|

نظرسنجی‌های بدون منبع؛ تبلیغات علیه ایران

10 روز دیگر تا پایان مذاکرات ایران و شش قدرت جهانی درباره مسئله هسته‌ای زمان باقی مانده است. در این‌روزها بازار خبرها و تحلیل‌های سیاسی گرم‌تر از همیشه است. همه رسانه‌های ایران و جهان پر شده است از گفت‌وگو، تفسیر و یادداشت درباره مذاکراتی که مدت‌هاست در صدر اولویت‌های افکارعمومی بسیاری از کشورها قرار گرفته. در میان این تحلیل و تفسیرها، گاهی گزارش‌هایی هم دیده می‌شود که باید هم در صداقت گوینده و هم در گفتارش شک کرد. گزارشی با عنوان «تصویر منفی ایران در میان کشورهای جهان» که به‌تازگی از سوی www.pewglobal.org منتشر شده، از این دست است. این گزارش براساس نظرسنجی تازه‌ای که Pew Research Center انجام داده، نوشته شده است. این گزارش مدعی است نظرسنجی انجام‌شده در بین 40 کشور جهان نشان می‌دهد که قریب به‌اتفاق مردم این کشورها نظر مثبتی درباره ایران ندارند. این گزارش که در ورودیه خود بر موضوع «ضرب‌الاجل برای پایان مذاکرات» تأکید کرده است اعلام می‌کند که به‌طور میانگین 58‌ درصد از مردم جهان نظر نامساعدی درباره ایران دارند. همچنین در خاورمیانه، ‌تنها پاکستان با 57‌ درصد رأی مثبت، نظرش درباره ایران مساعد است. در میان کشورهای خاورمیانه، اسرائیل بیشترین نظر منفی را درباره ایران دارد و از هر 10 نفر، 9 نفر نظري منفی درباره ایران اظهار کرده‌اند. ترکیه نیز با 64‌ درصد نظر منفی در صف کشورهایی است که از ایران بدشان می‌آید. همچنین این گزارش ادعا می‌کند در فلسطین و لبنان هم وضع بر همین منوال است با این تفاوت که شیعیان این کشورها درباره ایران مثبت می‌اندیشند. در میان انبوه آمار و ارقام این گزارش، اطلاعات اساسی گم شده‌اند؛ اطلاعاتی که وجود آنها می‌توانست مهر تأییدی باشد بر دقت و اعتبار نظرسنجی‌ای که گزارش، آن را به‌عنوان منبع خود مورد استناد قرار داده است. «بهروز گرانپایه»، پژوهشگر اجتماعی، معتقد است: «زمانی می‌توان یک نظرسنجی را مورد استناد قرار داد و درباره نتایج آن اظهارنظر کرد که ملاحظات روش‌شناختی اجراشده در نظرسنجی نیز به‌همراه نظرسنجی انجام‌شده، منتشر شود. منظور از ملاحظات روش‌شناختی، جامعه آماری مورد بررسی، جمعیت نمونه، روش نمونه‌گیری، مشخصات فردی جمعیت مورد پرسش مانند سن، جنس، تحصیلات و... و تلفنی یا حضوری‌بودن نظرسنجی است. اگر این موارد درباره یک نظرسنجی مشخص نباشد، در مورد دقت و صحت کار آن نمی‌توان اظهارنظر كرد و به آن نظرسنجی نباید اهمیت داد بلکه باید آن را تبلیغات فرض کرد». چیزهایی که در گزارش منتشر شده از سوی pewglobal دیده نمی‌شود. گرانپایه همچنین تأکید می‌کند: «در انجام نظرسنجی دو نکته مهم است؛ یکی دقت و دیگری اعتبار. دقت نظرسنجی به همان ملاحظات روش‌شناختی که از آنها یاد شد، برمی‌گردد و چنانچه برخی ملاحظات نظیر انتخاب روش نمونه‌گیری درست، رعایت نشده باشد، نظرسنجی دارای خطای سیستماتیک و غیرقابل استناد، جعلی و ساختگی است. اعتبار هم بستگی به این دارد که چه سؤالاتی از پاسخ‌گویان پرسیده شده است. گاهی هم از پاسخ‌ها تفسیربه‌رأی و استنباط‌هایی صورت می‌گیرد که متناسب با خواسته پرسشگر است. برای سنجش اعتبار نظرسنجی، هم باید از پرسش‌ها مطلع باشیم و هم روایی و پایایی ‌گویه‌ها را بتوان ارزیابی کرد». باوجوداین، هنوز پاسخ یک سؤال مشخص نشده است؛ چرا نظرسنجی‌ها مهم هستند و در برهه‌های تاریخی خاص مورد استفاده قرار می‌گیرند. گرانپایه پاسخ می‌دهد: «نظرسنجی یا افکارسنجی امروز به‌عنوان یکی از ترفندهای فضاسازی، جوسازی و پروپاگاندا مورد استفاده قرار می‌گیرد. این استفاده هم در عرصه رسانه‌ای و هم در جریان فعالیت‌ها و مبارزات سیاسی رخ می‌دهد و همه جریان‌های سیاسی و دولت‌ها هم به نظرسنجی‌ها استناد می‌کنند. دلیل این استناد گسترده به نظرسنجی‌ها این است که چنانچه بخشی از جامعه بفهمد که اکثریت آن جامعه روی یک موضوع توافق دارند، با آن هم‌زبانی و هم‌نوایی می‌کند. درواقع این کار ترفندی است که در جنگ‌های سیاسی برای کسب آرای خاکستری صورت می‌گیرد». با وجود این نباید فکر کرد همه نظرسنجی‌ها غیرقابل اعتمادند. این پژوهشگر تأکید می‌کند: «نظرسنجی‌ها عموما انجام می‌شوند. یکی از کارکردهای مهم آنها در حوزه بازاریابی است و از طرف تولیدکنندگان برای سنجش سلیقه مصرف‌کنندگان مورد استفاده قرار می‌گیرند. منشأ نظرسنجی‌ها هم اساسا در فعالیت‌های تجاری است. امروزه مؤسساتی هستند که با اعتبار بالا نتایج قابل‌اعتمادی منتشر می‌کنند که برای شناخت افکارعمومی بسیار قابل استفاده است. اما زمانی که نظرسنجی بدون منبع و بدون ملاحظات علمی و روش‌شناختی است، درواقع پشتوانه علمی ندارد و بیشتر برای فضاسازی و تبلیغات است».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.