماره رديفي در مجموعه سازمان ملل خواهد داشت. اين پيش نويس بايد قطعنامه 1929 شوراي امنيت سازمان ملل را لغو کند. تهران اسناد را منتشر ميکند درهمينحال گفته شده تمام اسناد و ضمائم از سوي ايران منتشر ميشود و هيچ متني پنهاني باقي نميماند؛ اما بعد از اعلام توافق، با قطعنامه شوراي امنيت است که توافق رسمي ميشود. توافق نهايي چند ايستگاه را طي خواهد کرد: ايستگاه اول اعلام توافق است که مشابه توافق ژنو و به صورت اعلام انجام ميشود، مرحله بعد تصويب قطعنامه لغو تحريمها در شوراي امنيت است که سه تا چهار روز بعد از اعلام توافق انجام ميشود. در همان بازه زماني آمريکا توافق را به کنگره خواهد برد و آنها بين 30 روز تا 60 روز فرصت خواهند داشت موافقت يا عدم موافقتشان را اعلام کنند. کنگره از 9 جولاي به تعطيلات ميرود و اين ميتواند تصميمگيريشان را با تأخير مواجه کند. در صورت تصويبنکردن آنها، اوباما ممکن است دست به وتو بزند. ايستگاه بعدي عمليشدن توافق است که در تاريخ مشخصي از سوي طرفهاي درگير آغاز ميشود. هفته پيشرو آبستن تحولات مهمي است، اگر توافق جامع به دست بيايد ميتواند منجر به حلوفصل يکي از سختترين پروندههاي قرن شود آنهم با ابزار ديپلماسي. قطعنامه 1929 اگر در قالب قطعنامه ديگري لغو شود، علاوه بر لغو تحريمها ايران تنها کشوري خواهد بود که بدون جنگ و با مذاکره از زير بار اين قطعنامه خارج شده است.
-----------------------------
ظریف: غرب انتخاب کند؛ توافق یا تحمیل وزیر امور خارجه کشورمان در ساعات پایانی شب گذشته پیامی ویدئویی به زبان انگلیسی و خطاب به کشورهای عضو 1+5 منتشر کرد. متن پیام ظریف به شرح زیر است: من در وین هستم تا به یک بحران غیرضروری و طولانی که مدتها قبل میبایست خاتمه مییافت پایان دهم. با وجود برخی اختلافات باقیمانده در این ساعات آخرین، هیچگاه به این اندازه به دستیابی به یک راه حل پایدار نزدیک نبودهایم، بااینحال هنوز رسیدن به راه حل، قطعی نیست. دستیابی به توافق نیازمند شجاعت برای مصالحه، خودباوری برای انعطاف، پختگی برای تصمیمات منطقی، خردمندی برای کنارگذاشتن توهمات و جسارت برای عبور از عادتهای کهنه است. برخی لجوجانه معتقدند فشار اقتصادی و نظامی به تسلیم میانجامد. آنها فکر میکنند میتوانند کماکان به هزینه جان و مال دیگران، خیالپردازیهای موهوم خود را دنبال کنند. بااینحال، من امیدوار هستم؛ چراکه نشانههای غلبه منطق بر توهم را مشاهده میکنم. احساس میکنم که طرفهای مذاکراتی ما بالاخره درک کردهاند فشار و تهدید نهتنها هیچگاه به راه حلهای پایدار نمیانجامد، بلکه تنشها و دشمنیها را افزایش میدهد. آنها شاهد بودهاند که تجاوز هشتساله صدام و حامیانش به ایران، نتوانست ملت ایران را که در برابر همه این کشورها به تنهایی ایستاده بود، به زانو درآورد. آنها متوجه شدهاند کورترین و ظالمانهترین تحریمهای اقتصادی علیه کشور من، آنها را به هیچیک از اهداف اعلامشدهشان نرسانده و در عوض باعث آسیب افراد بیگناه و خشم ملتی صلحطلب و باگذشت شده است. به همین دلیل آنها میز مذاکره را انتخاب کردهاند، ولی هنوز باید یک تصمیم حساس و تاریخی بگیرند: توافق یا تحمیل. در سیاست -همچون زندگی- نمیتوان به هزینه دیگران به اهداف خود رسید، چراکه عمر چنین دستاوردهایی همواره کوتاه خواهد بود. تنها توافقات متوازن هستند که میتوانند از آزمون زمان سربلند بیرون آیند.ما آماده دستیابی به یک توافق خوب و متوازن و رسیدن به افقهای جدیدی برای برخورد با چالشهای مهم و مشترک هستیم. امروز تهدید مشترک ما، رشد سریع افراطگرایی خشن و بربریت افسارگسیخته است. ایران اولین کشوری بود که در مقابل این چالش ایستاد و با طرح «جهان علیه خشونت و افراط»، پیشنهاد داد مقابله با این تهدید به اولویتی جهانی تبدیل شود. تهدیدی که «ما» با آن روبهرو هستیم در هیأت مردانی نقابدار نمود یافته است که مهد تمدن را هدف گرفتهاند. از «ما» صحبت میکنم، چراکه هیچکس از این خطر جهانی در امان نیست. برای مقابله با این چالشهای جدید، روشهای جدید هم بهشدت نیاز است. ایران همواره در خط مقدم مبارزه با افراط حاضر بوده است. امیدوارم همتایان من نیز توجه خود را بر این موضوع و منابع خود را بر مقابله با این تهدید حیاتی متمرکز کنند. هزار سال پیش، فردوسی شاعر ایرانی گفت: «بکوشید نیکی به کار آورید / چو دیدید سرما بهار آورید» من جواد ظریف هستم و این همواره پیام ایران بوده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.