|

شهریار هویت و میراث ایران

ابراهیمبای سلامی. عضو شورای‌عالی میراث فرهنگی و گردشگری

چه غریب بود شهریار عدل؛ مردی كه از گنجینه‌های شرق، غبار می‌زدود و به میراث و هویت ایران جلا می‌داد. گویا این شهریار فرهنگ از عمق تاریخ ایران آمده بود تا با اشاره به سه خشت خام گبری، تمدن بشری را چون آینه برملا كند و به وسعت اندیشه و دانش نیاكان ما و گشودن كتاب هنر و مهندسی بپردازد. شاید روزگار غربت ایران است که با مرگ بزرگان و خواجگان فرهنگ و با فروافتادن هر ستونی كه پراهمیت‌تر از ستون‌های تخت جمشید است، صدایی می‌شنویم و تلنگری می‌خوریم كه وااسفا! فرهیخته‌ای دیگر از فرزندان مام كهن ایران رفت. افسوس كه صاحبان رسانه ملی تلاشی نمی‌کنند مردم و به‌ویژه نسل جوان ما در دوران زندگی با این بزرگان و شهریاران آشنا شوند و درپی آن، در جریان جامعه‌پذیری فرهنگی الگوها، جهت‌گیری‌های مؤثر برای اعتلای نظام اجتماعی ایران ترسیم شود. در عصر گسترش آگاهی‌های فرهنگی و نضج فرایند «جهانی‌شدن»، كه به افزایش روابط متقابل بین جوامع و قلمرو‌های مختلف متكی است و توجه به چیستی و هویت ملت‌ها در آن اهمیت می‌یابد، نقش میراث متفاوت و عناصر تاریخی فاخر هویدا می‌شود. شهریار عدل به تدارك، تعریف و آمادگی ایران برای مواجهه و تعامل با دیگر جوامع پرداخت.او تخت‌جمشید و چغازنبیل را با هزینه شخصی خود در سال ١٣٥٨ به ثبت جهانی رساند و همواره برای معرفی و ماندگاری میراث این سرزمین پررمز و راز تلاش كرد. شهریار، به ایران می‌اندیشید و هویت ملی ایرانیان و به انسان می‌اندیشید و فرهنگ آن و میراث فرهنگی جهان را چون جان شیرین پاسداری می‌كرد. او برای تعریف ایران به شیراز و شوش می‌رفت و برای معرفی دوران اسلامی، كه كانون پژوهش‌هایش بود، اصفهان، بسطام و خراسان را در دستور كار داشت. عدل، آثار مدفون در غبار قومس، ری، زوزن، هرات و بلخ را جست‌وجو می‌كرد و در 10 سال اخیر متوجه ارگ بم شده بود تا ثابت كند كه فلسفه ایرانشهری و معرفی آن به جهان، مستلزم كارهای دشوار و بزرگی است و همین امر مهم، مسئولیت محققان و دانشگاهیان را درباره هویت ایران مضاعف می‎کند كه به بسیاری از پرسش‌های به‌ظاهر ساده نمی‌توان به‌سادگی پاسخ داد.شهریار عدل، پس از فیروز باقرزاده، نخستین رئیس كمیته ثبت میراث جهانی یونسكو، دومین دانشمند ایرانی بود كه به عضویت مؤسسه تحقیقات ملی فرانسه (CNRS) درآمد و یكی از مدیران آن بود و سال‌ها ریاست كمیته بین‌المللی تدوین تاریخ آسیای میانه در سازمان یونسكو را به‌عهده گرفت. او زندگی و كارش را وقف معماری، باستان‌شناسی و تاریخ هنر در جامعه انسانی كرده و در آخرین تمدن‌نگاری‌ها و نظریه‌های جدیدش آورده است كه نخستین آثار و شواهد مدنیت و شهرنشینی در نقاط خشك فلات ایران، در شرق كشور كشف شده است.این آثار مكشوفه با قدمت دوهزار و 200 ساله در تپه سیاه‌دشت «زوزن» و «بیاس‌آباد»، مربوط‌به اواخر دوره هخامنشی و دوره‌های سلوكی و اشكانیان بوده است.عدل، تأكید می‌كند این آثار براساس انجام آزمایش‌های ترمولومیسانس در دانشگاه تهران و گرفتن عكس‌های هوایی و مطالعات زمینی به‌صورت انکارناپذیری به اثبات رسیده است. ازآنجا‌كه شیوه استخراج آب در زمان هخامنشی به شیوه امروز نبوده است، افرادی كه در این شهرها زندگی می‌كردند این روش استخراج آب که بعدها «كاریز» و «قنات» نام گرفت را فراگرفته بودند. فقدان دانشمندی چون شهریار عدل، ضایعه‌ای جبران‌ناپذیر برای میراث فرهنگی بشر و خسارتی بزرگ برای مردم ایران‌زمین است؛ روحش شاد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.