خیابانی برای تمام فصول
امیرقهرمانی . رایزن فرهنگی ایران در عراق
خیابان «متنبی» در مرکز شهر بغداد و در حدِفاصل بین رود دجله و خیابان الرشید، از قدیمیترین خیابانهای بغداد، واقع شده است. این خیابان در حقیقت بازار محصولات فرهنگی برای اهالی بغداد بهحساب میآید، چراکه تجارت کتاب در عراق در این خیابان جریان دارد و انواع کتب و مجلات را میتوان در این خیابان و کتابفروشیهایش یافت. متنبی در سال 2015: خیابان متنبی درحالحاضر نقشی بیبدیل در فرهنگ عراق بازی میکند و جایگاه ویژهای در این زمینه دارد. کافی است در یک روز جمعه به این خیابان سری بزنیم تا بسیاری از چهرههای فرهنگی و هنری عراق را در کنار یکدیگر ببینیم که مشغول بررسی آثار و سخنگفتن از آخرین وضعیت عرصه فرهنگی عراق هستند. بسیاری از کتابفروشیهای این خیابان وسعت کمی دارند و رسم و سنت اصلی در این خیابان، فروش کتابها در خیابان و روز جمعه است. در روز جمعه مقابل هر کتابفروشی، حصیری پهن میشود و کتابفروشیها کتابهایشان را روی این حصیرها پهن میکنند و در معرض دید علاقهمندان قرار میدهند. این، سنتِ خیابان متنبی است. درحالحاضر یکی از نکات مثبت متنبی، دوری این مرکز از طایفهگری و نگاه فرقهای است و همین امر باعث شده هر هفته شاهد حضور تمامی جریانات طایفهای و مذهبی عراقی در این خیابان باشیم. آنها بعضا به طرح مطالباتشان میپردازند و این موضوع بهدلیل حضور تقریبا تمامی شبکههای تلویزیونی عراق در این خیابان، در روز جمعه است. در هر هفته هنرمندان شیعه، سنی، مسیحی، ایزدی، صابئه و...، را میتوان در این خیابان یافت که در کنار یکدیگر درحال گفتوگو درباره مسائل فرهنگی هستند. یکی از برنامههایی که جدیدا و پس از اشغال عراق و سقوط صدام در خیابان متنبی باب شده است، مطالبات صنفی و گروهی است؛ معمولا عدهای با چاپ پلاکارد و نوشته به حمایت از یک جریان، مثلا حشد شعبی یا ایزدیها، پس از تعدّی داعش به آنها یا اعتراض به نابودی آثار باستانی عراق توسط داعش، میپردازند یا اینکه در اعتراض به شرایطی مانند رسیدگینکردن حکومت به وضعیت آوارگان و...، تجمعاتی برگزار میکنند و از فرصت حضور رسانهها در خیابان متنبی در روز جمعه، برای رساندن صدایشان به مردم عراق بهرهبرداری میکنند. با همکاری شهرداری بغداد و مجلس استان بغداد، درحالحاضر دو ساختمان تاریخی مجاور با خیابان متنبی، بهنامهای مرکز الثقافی البغدادی و قشله، به محوطه فرهنگی خیابان متنبی پیوستهاند و از آنها استفاده فرهنگی میشود. این دو ساختمان، متنبی را از یک مرکز فروش کتاب به مرکزی شامل تمامی فروع فرهنگ و هنر تبدیل کردهاند و این امکان برای هنرمندان تمامی رشتهها فراهم شده است تا با حضور در این مراکز، به عرضه آثارشان به علاقهمندانِ هنر و اساتید عراقی بپردازند. درحالحاضر در مرکز الثقافی البغدادی، سالنهای متعددی تعبیه شده است که از برخی از آنها بهعنوان سالن برگزاری همایش و نشستهای علمی با ظرفیتهای مختلف بین 50 تا 150 نفر و همچنین برای اجرای برنامههای شعرخوانی، نقد و رونمایی از کتاب، برگزاری برنامهها و مناسبتهای مختلف و...، استفاده میشود. بخش دیگری از سالنها بهصورت گالری در اختیار هنرمندان رشتههای گوناگون قرار میگیرد تا آثارشان را به نمایش بگذارند. در این سالنها معمولا آثار نقاشی، کاریکاتور، خط، عکس و...، از برجستهترین هنرمندان عراقی در کنار آثاری از هنرمندان جوان این کشور به نمایش درمیآید. ازهمینرو، با حضور در این مرکز میتوان سالنی را یافت که برنامه نقد ادبی در آن در جریان است، سالنی دیگر که در آن شعرخوانی میشود و در گوشهای دیگر، نمایشگاه آثار نقاشی هنرمندی جوان در کنار آثار استادی برپاست که در سالن کناری مشغول نمایش آثار کاریکاتور خود است. همچنین در محوطه میدان و اطراف حوض وسط مرکز الثقافی البغدادی، در بیشتر ایام سال غیر از ماههای بسیار گرم بغداد، نمایشگاههایی برپا میشود و یک سن بزرگ نیز در این محوطه قرار دارد که از آن برای اجرای برنامههای نمایشی استفاده میشود. محوطه قشله، اما به فضای باز و ساعت تاریخیاش که بر فراز برجی قدیمی خودنمایی میکند، شناخته میشود. آلاچیقهای این محوطه شاهد گعدههای هنرمندانی است که شعرخوانی و...، را پیمیگیرند و در گوشهای، هر هفته نقاشان جوان به نقاشی مقابل انظار علاقهمندان مشغولاند. نواختن موسیقی زنده برای حاضران نیز از برنامههای ثابت در این محوطه است که معمولا توسط هنرمندان جوان اجرا میشود. در این محوطه نیز یک سالن بسیار بزرگ برای برپایی گالری و نمایشگاه در نظر گرفته شده است و معمولا چند نمایشگاه بهصورت همزمان در حال برگزاری است. همچنین فضای مناسبی برای اجرای هنرهای تجسمی در این سالن وجود دارد. فضای عمومی این مرکز، درحالحاضر بیش از آنکه مانند سالیان و دهههای گذشته در اختیار کتاب و کتابخوانی باشد، بهسمت نمایشگاهی از آثار هنری یا محلی برای تضارب آرا و افکار و دیدوبازدیدهای روشنفکری سوق داده شده است و فعالیتهایی مانند شعرخوانی، اجرای موسیقی، نقد ادبی، نمایشگاههای عکس و کاریکاتور و نقاشی و...، جای خود را میان جامعه فرهنگی متنبی، به خوبی باز کرده است؛ هرچند بخش توجهبرانگیزی از متنبی همچنان در اختیار کتاب و کتابخوانان است. درحالحاضر میتوان در کنار کتب قدیمی و دستِدوم یا به اصطلاح رایج متنبی «استوک»، کتابهای جدیدی را از انتشاراتیهای معتبر عربی در قاهره و اردن و بیروت و امارات یافت؛ هرچند در سالهای اخیر تلاشهایی برای حضور بیشتر جریانهای اسلامی در این مرکز بزرگ فرهنگی عراق، بهویژه در زمینه کتاب، صورت گرفته است، ولی بهدلیل جو غالب این مرکز، که از سالیان دراز در اختیار جریانات چپ بوده است، این هدف به کُندی محقق شده است و کتب اسلامی در مقابل کتب غیراسلامی و گاهی ضداسلامی، درصد کمی از کتب موجود در این خیابان را به خود اختصاص میدهند، ازهمینرو ضرورت تلاش بیشتر در این زمینه کاملا احساس میشود. درحالحاضر نمیتوان به وفور، کتب فکری، عقیدتی شیعی و اسلامی را در این خیابان یافت، درحالیکه در 10 گام اولِ ورود به این خیابان، بهراحتی کتابهایی از مراکز مطالعات امارات و قاهره و اردن را مییابید که درباره هلال شیعی و حتی مطالبی در ضدیت با شیعهاند و این موضوع بهدلیل ارتباط قوی توزیعکنندگان عمده کتاب در عراق با این مراکز از سالیان دور و همچنین نوع تفکر آنها است که از طریق متنبی به کل عراق میرسد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.