به مناسبت ۲۶ ژوئن، روز جهانی حمایت از قربانیان شکنجه
ملامت دیگران از شکنجه بدتر بود
لطفالله میثمی
در دوران رژیم شاهنشاهی سهبار دستگیر شدم. بار اول 30 آذر 1342 در نتیجه فعالیت علیه دادگاه سران نهضت آزادی، چهار شبانهروز در اطلاعات شهربانی بازداشت بودم و در آنجا شکنجه شدم. پس از آن هفت ماه زندان رفتم ولی بعد از تشکیل دادگاهم، از اتهامات تبرئه شدم. بار دوم شهریور 1350 با سران مجاهدین دستگیر شدم که دو سال زندان بودم، اینبار در اوین انواع و اقسام شکنجه را نوشجان کردم. بار سوم شب 28 مرداد 1353 بود. برای بههمریختن رژه رژیم به مناسبت این روز برنامهریزی کرده بودیم و من در حال ساختن بمب صوتی برای این کار بودم که بمب در دستم منفجر شد و با وجود اینکه سیانور خوردم ولی نمردم و بازداشت شدم. اینبار به زندان کمیته مشترک ضدخرابکاری برده شدم. شکنجههای کمیته مشترک ضدخرابکاری از شکنجه در بقیه بازداشتگاهها وحشتناکتر بود. بالاخره هشت آبان 1357 آزاد شدم ولی هنوز هم گاهی خواب شکنجهها را میبینم. خواب میبینم دستگیر شدهام و به طرف اتاق شکنجه برده میشوم ولی قبل از اینکه به اتاق برسم، از خواب میپرم و هفت صلوات میفرستم چون مادرم همیشه میگفت هروقت خواب وحشتناک دیدم وقتی بیدار شدم هفت صلوات بفرستم. مادرم یک جمله معروف دیگر هم داشت که در دوران شکنجه و زندان خیلی به دردم خورد؛ میگفت امامحسین(ع) در روز عاشورا از اسب افتاد نه از اصل. یادم میآید یکی از شکنجهها عریانکردن زندانی مقابل بقیه زندانیان بود. آخرینبار که دستگیر شده بودم، بعد از اینکه از کمیته مشترک به اوین منتقل شدیم، خبر رسید که یک نفر، اطلاعاتی را لو داده است. بههمینخاطر دوباره من و دیگر مبارزان را به کمیته برگرداندند و برای اینکه شکنجه را شروع کنند، لباسهایم را از تنم بیرون آوردند. من خیلی خجالتزده بودم ولی وقتی یاد نقلقول مادرم افتادم، توانستم آن موقعیت را تحمل کنم. واقعیت این است که این موقعیتها اگرچه سخت بود ولی قابلتحمل بود، چیزی که نمیشد تحمل کرد ملامت دیگران بود؛ وقتی از زندان آزاد میشدی و زیر شکنجه حرفی زده بودی. اگر کسی را لو داده بودی که وضعت خیلی بدتر هم بود؛ از زندان که آزاد میشدی، یک فامیل با تو دشمن شده بودند. بههمیندلیل است که همه کسانی که دستگیر میشوند، از دوباره دستگیرشدن خیلی بیشتر میترسند. خود من اولینباری که دستگیر شدم، آنقدرها از شکنجه نمیترسیدم که بار دوم دستگیر شدم. آنقدر از این موضوع میترسیدم که بعد از اولینبار زندانیشدن کاملا محافظهکار شده بودم و اساسا فکر میکنم دلیل شکنجهکردن مخالفان همین است که کاری کنی که آنها دیگر دنبال آرمانهایشان نروند. من حتی ترسم را با مرحوم محمد حنیفنژاد در میان گذاشتم. یادم میآید که او گفت: «مگر به خدا باور نداری. خدا بر همه حالات ما ناظر است. ما باید تا جایی که میتوانیم مقاومت کنیم، اما اگر نتوانستیم باید مطمئن باشیم که خداوند شاهد وضعیت ما بوده و دیده که چه بر ما گذشته است». تازه در دهه 50 و وقتی مبارزات پیشرفت کرد، مردم و مبارزان شکنجه را بهعنوان یک واقعیت پذیرفتند و ملامتکردن کسانی که توان شکنجه نداشتهاند را کنار گذاشتند.
بعد از گذشت اینهمه سال با وجود اینکه شنوایی یکی از گوشهایم را در اثر شکنجه از دست دادم و درد سیاتیک کمر و پایم هم محصول همان دوران است ولی بسیاری از شکنجههای فیزیکی را از یاد بردهام. آنچه بیشتر از همه بهخاطر دارم شکنجههای روانی است که حتی میتوانم بگویم 80 درصد شکنجههای ساواک شکنجه روانی بود. شکنجههایی مثل اینکه چشمانت را میبندند و صدای کسی را میشنوی که در حال شکنجهشدن است ولی بعد از چنددقیقه صدایش قطع میشود البته این را هم باید بگویم که ما مبارزان هم تکنیکهایی برای مقاومت داشتیم. اولین تکنیکمان این بود که با هم توافق میکردیم چه اطلاعاتی را بگوییم و وقتی چند نفر اطلاعات مشابه میدادند، شکنجهها تمام میشد. در کنار اینها ابتکار خود زندانیان هم بود. مثلا شکنجهگر من حسینی معروف بود. یادم میآید یک سال زمان عاشورا در حال شکنجهکردن من بود که به او گفتم: «تو از صاحب اسمت خجالت نمیکشی که این کارها را میکنی». انگار این جمله در او تأثیر داشته باشد. چنددقیقهای شکنجه را متوقف کرد. گاهی هم برای اینکه بتوانم تحمل کنم، به مبارزان دیگر بهخصوص علیاصغر بدیعزادگان، محمد حنیفنژاد یا مهدی رضایی فکر میکردم. بعضیوقتها هم به خودم میگفتم شکنجهگران ساواک اگر مردم را پشتشان داشتند، به شلاق متوسل نمیشدند. بههمیندلیل خودم احساس حقانیت میکردم و میتوانستم شکنجه را تحمل کنم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.