دیتریش بروگمان از «طریقت صلیب» میگوید
نماهای بلند را دوست دارم
«طریقت صلیب» ساخته دیتریش بروگمان، فیلمی سرراست درباره ایثار یک دختر نوجوان است؛ فیلمی که سادگی در قابها و داستانش موج میزند اما در پس ِاین سادگی لایههای معنایی متعددی وجود دارد. «طریقت صلیب» را دیتریش بروگمان کارگردانی کرده و سال 2014 با این فیلم در جشنواره فیلم برلین حضور داشت و درنهایت هم خرس نقرهای این جشنواره را برای فیلمنامه «طریقت صلیب» بهخانه برد. این فیلمساز جوان آلمانی فیلمنامه را بههمراه خواهرش آنا نوشته است. در مصاحبه زیر با فیلم یوفوریا، او بیشتر درباره این فیلم توضیح میدهد.
ایده فیلم از کجا آمد؟ خب، راستش خیلی اتفاقی. من قبل از این فیلم هم فیلمی ساخته بودم که تقریبا تمامی نماهایش لانگشات بود، فیلم فارغالتحصیلی من از مدرسه فیلم بود. ایده نماهای بلند و ثابت همیشه مرا مجذوب خودش کرده و همیشه دلم میخواست دوباره از این نوع نماها استفاده کنم. درباره تم کاتولیسیسم فیلم هم بگویم که یادم میآید وقتی بچه بودم همیشه همراه یک گروه خیلی معتقد و سختگیر به کلیسا میرفتیم و میتوانم بگویم این آدمها را خیلی خوب میشناسم. از طرفی در چند سال گذشته، مذهب دوباره نقشی پررنگ در جامعه پیدا کرده است، همه دارند درباره آن صحبت میکنند و مثلا بنیادگراهای آمریکایی را داریم و از طرفی آدمهایی که بهشدت مخالف این مسائل هستند مثل ریچارد داوکینز، یعنی همهجا بحث مذهب است. برای همین میگویم که خیلی اتفاقی این فیلم شکل گرفت، یک روز نشسته بودم و با خودم فکر میکردم در طریقت صلیب ما 14 منزلگاه داریم، خب، چرا فیلمی را براساس این منزلگاهها طراحی نکنیم؟ یعنی شخصیت اصلی ما، مسیری که مسیح طی کرده، طی کند و طی آن به خاطر اعتقاداتش، رنج بکشد. اینطوری بود که ایده فیلم شکل گرفت. بزرگترین چالش شما در گرفتن این 14 نمای بلند چه بود؟ معلوم است که یک چالش بزرگ برای بازیگران بود که باید همه جملاتشان را حفظ میکردند و راستش نسبت به یک فیلم معمولی حجم دیالوگ حفظکردن در این فیلم بیشتر بود. از طرفی این شکل کار به بازیگران آزادی هم میداد، منظورم این است که راحتتر بودند چون با بازی در این صحنههای طولانی دیگر نیازی نبود که برای یک صحنه چند بار کار خود را تکرار کنند. از این نظر خیلی راحت بودند. چالش اصلی ما این بود که متن درستی بنویسیم، لحن درست را برایش پیدا کنیم چون نمیشد بعدا در موقع تدوین، این چیزها را درست کرد، چون صحنهها در یک نمای بلند میگذرند، درواقع تدوینی وجود ندارد و اگر جایی از فیلمنامه بلنگد آن را نمیشود در تدوین درست کرد، یعنی فیلمنامه باید بسیار مناسب میبود و باید کاملا میدانستی که هر صحنه قرار است درباره چه چیزی باشد و چالش بعدی بهنظرم دیالوگها بود، چالش اصلی بود اما بهنظرم کاری مفرح هم بود، از نوشتن دیالوگها خیلی لذت بردم. این را هم بگویم که خود کار گرفتن فیلم برایم خیلی مفید بود، چون در یک فیلم معمولی شما همیشه عجله و تأخیر دارید، چون باید نماها را طراحی کنید و بعد هر سکانس را به چند نما تقسیم کنید و اینطوری کار را پیش ببرید، اما در این فیلم اصلا این مسئله مطرح نبود و همه چیز فرق میکرد. بیشترین تعداد برداشت مجدد شما برای یک صحنه چندتا بود؟ فکر کنم بیشترین برداشت مجدد ما 20 بار بود. برای صحنههای دیگر 15 برداشت هم داشتیم. برای صحنههای خیلیخیلی بلند نیازی به برداشت مجدد زیاد نبود چون راستش بعد از دو، سه برداشت، خسته میشدی و دیگر کار را ادامه نمیدادی. صحنههایی که فقط دو بچه حضور دارند و با هم حرف میزنند و آدم بزرگسالی نیست، دشوارتر بودند چون باید بیشتر روی آنها کار میکردیم، چون خودم باید از نظر فنی بیشتر با آنها کار میکردم، به آنها میگفتم کجا بایستند و چطور زمانبندی از دستشان در نرود، پس معلوم است که این صحنهها نیاز به برداشت مجدد بیشتری داشتند. این را هم بگویم که فیلمبرداری خودش مثل یک تمرین مدام است، بارها و بارها این کار را انجام میدهی و دوربین فیلم میگیرد و شما درواقع یک برداشت دارید اما این کار هم خودش میتواند یک تمرین باشد و هر برداشت گامی به سوی کمال باشد و بعد شما به نمای کامل و بینقص میرسید، این نمای بینقص تقریبا همیشه نتیجه آخرین برداشت است و خودتان هم متوجه این موضوع میشوید و دیگر نیازی به برداشت مجدد نمیبینید. دوربین در فیلم تنها دو بار حرکت میکند... . نه، درواقع سه بار حرکت دوربین داریم. دو بار دوربین از سمت چپ به راست حرکت میکند و نمای دیگر کرینشاتی است که در آن دوربین به بالا حرکت میکند. هدف شما از حرکت دوربین از سمت چپ به راست در این دو نما چه بود؟ میشد حرکت دوربین از سمت راست به چپ باشد، به خاطر لوکیشن بود که حرکت از چپ به راست شد. شاید حرکت از سمت چپ به راست در فرهنگ ما حرکتی مرسومتر باشد، همان جهتی است که روی کاغذ مینویسیم، جهت حرکت خورشید در آسمان هم همین است، همهجا میشود این حرکت چپ به راست را دید، پس جهتی طبیعی برای حرکت دوربین و پیشبردن داستان بود. به عنوان کارگردان، چه کسانی بر شما تأثیر گذاشتند؟ بهنظرم درایر یکی از آدمهای تأثیرگذار بر شماست... . خب، کارل تئودور درایر یک منبع تأثیر مستقیم بر این فیلم است. اما راستش خیلی بامزه است که بگویم فیلمهایی که بر من تأثیر گذاشتند خیلی متنوع هستند. خب، فیلمی که خیلی روی من تأثیر گذاشت وقتی در 20سالگی آن را دیدم «برزیل»تری گیلیام بود. این فیلم باعث شد تصمیم بگیرم فیلمساز شوم. یکی از منابع الهام بسیار مهم روی «طریقت صلیب» فیلمهای روی اندرسون، کارگردان سوئدی است که به آن اندازه که لیاقتش را دارد، شهرت ندارد. من فیلمهایش را عمیقا ستایش میکنم، موقع تماشای فیلمهایش زانو میزنم و شاید این رفتار خودش توضیح دهد چقدر او روی فیلم من تأثیر گذاشته. از طرفی دیگر من تلاش کردم در این فیلم پا را از اندرسون فراتر بگذارم؛ برای این کار تصمیم گرفتم داستانی مشخص را روایت کنم و نماهایی بلندتر بگیرم. خودتان آدمی مذهبی هستید؟ مطمئنا من مخالف مذهب نیستم. به نظر من جدا از همه مباحث اعتقادی، بهنظرم رفتن مردم به کلیسا دلایل دیگری هم میتواند داشته باشد مثل دور هم جمعشدن، گوشدادن به ساز ارگ، آوازهای مذهبی خواندن، با هم مشورتکردن و حمایتکردن از یکدیگر. به نظرم این کار خیلی شیوه طبیعی برای کنار هم جمع شدن مردم است و واقعا چه مشکلی در این کار هست؟ پیچیدگی پایان فیلم را خیلی دوست دارم، در پایان فیلم معجزهای رخ میدهد، درست است؟ من میخواستم پایان فیلم پیچیده باشد. اما هدفم فقط پیچیدگی نبود، میخواستم بگویم باید به آدمهای متفاوت مجال داد یا حتی به باورهای ضدونقیض هم اجازه بروز داد. فیلم «لوردز» که مضمونی مذهبی و شاید شبیه به فیلم شما دارد را دیدید؟ بله، فیلم را جسیکا هاوزنر ساخته؛ کارگردانی اهل اتریش. البته که باید این فیلم را پیش از ساختن فیلم خودم میدیدم. از فیلم او متنفر نیستم اما دوستش ندارم، بهنظرم فیلمی معمولی بود. هیچ حس خاصی نسبت به آن فیلم ندارم. انگار هر دو فیلم مضمونی یکسان دارند؛ مذهب و معجزه... . بله، فیلم هاوزنر هم ایدههای مشترکی با فیلم من دارد اما رویکردش نسبت به شخصیت اصلی، کاملا با کار من فرق میکند. آن فیلم رویکردی بافاصله، سرد و مثلا هنری نسبت به شخصیت اصلی دارد و راستش من اصلا از این رویکرد خوشم نمیآید. لحظه یا صحنه محبوبی در فیلم هست که بیش از دیگر صحنهها دوست داشته باشید؟ نه واقعا، همه صحنهها را دوست دارم. میدانید همه دکورها را خودمان طراحی کردیم و یک دکور هست که خیلی دوست دارم و آن دفتر مأمور کفنودفن است، خیلی ترسناک است. شبیه یک کابوس است که در اتاق مأمور کفنودفن باشی و همه تابوتها به سمت تو حرکت کنند. این دکور محبوب من بود و برای همین عکسی از آن منتشر نکردیم چون نمیخواستیم کسی این صحنه را قبل از دیدن فیلم ببیند. پروژه بعدی شما چیست؟ خب، کاری بسیاربسیار متفاوت است. احتمالا پروژه بعدی من یک کمدی باشد؛ درباره نئونازیها در آلمان. میدانید یک خبری مدتی تیتر یک همه روزنامههای آلمان بود، البته خیلی بازخورد جهانی نداشت. میدانید کل قضیه شبیه یک کمدی فارس است و باید یکی آن را فیلم کند. یک جورهایی ایده فیلم شبیه ایده فیلم «چهار شیر» است اما با دیدگاهی گستردهتر به موضوع میپردازیم. درواقع فیلم ما درباره یک تعداد نئونازی ابله نیست، درواقع ما میخواهیم بگوییم ما یک ملت ابله داریم که نمیتواند با حضور نئونازیها کنار بیاید. خیلی کار جسورانهای است که یک کمدی تمامعیار درباره تمامی جنبههای جامعه آلمان بسازی. حالا سعی میکنیم ببینیم چه میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.