|

مورد عجیب سریال‌های دنباله‌دار

یزدان سلحشور

چندفصل‌شدن مجموعه‌های تلویزیونی، عوامل بسیاری دارد. یک بخش آن به انتخاب فیلم‌نامه و عوامل سازنده اثر برمی‌گردد و مشکلاتی که در این راه وجود دارد. در این فرایند معمولا به ‌کارهای تازه چندان اعتماد نمی‌شود و سعی می‌شود به بخش‌هایی که پیش از این آزموده شده، اعتنا شود. حال در این فرایند برخی از انتخاب‌ها به‌اصطلاح جواب می‌دهد و مجموعه‌ای مثل «پایتخت» در سه فصل ادامه پیدا می‌کند و در هر بار ساخت و پخش، طیف زیادی از مخاطبان را با خود همراه می‌کند و از جهت کیفیت ساخت، به قوت فصل اول است. اما گاهی این اتفاق نمی‌افتد همچنان‌که در«مرد هزارچهره» به ‌کارگردانی مهران مدیری، دیدیم که فصل اول مخاطبان زیادی داشت اما این موفقیت در فصل بعدی سریال تکرار نشد. این اتفاق برای سریال «ستایش» هم رخ داد و همچنان‌که دیدیم، فصل اول این مجموعه با اقبال خوبی از سمت مردم مواجه شد اما فصل بعدی به قوت فصل اول نبود. شاید از جهت دیگر، این کاستی به سابقه عواملی که فصل‌های بعدی یک سریال پرمخاطب را می‌سازند، برمی‌گردد، مثلا در سریال «پایتخت» عوامل تولید و بازیگران تغییری نداشتند اما در سریالی مثل «ستایش» که می‌دانیم تفکر اولیه ساخت این سریال متعلق به زنده‌یاد ایرج قادری بود و طبعا ردپای او را می‌توان در ساخت سری اول مجموعه دید. شاید نتوانیم تمام تولیدات این سینماگر را موفقیت‌آمیز بدانیم، اما نمی‌توان این را کتمان کرد که او به‌اصطلاح نبض تماشاگر را در دست‌داشت و به ‌کارش مسلط بود. در «ستایش2» دیدیم با اینکه شاید کیفیت ساخت سریال از فصل پیشین هم بهتر بود، اما آن اتفاقی که منتظرش بودیم، رخ نداد و سریال نتوانست موفقیتش را تکرار کند. این اتفاق را می‌توان در سایر کشورها هم دید. سریال‌های اروپایی خیلی وارد کشورمان نمی‌شود و شاید مردم چنین سریال‌هایی را خیلی کم می‌بینند مگر سریال‌های انگلیسی، سریال‌های فرانسوی نیز که در ایران مشتری چندانی چه به‌صورت زیرزمینی یا روی زمینی ندارند. اما حتما نمونه‌هایی مثل سریال «شرلوک هلمز» یا «991» را به‌خاطر دارید که ساخت فصل‌های بعدی آنها ادامه‌دار شد و با همان موفقیت نزد مخاطبانش روبه‌رو شد. اساسا ساخته‌شدن فصل‌های بعدی یک سریال پرطرفدار در بیرون مرزهای کشورمان، بیشتر به استقبال مخاطب برمی‌گردد؛ اینکه مخاطب از رسانه‌ها دیدن سریال محبوبش را طلب می‌کند و این رسانه است که باید به نیاز مخاطبش پاسخ دهد و معمولا ساخت فصل‌های بعدی یک سریال پرطرفدار، همچنان با اقبال مخاطب مواجه می‌شود. اما در تلویزیون ایران که ارتباط تلویزیون با مردم تقریبا یک‌طرفه است، دنباله‌سازی سریال‌ها مفهوم دیگری پیدا می‌کند و شاید مهم‌ترین دلیل این اتفاق، کمبود بودجه است. طبعا وقتی سریال در ایران به فصل‌های چهارم یا پنجم می‌رسد، بودجه کمتری برای ساخت به آن اختصاص می‌دهند، چراکه این سریال دیگر هزینه گزافی برای دکور و خیلی از مسائلی که برای ساخت فصل اول مجموعه مورد نیاز بوده، احتیاج ندارد، بنابراین ساخت فصل‌های بعدی سریال برای تلویزیون مقرون‌به‌صرفه‌تر است. در حالی که روند سریال‌سازی در دنیا به هیچ‌وجه این‌طور نیست، مثلا اگر بودجه ساخت سریالی در آمریکا B است این بودجه تا ساخت فصل سوم سریال به رده بودجه «A» می‌رسد و گاهی اوقات هزینه ساخت آن به رقمی بالای صد میلیون دلار می‌رسد، یعنی هزینه ساخت یک مینی‌سریال تقریبا برابر هزینه ساخت یک فیلم متوسط ‌روبه بالا است. در صورتی که در سریال‌سازی تلویزیون ایران به هیچ‌وجه چنین اتفاقی نمی‌افتد. البته بخش دیگری هم درباره اینکه چرا معمولا سریال‌سازی دنباله‌دار در ایران دچار کاستی است، وجود دارد و آن هم این است که معمولا در ایران مدیران مدام در حال جابه‌جایی و تغییر بوده و دائما زیر ذره‌بین صاحبان قدرت و سیاست هستند و از بسیاری جهات دستشان بسته است. آنها می‌دانند که دست‌زدن به یک کار جدید می‌تواند عده‌ای را در مقام منتقد قرار دهد و سعی می‌کنند دراین‌میان کاری را انجام دهند که حداقل از تیغ تیز گزند در امان باشند و احتیاط را به خرج می‌دهند و ریسک کمتری می‌کنند. یکی از نمونه‌های ساخت سریال در ایران که طبعا بدون توجه به نیاز و نظر مخاطب سه سال پیاپی ادامه‌دار شده و همچنان روند تولید را ادامه می‌دهد، سریال «شاید برای شما اتفاق بیفتد» است. نمی‌دانم چند نفر از مردم پای ثابت دیدن این سریال هستند؟ اما این سریال با یک فرمول یکسان و تنها با تغییر کارگردان در حال ساخته‌شدن است. این سریال از آن‌دست نمونه‌هایی است که می‌توان در موردش گفت مضمونی را به‌تصویرمی کشد که از صاحبان قدرت، کسی به آن معترض نمی‌شود و مضامین اخلاقی را مطرح می‌کند و به‌اصطلاح جوان‌ها را به راه راست هدایت می‌کند. علاوه‌بر اینکه هزینه پایینی نیز به جهت تولید دارد و عجیب اینجاست سریالی که رده بودجه بسیار پایینی دارد، در ساعت پیک تلویزیون پخش می‌شود. بنابر این تحلیل، روند دنباله‌دارشدن سریال‌ها در تلویزیون ایران، روند جالب و گاهی عجیبی دارد که قابل بررسی است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.