همراه با مهرداد غفارزاده در جشنواره فیلم مسکو
ماهی خیال پرواز دارد
مرتضی اسماعیلدوست: فیلم «دریا و ماهی پرنده» در اولین قرار پروازش به تندیس «گئورگی مقدس» رسید تا ماهی بیقرار غفارزاده چندروزی در دریای مسکو قرار گیرد؛ فیلمی که هنوز به زمانی قطعی برای همنشینی با پرده تماشای مخاطب ایرانی نرسیده است. به بهانه دومین اثر سینمایی مهرداد غفارزاده، با او همکلام شدیم.
چرا مسکو را برای اولین حضور خارجی فیلم در نظر گرفتید؟ جشنواره مسکو یکی از قدیمیترین و معتبرترین جشنوارههای جهانی است که اعتبار بالایی در سطح بینالمللی دارد. این جشنواره از ابتدا یکی از مهمترین گزینههای ما بود. البته ما برای کن و برلین و جشنوارههای الف دیگری هم پیشقدم شدیم که فیلم پذیرفته نشد. بههرحال، انتخاب فیلم «دریا و ماهی پرنده» در میان 12 فیلم جشنواره، بسیار مهم بوده و میتواند منجر به دیدهشدن اثر در سطح جهانی شود. حضور در جشنوارههای خارجی را چگونه دیده و چقدر تمایل به نمایش فیلم در خارج از کشور دارید؟ من سالها پیش میتوانستم همراه با آثار کوتاه و مستند خود وارد این عرصه شوم، اما همیشه علاقهمند بودم با آثار بلند خود اولین حضورم را در فستیوالها اعلام کنم، مثلا در همان روزهای ابتدایی زلزله دلخراش بم از طرف شبکه دوم، دوربینبهدست وارد آنجا شدم و فیلمی ساختم که در جشنواره شیکاگو و چند جشنواره پذیرفته شد که با توجه به دلیلی که عنوان شد، خیلی آن را جدی نگرفتم. فیلم «گیرنده» هم با توجه به اینکه دیرتر از زمان مقرر اقدام کردیم، نتوانست در جشنوارهها حضور پیدا کند. البته این فیلم برای جشنواره برلین انتخاب شده بود که بهدلیل اینکه مرکز گسترش سینمای مستند برای زیرنویس فارسی آن دیر اقدام کرد، آن را هم از دست دادیم. جشنواره فیلم مسکو با قدمتی بسیار، کشفهای ارزندهای نیز داشته و آثار و فیلمسازان مطرحی در تاریخ سینما در این فستیوال برنده شدند که ازجمله میتوان به فیلم «هشتونیم» فلینی، «شیفته دوربین» کیشلوفسکی و کارگردانهایی چون برادران تاویانی، کوروساوا و آندری وایدا اشاره کرد. به نظرتان حضور «دریا و ماهی پرنده» چه رهآوردی در سی و هفتمین دوره جشنواره خواهد داشت؟ همانطور که میدانید، سینما و ادبیات روسیه سرشار از آثار بزرگ هنری و ادبی است و تأثیر امثال تارکوفسکی هنوز هم در سینما قابل توجه است. در جشنواره فیلم مسکو هم افراد سرشناسی حضور داشته و جایزه گرفتند، مثلا در بازیگری جایزهای با نام استانیسلاوسکی وجود دارد که هنرپیشگانی مانند جک نیکلسون و مریل استریپ در آن برنده شدند. رئیس این دوره هم فیلمساز مطرحی مانند ژان ژاک آنو است و قبلا هم میخاییلکوف مدیریت میکرد. از سال 2004 با حضور نیکیتا میخاییلکوف، جشنواره مسکو سروشکل بهتری گرفت، اگرچه شرایط اقتصادی عاملی بازدارنده در این مسیر بوده است! بله تحریمها در همهجا تأثیرگذار است. در این دوره هم یکسری محدودیتها بابت دعوت مدعوین و برنامههای جانبی پیش آمده است. البته فیلمهای خوبی از کشورهای فرانسه، یونان، صربستان، ژاپن و لبنان در این دوره حضور دارند. اعتقاد من این است که میتوان آثار ارزندهای را در این جشنوارهها پیدا کرد و بهشخصه با خواندن خلاصه داستان فیلمهای دیگر دوست دارم بروم و فیلمها را ببینم، بهخصوص فیلم صربستانی که ایده جالبی دارد. نمیدانم چه سرنوشتی برای فیلم «دریا، ماهی و پرنده» پیش خواهد آمد، اما حضور در این جشنواره میتواند ارزنده باشد. معمولا مانند جشنواره فجر خودمان، آثار روسی بیشترین سهم جوایز را دارند. البته در میان فیلمهای این دوره فیلم «مقلد» به تهیهکنندگی مارتین اسکورسیزی هم حضور دارد. زیاد به جایزه فکر نمیکنم و همانطور که گفتم همین که فیلم ما در این جشنواره معتبر حضور دارد، میتواند مورد توجه باشد. ما یک روز قبل از نمایش فیلم در روز 24 ژوئن نشست خبری داریم که من بههمراه تهیهکننده فیلم حضور خواهم داشت. همان نسخهای که در جشنواره فجر بهنمایش درآمد را به مسکو بردهاید؟ خیر. تغییراتی در فیلم نسبت به جشنواره فجر صورت دادم، مثلا سکانس بازرس کانون را درآورده و چند سکانس به فیلم اضافه کردم تا روند مساعدتری بیابد. البته با توجه به یک رجوع ابتدایی به فیلمهای این دوره، بهنظرم «دریا و ماهی پرنده» میتواند میان 12 فیلم جشنواره بهلحاظ موضوع و تم اثر مورد توجه قرار گیرد. سینمای شما در مرز آثار تجاری و هنری گام برمیدارد و دو فیلم بلندتان بهلحاظ فرمی کاملا متمایز است. خودتان به پیگیری چه نوع سینمایی علاقهمند هستید؟ من خواستم به دیگران بگویم که میتوانم در سینما هم قصه بگویم و بعد بهتدریج فرمهای آوانگارد خود را نشان دهم. الان طرحی دارم که قرار است در آمریکای لاتین تهیه شود و طرح غیرمتعارفی روی خط استوا است. مقدمات کار تقریبا در حال انجام است و یک شرکت اتریشی هم علاقهمند به سرمایهگذاری شده است. بهدنبال این هستم که سیاست خاصی را در فرمگرایی نشان دهم و در سالهای بعدی بتوانم در فضاهای خلوتتر فیلم بسازم. البته موضوع فیلمها با توجه به شرایط و فضای ذهنی پیش میآید و چیدمان خاصی برای آن ندارم، چراکه خیلی از موقعیتهای فیلمسازی در ایران دست شما نیست. فیلم آیندهتان هم که هنوز بیسرانجام است. دو سالی است که بهدنبال ساخت فیلم «من زندهام» با نام جدید «روزهای مرد مرده» هستم که اثری اجتماعی است و به «گیرنده» نزدیکتر است. فیلمی است که به موضوع یارانهها ارتباط دارد و متأسفانه هنوز سرانجامی نیافته است. اکران فیلم «دریا و ماهی پرنده» هم با توجه به علاقهمندیتان در گروه هنر و تجربه خواهد بود؟ من به بخش هنر و تجربه علاقهمندم و بهنظرم فیلم «دریا و ماهی پرنده» میتواند در این بخش قرار گیرد. اگرچه در جشنواره فجر شنیدههای من این بوده که فیلم من در ابتدا برای سودای سیمرغ انتخاب شده بود و مورد توجه هیأت انتخاب هم قرار داشت و به دلایلی نامشخص در لحظه آخر از این بخش خارج شد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.