فقر در کمین زنان
زهرا کریمی . مشاور وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی
اینروزها اخباری درباره زنانهشدن فقر به گوش میرسد؛ اخباری که میگوید تعداد زنان سرپرست خانوار افزایش یافته است. براساس آمار مرکز ایران، درحالحاضر 12 درصد از خانوارهای ایرانی زنسرپرست هستند، یعنی یکمیلیونو 600 هزار زن در ایران سرپرست خانوار هستند که بخش بزرگی از آنها از نظر شرایط معیشتی در وضعیت خوبی بهسر نمیبرند. در حالی که بسیاری از زنان در خانوارهای بدسرپرست در سرشماریهای رسمی بهخاطر تابوهای فرهنگی و اجتماعی، خودشان را سرپرست خانواده اعلام نمیکنند زیرا زنی که شوهر زندانی یا معتاد دارد، ممکن است سکوت کند و همچنان شوهر را سرپرست خانواده عنوان کند، درحالیکه عملا خود بار خانواده را به دوش میکشد. بههمیندلیل باید تعداد زنان سرپرست خانوار که معمولا درآمد پایینتری هم نسبت به مردان دارند را بیشتر از آمار اعلامشده رسمی دانست. با وجود اینکه میتوان از زنانهشدن فقر صحبت کرد اما نباید تصور کرد مردان جامعه نیز از نظر وضعیت کار و معیشت شرایط ممتازی دارند. اما چون زنان نسبت به مردان آسیبپذیرتر هستند و بازار کار عموما مردانه است، فقر زنان میتواند آسیبهای اجتماعی زیادی مانند فحشا، اعتیاد زنان، کارتنخوابی آنها یا در مورد دختران مجرد ازدستدادن شرایط ازدواج را رقم بزند. درحالحاضر نرخ بیکاری زنان دو برابر مردان است. از طرف دیگر تا زمانی که زنان در جستوجوی کار باشند، بیکار محسوب میشوند اما زمانی که امید به پیداکردن کار را از دست میدهند، غیرفعال بهحساب میآیند و در آمار بیکاران محاسبه نمیشوند. در جامعه ما، هم در بخش دولتی و هم خصوصی عموما نگاهی تبعیضآمیز نسبت به اشتغال خانمها وجود دارد. در شرایطی که ایجاد فرصتهای شغلی جدید بسیار سخت است، دولت خواسته یا ناخواسته مردان را در اولویت اشتغال قرار میدهد. بخش خصوصی هم به دلایلی مانند ازدستدادن نیروی کار زن در زمان بارداری و زایمان، نیروی مرد را بر نیروی زن برای مشاغل مهم و پایدار ترجیح میدهد و تنها زنان را در شغلهای کوتاهمدت و با دستمزدهای بسیار پایین جذب میکند. بهعلاوه نگاه به بسیاری از مشاغل، مردانه است و تلقی از مشاغلی مانند رانندگی، ساختوساز، جنگلداری، معدنکاری و... این است که برای زنان مناسب نیستند و بههمیندلیل امکان پیداکردن شغل برای زنان کمتر از مردان است. البته این قاعده مربوط به کشور ما نیست و میتوان گفت مردان در شرایط برابر با زنان در تمام جهان زودتر استخدام و دیرتر اخراج میشوند. باز هم لازم به تأکید است که در شرایط رکود و کسادی اقتصادی، وضعیت اشتغال برای هر دو جنس نامساعد است، اما زنان بیشتر از این رکود آسیب میپذیرند. بنابراین شرط لازم برای نجات زنان از فقر، بهبود وضعیت اقتصادی است. برای ازبینرفتن فقر اولا اقتصاد باید پویا باشد. در اقتصادی که دچار بحران است، همه دچار بحران هستند اگرچه زنان در چنین شرایطی آسیب بیشتری میبینند. بههمیندلیل در قدم اول باید با ایجاد ثبات و رونق اقتصادی به کمک وضعیت شغلی و معیشتی زنان رفت. اما این شرط لازم است و شرط کافی بهبود این وضعیت، تغییر نگرش جامعه نسبت به اشتغال زنان است. باید این نگرش که اولویت کارکردن با مردان است، تغییر کند. البته در این زمینه، نقش سازمانهای غیردولتی نیز بسیار حائز اهمیت است؛ توانمندسازی زنان توسط این نهادها کاهش آسیبهای اجتماعی، که زنان را تهدید میکند، بهدنبال دارد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.