|

چند سطر درباره سنجاب‌های شنگول‌ومنگول

پرهیز از تکرار

جواد مرآتی: نمایش سنجاب‌های شنگول‌ومنگول در تالار محراب روی صحنه است؛ روایتی دیگر از یک قصه کهن با شخصیت‌های ماندگارش. اما این‌بار در قالب تن‌پوش‌های سنجاب که روی درخت زندگی می‌کنند. پرداختن به‌ کارهای کودک، آن‌هم در قالب شیوه‌های نمایشی همواره سخت‌تر از بزرگ‌سال است، چراکه آموزه‌های تربیتی با توجه به شرایط زمانی در جامعه به‌صورت روزآمد دچار تغییر و دگردیسی خودخواسته می‌شوند و در صورت نداشتن اشراف نسبت به چنین تغییراتی ممکن است مخاطب کودک نتواند با آن اثر ارتباط برقرار کند. رضا آشفته اما به‌نظر این مهم را به‌خوبی دریافته و با تغییر کاراکترهای قصه که همواره در نزد مخاطب همان آشنای قدیمی یعنی خانواده بُزبُزقندی به سنجاب، توانسته ذهنیت کودک را به جست‌وخیز شخصیت‌ها، این‌بار روی درخت و با استفاده از پس‌زمینه جنگل و لانه آنها معطوف کند. و این‌بار در کنار شخصیت گرگ یعنی همان بلای همیشگی، یک شاهین هم اضافه شده است. اما چرا یک شاهین و نه مثلا یک عقاب یا یک کرکس، شاید به‌خاطر اینکه شاهین پرنده‌ای ظریف و نسبت به گرگ زیباتر است و مخاطب کودک تضاد در شخصیت‌شناسی را به لحاظ ظاهری بهتر درک خواهد کرد. خط داستانی نمایش اما هنوز به متن قدیمی وفادار است و در ضرب‌آهنگی هدایت‌شده قصه قدیمی را به کمک سنجاب‌ها با شیوه اجرای دستکشی حکایت می‌کند؛ به‌گونه‌ای که یک گروه از حیوانات انگار با داستان قدیمی آشنایند و آنها نیز برای خود آن‌را نقل می‌کنند و مخاطب بزرگ‌سال را ناخودآگاه به یاد قصه‌های پندآموز که سینه‌به‌سینه نقل می‌شد و در حکایتی، حکایتی دیگر شکل می‌گرفت می‌اندازد؛ یک راهکار تربیتی دیرینه که به‌صورتی جدید در این نمایش به‌خوبی جای گرفته است. کودکان امروزی را نمی‌توان دست‌کم گرفت و دیگر نمی‌شود به شیوه‌های قدیمی روی صندلی تماشاگر نشاند. آنان بزرگ‌سالان دیروزی هستند که ذات یک مفهوم آموزشی را با دریافت‌های جدید درک می‌کنند و ریتم نمایش با ترفندهایی سعی در چنین القائاتی دارد. استفاده از موسیقی زنده و پرهیز از خواندن ترانه‌های تکراری و رنگ‌و‌رورفته هم‌زمان با موضوع نمایش مطابقت دارد و خستگی ذهنی کودک را کاهش داده است و مقوله نور‌پردازی که یکی از مهم‌ترین عناصر اجرائی نمایش‌های کودک است نیز به‌خوبی رعایت شده است و صرف‌نظر از فضای صحنه که با توجه به بافت و جنس نمایش‌های ایرانی همواره درگیر تکرار در نشانه‌گذاری‌هاست مخاطب اثر را تا آخر نمایش نگه می‌دارد. چه آنان که مادران یا پدرانی هستند که کودکانشان را همراهی می‌کنند و چه کودکان، که این‌روزها با ابزارهای آموزشی متنوع و فراگیر قصه‌های قدیمی سرزمین خود را کمتر می‌شناسند. شاید بتوان گفت اگر نمایش‌هایی از این دست که با ساختارهای جدید سعی در بهبود و نشانه‌گذاری در رفتار کودک و والدین دارند، مورد حمایت و پشتیبانی بیشتر قرار گیرند، نسل فردا عمیق‌تر در آشنایی با فرهنگ و ادبیات آن عمل کنند و به‌جای الگوقراردادن شخصیت‌های غیرایرانی سعی در شناساندن میراث‌های ملی خود به دیگر فرهنگ‌ها داشته باشند. نمایش سنجاب‌های شنگول‌ومنگول‌ گونه‌ای جدید در شیوه‌های اجرائی نمایش کودک است، حتی اگر مخاطب آن با زبان و فرهنگ ایرانی آشنا نباشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.