عادت تکرار و تکرار عادت
حجت قاسمزادهاصل
اول: عادت تکرار بینندگان ثابت امروزی تلویزیون، بزرگشدگان نسل فیلمهای «تکراری» هستند. زمانی که فیلمها و سریالها بارها و بارها تکراری پخش میشدند و اینکه بیننده فیلم یا سریالی تازه باشیم، جزء غافلگیریها بود و به اندازه تکراریها هم باعث شادی نمیشد. این عادت «تکراریدیدن»، بینندگانی غریب را «تربیت» کرده است. هنوز کلاهقرمزی را دنبال میکند و پای تکرار اوشین و جنگجویان کوهستان و آهنگ برنادت هم حاضر است بنشیند. مهم نیست که هیچکدام از اینها در حافظه تاریخی رسانه کارهای مهمی تلقی نمیشوند، مهم این نسل «آموزش دادهشده» به «تکراری»دیدن است که حتی سودجویانی برایش پکیجهای دهه 60 و نوستالژی فلان و سری برنامههای قدیمی تدارک میبینند و خواهان هم دارد و در فضای مجازی هم ذیل عنوان کلی «یادش بخیر» و «شما یادتون نمیآد» و «دهه شصتیها» و... پخش و استقبال هم میشود. این بیننده آموخته، سری کارهای سیروس مقدم و کلاهقرمزی را دنبال کند، چون میداند دقیقا چه در انتظارش هست و چه چیزی خواهد دید. میداند کارگردانش چگونه قصهاش را تعریف خواهد کرد و انتظاراتش از این سریالها و برنامهها، کاملا روشن است، هیچچیز جدیدی هم به او عرضه نمیشود اما بیننده راضی است. مثل دیدار دوستی قدیمی، به دیدارشان مینشیند و هیچکس از دوستان قدیمی انتظار غافلگیری ندارد، انتظارِ تجدید خاطرات دارد. به همین قیاس، سری کلاهقرمزی که تحمل پلانهای طولانی پرگفتوگویش برای هر بینندهای در هر کجای جهان دشوار است، اما بیننده ایرانی سختی تماشایش را به خاطر یک دیالوگ لابهلای صدها جمله تکراری، تا به انتها تحمل میکند. ساختن فیلم و سریال «جدید» برای این نسل قدیم دشوار است و نسل جدید هم که ترجیح داده علائق خودش را در سریالهای خارجی پیدا کند. (اگر اهل فیلم باشد). این حسرت برای همه مخاطبان سیما باقی خواهد ماند که چرا اغلب سریالهای ما هیچ شباهتی به نمونههای حتی متوسط خارجی، ندارند و مملو از «غلطهای ساختاری بدیهی»، «زمانهای مرده»، «شخصیتهای سست»، «قصههای کمرمق»، «موقعیتهای کشآمده» و «تکرار چندینباره مضمون اصلی در داستانهای فرعی» هستد. دوم: تکرار عادت مدیران و برنامهریزان فرهنگی سالهاست که فقط یک نوع فیلم و سریال را میفهمند و به «نوع»های دیگری که نمیفهمند، اجازه رشد نمیدهند. من برای ساخت فیلم «تنهایی» هشتماه پشت در اتاقهای این مدیران و شوراها معطل ماندم و درنهایت همان فیلمنامه اولیه را ساختم که موفق هم بود اما هیچکس از اعضای محترم شورا نپرسید که شما دقیقا با چه چیزی مخالف بودید و چرا ماهها مانع ساخت «تنهایی» شدید؟! و تصادف تاریخی بود که با همان آدمها بر سر ساخت سریال «یادآوری» به اختلاف برخوردم و وقتی «یادآوری» ساخته و پخش شد، کسی از همانها نپرسید که دلیل مخالفتتان چه بوده؟! اگر اراده چند نفر از مدیران سیما نبود، نه فیلم «تنهایی» ساخته میشد و نه سریال «یادآوری» و نه باقی فیلمهایی که بنده ساختهام. سلیقهای حاکم است که پشت ظاهری علمی و تئوریک پنهان شده، انواع و اقسام فرمهایی که باید پر شوند و خلاصههای چهار خطی و هشت خطی و یک صفحهای و چند صفحهای و... . درصدهایی که باید نویسنده اعلام کند (چنددرصد اجتماعی و چنددرصد آموزنده) و وقتی هم اعتراض میکنی، تئوریهای کهنه فیلمنامهنویسی را تحویلت میدهند که تا به امروز حتی یک خروجی قابلقبول نداشته است. من همواره در فضای اعتماد کار کردهام؛ در فضای اعتماد متقابل بین من و مدیرانی که پذیرفتند کاری متفاوت میخواهم بکنم و حمایت کردند و اگر ریسکپذیری آن مدیران که موقتا نظر شوراها را نادیده گرفتند تا فیلم و سریال ساخته شود (و خوشبختانه نتیجه راضیکننده بوده و فیلم ساختهشده توانسته جوابگوی سوءتفاهمهای روی کاغذ باشد)، نبود، امکان نداشت با توصیهها و رهنمودهای شوراها بتوانیم به نتیجه برسیم. باید باشند مدیرانی که اهل تعامل و اعتماد هستند و با همفکری کارگردان و نویسنده، پروژه را به سرانجام برسانند وگرنه از این ساختار شبهآلود شوراهای تصمیمگیر، هیچ کار پررمقی بیرون نخواهد آمد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.