80 سال جمعهبودن و دلگیرنبودن
آزاده تاجعلی
شنهای مرجانی در آفتاب جزیره مثل پولک شدهاند. مرغان دریا، دورترک، روی صخرههای جلبکبسته، چرت میزنند و موجها با خود گوشماهیهای صورتی میآورند. اینجا کیش است. محله عربها؛ کوچهها باریکِ سیمانی و درهای خانهها چوبی و بسیار خراشخورده. اینجا روی درها برای سلام و خداحافظی با رفقای دشداشهپوش واژههای عربی مینویسند و کنار درها، گیاههای گرمادوست، تا دیوار خانه همسایه پیشروی میکنند. پشت یکی از درهای خراشخورده «جمعه» نشسته است. با جامهای سپید و دستاری عربی. او غواص قدیمی جزیره است. 80 سال سن دارد و پاهایش درد میکند. خودش میگوید: 30 ساله که بودم، ماهیگیری را یاد گرفتم. بعد از 10 سال اما فکر کردم یک جای کار از بقیه جاشوها عقب هستم و باید غواصی یاد بگیرم. رفتم و طولی نکشید که از پیرمردهای جزیره همه فنهای غواصی را یاد گرفتم. آن زمان نه لباس مخصوص بود، نه از این عینکهای جدید. یک گیره لباس از روی طناب رخت برمیداشتم و راهی دریا میشدم. وقتی میرسیدم، گیره لباس را به بینیام میزدم تا آب به سرم نرود و بعدش نفس میگرفتم و میپریدم. آنوقتها برای رفتن به جاهای غواصی، قایق موتوری هنوز به کیش نیامده بود و راحت هم بودیم؛ نصفشبها ساعت سه که میشد، میرفتیم و تا سه بعدازظهر یکسره غواصی و ماهیگیری میکردیم. او ادامه میدهد: «غواصهای قدیمی کپسول هم نداشتند و با نفسگیری کارشان راه میافتاد. من هم میتوانستم یک دقیقه نفس نکشم و زیر آب بمانم. هرروز میرفتم به عمق 10متری دریا و آنقدر از این یکدقیقهها غواصی میکردم که بعدازظهرها با 20 سبد صدف و مِحار به ساحل برمیگشتم. آنموقع که من غواص بودم، صید مروارید آزاد بود. هرروز بعدازظهر وقتی گیره لباس را از بینیمان برمیداشتیم و از خستگی میافتادیم کف قایق، ناخدا میآمد و شمارش میکرد تا بداند چقدر از صدفها، مروارید گیرش میآید. یادم میآید در قدیم که دریا تا بقالی ابوخالد بود، مروارید آنقدر ارزان بود که ارزشی نداشت و مردم زیاد رغبت نمیکردند که بخرند، اما بعدش که دریا کوچک شد مرواریدها هم گران شدند. نزدیک 30 سال پیش مرواریدهای کیش به مثقالی 20 تومن رسید و کار غواصها مهمتر شد. هرجا میرفتم، مرا دوست داشتند و هرروز قیمت جدید مروارید را از من خبر میگرفتند». جمعه درباره صید ماهی هم توضیح میدهد: «در کنار صید صدف، ماهی هم میگرفتم. هر نوع ماهی خلیجفارس که بخواهی آن زمانها بود. هرکدام هم یک اسم داشت که از بچگی بلد بودیم. مثلا به یک نوع ماهی میگفتیم کافر. چون گوشتش مثل صورت خارجیها سفید بود. نمیدانم نوهام یک روز گفت که در شعرهای فارسی هم به صورتهای سفید، کفر میگفتند. برای ما که فرقی نداشت اسم ماهیها چه باشد. ماهی اسود هم بود. سمان هم داشتیم که از همه لذیذتر بود. هنوز هم این ماهیها در جزیره صید میشوند و روی هوا هم میروند». او به دستهای کوچکش نگاه میکند و ادامه میدهد: «من راه صید همه ماهیها را بلد بودم و روزیِ خیلی خوبی داشتم. بیشتر وقتها وقتی میافتادم کف قایق و چشمهایم از خستگی بسته بود، صدای ناخدا را میشنیدم که سبدهای ماهیام را تا 10 و سبدهای صدفم را تا 19 میشمرد. همیشه هم تا ناخدا بگوید عشرین، من دیگر خوابم برده بود». جمعه که تازه از خرید برگشته است، یک خنده لهجهدار میکند و میگوید: «وقتی غواص بودم، همیشه و هرشب غذاهای خوب میخوردم. روزگار خیلی عجیب پیش میرود. زمانی هرکسی به خانه من میآمد، برایش خَرط (گوشت صدف) میپختم و بوی ادویههای عربی خانهام تا کوچههای دور میرفت اما الان چه؟ نه قایقی برایم مانده نه توان دریارفتن. پاهایم همیشه درد میکند و تا بقالی ابوخالد بیشتر مرا نمیبرد. هر غروب وقتی از مسجد برمیگردم، میروم بقالی و فقط یک کم سوسیس میخرم. بعدش هم تنهایی در اتاقم مینشینم و با خاطرات خرطهای جوانیام سوسیس میخورم. البته به این وضع راضی و شاکر هستم. شاید تنها جمعهای باشم که هیچوقت دلگیر نیست. آخر همه میگویند جمعهها خیلی دلگیرند».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.