|

افزایش یا فرسایش سرمایه اجتماعی

مهدی ورمزیار*: استفاده‌ بی‌رویه از اینترنت، خطری برای روابط اجتماعی و به‌طور عام، سرمایه‌ اجتماعی محسوب می‌شود. امروزه شاهد رشد بی‌رویه استفاده از اینترنت هستیم که بشارت‌دهنده کم‌کردن فاصله‌ها و گسترده‌ترکردن روابط میان آدم‌ها شده است؛ امر متناقض این است که این فناوری اطلاعات موجب تقلیل و افت روابط اجتماعی، مشارکت و انسجام اجتماعی و افزایش تنهایی فرد شده است. گسترش پدیده اعتیاد اینترنتی به‌ویژه در میان جوانان، با علائمی همچون افزایش نوسانات اخلاقی، سخن‌نگفتن با دیگران، قطع روابط اجتماعی، کم‌خوابی، نگرانی و استرس همراه است و همین امر باعث می‌شود فرد هرروز بیشتر از گذشته از نظر عاطفی و روانی از سایر افراد خانواده فاصله بگیرد و به استفاده از اینترنت پناه برد. کم‌شدن روابط به‌نوبه خود موجب می‌شود فرد، مهم‌ترین منابع حمایت اجتماعی خود را تضعیف کرده یا از دست دهد. از سوی دیگر، با گسستن و تضعیف رابطه افراد به جای ارتباط با هم، شنیدن حرف‌های همدیگر و حفظ روابط خود با گروه‌های اجتماعی دیگر، فرد محو فضای مجازی اینترنت شده و سعی می‌کند خلأ عاطفی به‌وجودآمده را با برقراری ارتباط در فضای مجازی پر کند. تعاملات چهره‌به‌چهره درنتیجه‌ اعتیاد به اینترنت، روزبه‌روز کمتر می‌شود و افراد برای رهایی از تنهایی به اینترنت پناه آورده و روزبه‌روز تنهاتر می‌شوند. اعتقاد فرد به اینکه اینترنت، تنها دوست مخصوص و صمیمی اوست، موجب افزایش علاقه به دوستان مجازی و کاهش گرایش وی به دوستان و دنیای واقعی می‌شود و درعین‌حال که روابط این افراد، به‌ویژه کودکان و نوجوانان در جهان مجازی افزایش می‌یابد، در مقابل، از دامنه روابط آنان در جهان واقعی کاسته می‌شود. براین‌اساس، به‌نظر می‌رسد استفاده بی‌رویه از اینترنت، خطری برای روابط اجتماعی و به‌طور عام، سرمایه اجتماعی محسوب می‌شود؛ البته این به معنای نفی نقش ارتباطی و پیوند‌دهنده شبکه‌های اجتماعی نیست، زیرا اصولا نفس شبکه‌های اجتماعی، ایجاد شبکه ارتباطی برای تعامل و کنش متقابل است و این شبکه‌ها منابع بالقوه‌ای را در اختیار فرد قرار می‌دهند که پتانسیل ایجاد سرمایه اجتماعی و دسترسی به منابع را برای فرد فراهم می‌کند. درواقع نحوه استفاده از این ابزار است که آثار و نتایج آن را نشان می‌دهد.

*کارشناس‌ارشد جامعه‌شناسی

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.