انواع نقص تکاملی در کودکان
از شایعترین تا نادرترین
1- کودکان در طول دوران زندگی خود از مرحله درونرحمی گرفته تا دوران نوزادی، کودکی، نوجوانی و جوانی، به انواع بیماریهای تکاملی-اکتسابی دستگاههای مختلف بدن، تومورهای سرطانی، تصادفات و...، گرفتار میشوند که درمان آنها توسط جراحان کودکان صورت میگیرد. با وجود آنکه جراحي كودكان و جراحان کودکان، نزدیکبه 40 درصد از جمعیت کشورمان را زیر پوشش درمانی دارند، ولی کمتر شناخته شدهاند. رشته جراحی کودکان در ایران نزدیکبه 50 سال عمر دارد و جراحان ایرانی این رشته قادرند تمام بیماریهای تکاملی و اکتسابی کودکان را از درون رحم و از بدو تولد تا 16سالگی، با کیفیت مطلوب درمان کنند. 2- انواع ناهنجاریهای دستگاه گوارش مثل آترزی مری، که ازجمله بیماریهای شایع نقص تکاملی بهشمار میرود و از هر پنج هزار نوازد یکی به آن مبتلاست، در زمره این بیماریهاست. در این بیماری، در قسمتی از مری مجرا وجود ندارد و مری بهصورت دو لوله بنبست درآمده است. ممکن است این اتفاق در معده هم روی دهد، بهطوریکه بین روده و معده ارتباطی وجود نداشته باشد یا اینکه امکان دارد در اثنیعشر (دوازدهه) بیماریهایی باعث انسداد آن شوند و درنتیجه غذا وارد روده نشود. مواردی هم وجود دارد که جراح فقط چند ساعت وقت دارد این نوزادان را نجات دهد. ازسویِدیگر، آترزی روده کوچک نیز در نوزادان زیاد دیده میشود؛ در این بیماری بهدلیل کاملنشدن قسمتی از روده کوچک، ترشحات اولیه روده که باعث ایجاد مدفوع اولیه (مکونیوم) میشود، نمیتواند بیرون رود و درنتیجه نوزاد دچار انسداد روده میشود و درصورتیکه عمل جراحی انجام نشود، کودک جان خود را از دست میدهد. بعضی نوزادان که به دنیا میآیند، فاقد مقعد هستند. این بیماری نیز از بیماریهای بسیار شایع مادرزادی است که از هر سه هزار تولد، یک نوزاد به آن مبتلاست. فلجشدن انتهای روده بزرگ نیز نیازمند جراحی فوری پس از تولد نوزاد است. از سوی دیگر، در دستگاه ادراری نیز بیماریهای زیادی وجود دارد که نیازمند جراحی است؛ بهعنوان مثال در مواقعی که پیشآبراه انسداد داشته باشد، بهدلیل آنکه جنین قادر به ادرارکردن نیست، ریههایش رشد نمیکنند و از بین میروند. جنین در دستگاه تنفسی خود نیز ممکن است با بیماریهای خاصی روبهرو شود که یکی از آنها، مشکلات ریوی است که پس از تولد، نوزاد را با تنگینفس شدید روبهرو میکند. بیماری دیگر نقص تکاملی «فتق مادرزادی دیافراگم» است. در این بیماری، رودهها بهجای آنکه در داخل شکم باشند، وارد قفسه سینه میشوند و این امر مانع رشد ریه چپ و تا اندازهای روده راست میشود که معمولا حدود 50 درصد از این جنینها، پیش از تولد میمیرند. امروزه همه این ناهنجاریها در ایران درمانپذیرند. 3- دوقلوهای بههمچسبیده، یکی از نادرترین اختلالات مادرزادی بهشمار میرود. در این ناهنجاری، دوقلوهای تشکیلشده بهطور غیرعادی به همدیگر متصلاند و اتصال آنها یا در سر، تنه، شکم، لگن یا ترکیبی از آنهاست. چنین ناهنجاریای در گیاهان، حیوانات و انسانها دیده میشود و دلیل واقعی پدیدآمدن آن معلوم نیست، ولی میزان آن را یک در 50 هزار زایمان تخمین میزنند. دوسوم دوقلوهای بههمچسبیده، مرده به دنیا میآیند یا کمی پس از تولد میمیرند، شیوع آن را نیز یک در صد تا یک در 200 هزار تولد ذکر میکنند. طبق گزارشی از آمریکا، 40 درصد دوقلوهای بههمچسبیده، مرده به دنیا میآیند، 35 درصد فقط یک روز زندگی میکنند و 25 درصد آنقدر عمر میکنند که به جراحی برسند. این دوقلوها، گرچه ظاهرا شبیه هم بهنظر میرسند، ولی از نظر اندازه و شخصیت ممکن است کاملا متفاوت باشند. دوقلوهای بههمچسبیده را از نظر غالببودن منطقه آناتومیک اتصالی، تقسیمبندی میکنند و برای توصیف این اتصال نیز از لغت یونانی «پاکوس»، یعنی متصلبههم استفاده میشود. این تقسیمبندی جنبه اطلاعاتی و کاربرد بالینی دارد. دوقلوهای بههمچسبیده، به چهار نوع اساسی تقسیم میشوند که عبارتند از «توراکوپاکوس» (محل اتصال در سینه) که 40 درصد موارد را تشکیل میدهد، «امفالوپاکوس» (کزیفوپاکوس» که دوقلوها در قست جلویی از زائده خنجری پایین سینه تا ناف بههم متصل هستند) که 33 درصد از موارد را تشکیل میدهند، «پیکوپاکوس» (اتصال در باسنها) 19درصد موارد، «ایسکیوپاکوس» (اتصال تکلگنی) 6 درصد موارد، «کرانیوپاکوس» که از قسمت سر بههم اتصال دارند و اینها نیز دو درصد موارد را تشکیل میدهند، البته بعضی از این انواع خود به گروههای دیگری هم تقسیم میشوند. این دوقلوها طبق تقسیمبندی ذکرشده ظاهری، از نظر داخلی، یعنی مغز، عروق بزرگ، قلب، ریه، کبد، رودهها و سیستم ادراری-تناسلی اشتراکات و اتصالات مختلفی دارند، بهطوریکه نسبت شراکت یا درصد تشکیل و تشریک این ارگانها متفاوت است. این نسبتها هنگام عمل جراحی و شانس بقای آنها، اهمیت فراوانی پیدا میکنند. این ناهنجاری را امروزه قبل از تولد با اولتراسونوگرافی یا امآرآی تشخیص میدهند و درنتیجه مادران را زیر نظر میگیرند و در فرصت مناسب با عمل سزارین، بچه را به دنیا میآورند و در مراکز ویژه جراحی کودکان و نوزادان با ایجاد تیم پزشکی متشکل از متخصص نوزادان، جراحان مغز و اعصاب، جراحان قلب و قفسهسینه، جراحان کودکان، روانپزشک و پرستاران کارآزموده بررسیهای تشخیصی مفصّل انجام میشود و درنهایت تصمیم گرفته میشود این بچهها اصلا عملشدنی هستند یا خیر. در صورت امکانپذیربودن انجام عمل، این تیم با همکاری نزدیک به هم، دوقلوهای بههمچسبیده را عمل میکنند. آخرین مورد جداسازی دوقلوهای بههمچسبیده در ایران، همین روزها در مشهد توسط همکاران ما دکتر «هیردادفر»، خانم دکتر «جودی»، دکتر «غروی» و بقیه اعضای تیم، با موفقیت انجام شد. باید ذکر کرد موارد زیادی وجود دارد که اصلا این بچهها نباید از هم جدا شوند، همچون دوقلوهای بالغ ایرانی که با وجود هشدار بر جداییناپذیربودن آنها، در شرق دور عمل شدند و نتیجه ناموفق بود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.