کشف انگیزه در جرائم اطفال
آیا انگیزه ارتکاب جرم قتل در مجازات آن تأثیر دارد؟ اگر بخواهیم از دیدگاه قانون مجازات اسلامی به موضوع نگاه کنیم، انگیزه هیچگونه تأثیری در تعیین مجازات قتل ندارد و تنها ممکن است موجب تخفیف مجازات شود؛ آنهم در برخی موارد مذکور در قانون. مواد 37، 38 و 39 قانون مجازات اسلامی به ذکر موارد تخفیف مجازات در معافیت از آن میپردازد و تنها در بند پ ماده 38 بیان میکند: از جهات تخفیف مجازات میتوان موارد زیر را نام برد: ب) اوضاع و احوال خاص مؤثر در ارتکاب جرم، از قبیل رفتار یا گفتار تحریکآمیز بزهدیده یا وجود «انگیزه شرافتمندانه در ارتکاب جرم». پس قانون فقط در مواردی خاص انگیزه را آن هم اگر شرافتمندانه تشخیص داده شود، از علل موجبات تخفیف مجازات میداند. معنای لغوی انگیزه سبب و علت آن چیزی است که کسی را به کاری برمیانگیزد و اصطلاحا همان نفعی است که فاعل را ترغیب به ارتکاب جرم میکند اما زمانی که «فاعل جرم» که خود اقرار به جرم قتل میکند علت و انگیزه اصلی قتل را بیان نمیکند، آیا میتوان قانون را لازم دانست که در جهت احراز و کشف انگیزه اصلی جرم تلاش کند؟ شاید این امر درخصوص فرد بالغی که با درنظرگرفتن تمامی عواقب و مسائل مرتبط با جرم دست به ارتکاب این عمل میزند، اندکی متفاوت باشد چون فرض بر این است که قدرت تشخیص و درک حرمت قتل ارتکابی و عواقب آن را دارد و اگر انگیزهای شرافتمندانه داشته باشد، قطعا برای تخفیف مجازات بیان میکند. موضوع اصلی زمانی است که مرتکب قتل، نوجوانی است که زیر 18 سال دارد، جدای از اینکه به مسئله حرمت قتل اذعان دارد آیا پزشکیقانونی سلامت روان و مسائل خاص شخصیتی او را بررسی میکند. این پرسش اساسی مطرح میشود که آیا در قبال این «طفل» نیز نباید انگیزه اصلی را احراز کرد؟ با توجه به اینکه علت اصلی اينكه، قانونگذار انگیزه را در مجازات افراد بزرگسال بیتأثیر میداند و علت آن حفظ مصلحت اجتماع و تقدم آن بر منافع فردی است، در قبال نوجوان و اطفال زیر 18 سال، قطعا موضوع متفاوت است. خصوصا اینکه با توجه به علم جرمشناسی اطفال درباره جرائم که در مورد ایشان رخ میدهد، اغلب سکوت میکنند و شاید سالها پس از آنکه حادثهای هولناک، جدی و عظیم در مورد ایشان رخ داد، لب به سخن بگشایند و درباره آن صحبت کنند. آنها از قضاوت جامعه و اینکه مقصر دانسته شوند، بهشدت میترسند و حتی ترجیح میدهند به عنوان قاتل شناخته شوند تا اینکه به صراحت اعلام کنند به عنوان مثال مورد سوءاستفاده جنسی قرار گرفتهاند. با توجه به تجربهای که درخصوص برخورد با کودکان کانون اصلاح و تربیت دارم، اولین واکنش اطفالی که مرتکب جرم قتل میشوند و شاید بهتر بگویم نخستین مکانیسم دفاعی آنان «سکوت» و «دروغ» است؛ سکوت و دروغی که از ترس عمیق نشئت میگیرد و میتواند در صورت کشف انگیزه واقعی قتل، سرنوشت پرونده را دگرگون کند؛ چراکه شاید اصلا قتل توسط طفل صورت نگرفته باشد و با توجه به سن کم و شرایط خاص روانی طفل، او را در معرض تهدید و تطمیع قرار داده باشند و کودک از روی ترس یا وعدههای دروغینی که باورش در آن سن از سوی کودک دور از ذهن نیست، او را وادار به سکوت یا اظهار بیانات ضدونقیض افاده خلاف واقع کنند.پس اگر ما بپذیریم که مسئولیت کیفری اطفال زیر 18 سال متفاوت از افراد بالغ است و با توجه به نگاه متفاوت قانونگذار که جنبه حمایتی نسبت به مجرمان زیر 18 سال بسیار بیشتر از قانون مجازات سابق است، احراز انگیزه واقعی قتل قطعا میتواند مؤثر در رأی صادره باشد.البته تشکیل پرونده شخصیت برای مجرمان زیر 18 سال و نگاه متفاوت به آنان، قطعا گامی مؤثر در جهت کشف انگیزه واقعی میتواند باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.