بازگشت به دیپلماسی بازگشت به آب
علی اشکاننژاد . کارشناس ارشد فلسفه غرب
یکی از وعدههای دولت یازدهم از ابتدا، درمان دیپلماسی بیمار و بهبود روابط ایران با کشورهای جهان بود. تا امروز دولت تمامی انرژی و توان خود را صرف حل مناقشات هستهای کرده است. اما جدای از مسائل مورد اختلافی چون پرونده هستهای در دیپلماسی، موضوعات زیادی وجود دارند که منافع دوجانبه طرفهای درگیر به آن وابسته است. مسائلی که تنها در گفتمان «جهان وطنی» قابل بررسی و حل است و همکاریهای نزدیک بینالمللی را طلب میکند. بحرانهای کنونی زیستمحیطی و خصوصا مسئله حفظ منابع آبی یکی از مهمترین این موضوعات است.
در سرزمین ما بحران آب به یک موضوع مهم محیطزیستی تبدیل شده است. نیاز به تکرار نیست. اما غیر از آنکه باید نگران جان انسانها بود، نگران گونههای جانوری و گیاهی نیز باید بود. تنها در دشت کویر و کویر لوت که این دو مساحت بزرگی از ایران را پوشش دادهاند، گونههای بسیار نادری از بندپایان، پرندگان، پروانهها، پستانداران، دوزیستان، و خزندگان (اعم از لاکپشتها و مارها و سوسمارها) در معرض خطر جدی ناشی از خشکسالی هستند. این بحران، منحصر به این دو منطقهای که ذکرش آمد، نیست. هر چهار منطقه محیطزیستی: پارکهای ملی، آثار طبیعی ملی، منطقه حفاظتشده و پناهگاه حیاتوحش در تمام سرزمین ما از کمبود آب کافی در معرض بحران جدی قرار گرفتهاند. در کشورهای همجوار نیز، موضوع به همین منوال است. بر اساس تحقیقات دانشمندان، در سالهای پیشرو شاهد وضع وخیمتری از لحاظ بارشها و سفرههای آب زیرزمینی خواهیم بود. خالیشدن سفرههای زیرزمینی هم قابل جبران نیست؛ زیرا نشست زمین، مستقیما به تخریب کانالهای آبی- طبیعی زیرزمین منجر خواهد شد. با این تفاسیر، میتوان ایدهای را جدی گرفت که اساس آن انتقال آب اقیانوسها به مناطق پست داخلی برخی کشورهاست. بسیاری از دشتها و کویرها و تالابهای خشک، سالهای گذشته یا صدها سال پیش، پر از آب بودهاند و اکنون نیز میتوان آب اقیانوس را به آنها سرازیر کرد. این ایده با تمام نقایص و انتقادهایی که بر آن شده، گویا تنها راه باقیمانده است. عدهای میگویند: این کار اکوسیستم را تغییر خواهد داد. عده دیگر هماز وضع احتمالی حیاتوحش و گیاهان آن منطقه پس از انجام این کار، احساس خطر میکنند. اما باید دانست که گویا جایگزین دیگری وجود ندارد. ادامه حیات گیاهان و جانوران، تنها وامدار «آب» است. به نظر میرسد از هم اکنون باید فکر چاره بود. بحران آب در خاورمیانه و بعضی از مناطق قاره آفریقا آثار سوئی در برخواهد داشت که نه تنها به محیطزیست جهان آسیب جدی میرساند، بلکه تهدیدهایی امنیتی هم در پی خواهد داشت. برای این کار، گزینه طلایی، دیپلماسی است. دولتهای غربی از طرح «انتقال آب اقیانوسها به مناطق پست و خشک» سه دستاورد مهم خواهند داشت: 1) طبق بررسیهای مجامع محیطزیستی، مساحت ارضی برخی از کشورها در نتیجه بالاآمدن سطح اقیانوسها (بر اثر ذوبشدن یخها)، بهشدت تهدید میشود. این طرح میتواند بر این روند، تأثیر عکس بگذارد. کشورهایی مانند هلند، دانمارک، انگلیس، آمریکا، استرالیا، هندوستان و بسیاری از جزایر از جمله این مناطق تهدیدشده هستند. 2) با جدیشدن بحران آب در خاورمیانه، شاهد سیل عظیم پناهجویان به اروپا خواهیم بود. این خطر بسیار جدی است؛ زیرا سابقه جنگهایی با موضوع کمبود آب، به سابقه تاریخ خود بشر است. 3) ازبینرفتن تکتک گونههای گیاهی یا جانوری، تنها تهدیدی برای یک منطقه و سرزمین نیست بلکه تهدیدی برای کل این کره خاکی است. در کشورهای اروپایی بهخصوص اروپای غربی، تشکلهای غیردولتی محیطزیستی که میتوانند دولتهای متبوع خود را ملزم و مجبور به سیاستهای حمایتی و تشویقی از طرح فوق کنند، بسیارند. این تشکلهای پرقدرت، با فشار مطبوعاتی و نظارتهای مستمرشان، تا به حال هم عامل بسیاری از این حرکتهای مفید در تمام جهان بودهاند. یکی از بهترین راههای شروع دیپلماسی، گفتوگو بر سر محیطزیست میتواند باشد. در تمام جهان، هستند انسانهای فداکار و درستکاری که به فکر تمام موجودات زنده و غیرزنده جهان اطراف ما باشند. مردان دیپلماسی ما میتوانند با این تعامل، از وامهای جهانی استفاده کنند تا به جای اینکه هر دولتی مسئولیت این کار را به دولت بعد از خود واگذار کند، زودتر کاری برای «آب» بشود. دیپلماسی را میشود از «آب» شروع کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.