روزنامهنگاری مسابقه نیست
رقابت سرعت و دقت
رضا منصوری.استاد دانشگاه صنعتی شریف
1- هرازگاهی برخی از افراد مدعی کشف و اختراعهای علمی جدید و جالبی میشوند که در حقیقت دستاورد علمی نیست بلکه در حوزه شبهعلم قرار دارد. برخی از این اخبار با اقبال عامه مردم مواجه میشود و جالب آنکه گاه با بزرگنماییهای غیرمنطقی رسانهها نیز همراه است. البته انتشار چنین اخباری، پدیده تازهای نیست و پیش از این هم سابقه داشته است و کسانی که پیگیر خبرهای رسانهها هستند، خاطرات بسیاری از انتشار چنین اخباری دارند. نکتهای که تأسفآور است آنکه در بسیاری موارد، رسانهها به جای آنکه با این خرافهها مقابله کنند، بلندگوی آنان شده و در دام آنان قرار میگیرند. انتشار اخباری درباره مرد علمی جهان، تولید انرژی هستهای در آشپزخانه و انتقال آب خزر به خلیج فارس اصلا زیبنده رسانههای ما نیست و از این بابت، رسانهها باید در عملکرد خود تجدیدنظر کنند. 2- یکی از دلایل انتشار چنین اخباری این است که فردی یا یک مقام مسئول، مدعی دستاوردی تازه میشود و رسانهها نیز بدون تحقیق و بررسی بیشتر، آن را منتشر میکنند، اما بهتر است یک خبرنگار، صرفا منتقلکننده گفته یک مقام سیاسی نباشد بلکه باید در کنار انتشار گفتههای یک مقام بلندمرتبه دولتی، نظرات کارشناسان همان حوزه را جویا شود. در این حالت خواننده روزنامه یا مخاطب رسانهها علاوه بر آنکه سخنان مسئولان را میشنود با نگاه علمی کارشناسان همان حوزه هم آشنا میشود و خودش در جریان صحتوسقم گفتهها قرار میگیرد و با میزان علمی یا تبلیغاتیبودن آن ادعا آشنا میشود. البته تأکید میکنم وضعیت انتشار اخبار علمی در کشور در سالهای اخیر نسبت به سالهای گذشته، بسیار بهتر و انتشار اخبار علمی نادرست بسیار کمتر شده است، ولی هنوز تا وضعیت مطلوب که به صفر رساندن انتشار اخبار نادرست است، بسیار فاصله داریم. شاید یکی از دلایل بهبود وضعیت انتشار اخبار صحیح و درست علمی، تمایل سردبیران و مدیران رسانهها به استفاده از خبرنگاران تحصیلکرده در حوزه علوم پایه است. 3- چند راهکار وجود دارد که با پیروی از آنها میتوان از میزان اخبار علمی غلط و مغشوش کاست: اول آنکه تا آنجا که امکان دارد، خبرنگاران فقط با افراد شناختهشده، گفتوگو کنند چرا که بیشتر اخبار نادرست، زمانی منتشر میشود که خبرنگاری با فردی مصاحبه کرده است که زمینه علمی قوی و قابلدفاعی ندارد. دوم آنکه خبرنگاران و رسانهها تحتتأثیر هیجانات کاذب قرار نگیرند و وارد بازی انتشار اخبار هیجانانگیز و محیرالعقول نشوند. خبرنگاران با دیگر همکاران خود مسابقه راه نیندازند که کدام یک میتواند زودتر اخبار را منتشر کنند، بلکه بیشتر حواسشان را روی این موضوع متمرکز کنند که آیا خبری که منتشر میکنند، صحیح است یا خیر. سادهترین راه هم این است که با کارشناسان هر حوزه ارتباط مستمر داشته باشند و برای اطلاع از درستی و نادرستی خبر با آنان تماس دائم داشته باشند. ما هماکنون چند هزار عضو هیات علمی دانشگاه و هزاران انجمن تخصصی علمی داریم که اعضای آنها صاحبنظرند و میتوانند در مورد موضوعهای علمی روز اظهارنظر کنند. اگر خبرنگاری با پنج نفر کارشناس تماس گرفت و آنان به هر دلیلی از پاسخگویی طفره رفتند، خبرنگار نباید دلسرد شود. هنوز پنجهزار نفر دیگر باقی است که باید با آنان تماس گرفت. مطمئن باشید که کارشناسان بسیاری هستند که نظراتشان را در مورد موضوعهای علمی روز جامعه، با افتخار و رضایت بیان میکنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.