|

تأسیس بانک سوخت هسته‌ای

پس از پایان جنگ سرد، نگرانی‌های جامعه جهانی درباره اشاعه سلاح‌های هسته‌ای در جهان و احتمال قاچاق مواد و فناوری‌های غنی‌سازی و بازفراوری توسط گروه‌های غیردولتی، تلاش جدی برای اتخاذ اقدامات مؤثر بین‌المللی را به‌دنبال داشت. در این رابطه، کشورهای هسته‌ای برخوردار از قدرت سیاسی، نظامی و اقتصادی، تصمیم گرفتند ضمن حفظ انحصار هسته‌ای، دست به تشکیل بانک جهانی سوخت با هدف تضمین عرضه بین‌المللی سوخت هسته‌ای به کشورهای فاقد چرخه سوخت بزنند. اکنون براساس گزارش رسانه‌های خارجی، شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی قرارداد همکاری‌ای با قزاقستان مبنی‌بر تأسیس بانک اورانیوم کم‌غنی‌شده امضا کرده است. این بانک اورانیوم پس از تأسیس متعلق‌به آژانس بین‌المللی انرژی اتمی خواهد بود، اما توسط قزاقستان گردانده می‌شود. اورانیوم غنی‌شده با درصد پایین (LEU) این بانک در دسترس همه کشورهای عضو آژانس خواهد بود. اعضای آژانس می‌توانند برای ساخت سوخت مورد نیاز رآکتور هسته‌ای به‌منظور انجام مصارف صلح‌آمیز هسته‌ای، درصورتی‌که نتوانند اورانیوم (LEU) مورد نیاز خود را در بازار جهانی تهیه کنند، از اورانیوم موجود در این بانک استفاده کنند.تشکیل بانک سوخت، موضوع جدیدی نیست و از ابتدای تشکیل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، این موضوع بحث‌برانگیز بوده است. از سال 2003 با طرح موضوع هسته‌ای ایران، کشورهای هسته‌ای برای ممانعت از حرکت ایران و دیگر کشورهای درحال‌توسعه به سمت غنی‌سازی، پیشنهاد تأسیس بانک سوخت را بار دیگر مطرح کردند، اما این پیشنهاد خیلی زود با واکنش کشورهای عضو گروه نم، 77 و چین در آژانس روبه‌رو شد. این کشورها تأکید داشتند هرگونه پیشنهادی که به آژانس ارائه می‌شود باید مطابق با اساسنامه آژانس باشد و به حقوق انکارناپذیر کشورهای عضو خدشه‌ای وارد نکند.به گزارش ایسنا، مکان این بانک نیز از دیگر موضوعات اختلاف بوده است و از آنجایی‌که کشورهای اروپایی و آمریکا و روسیه بر سر آن به تفاهم نرسیدند، درنهایت رأی به قزاقستان داده شد. قزاقستان ازجمله کشورهایی است که ذخایر غنی اورانیوم دارد. شورای حکام توافق ترانزیتی را نیز با دولت روسیه امضا کرده است و براساس آن حمل‌ونقل سوخت هسته‌ای تولید و نگهداری‌شده در بانک سوخت قزاقستان از طریق خاک این کشور انجام می‌شود. شورای حکام آژانس درخواست عملیاتی‌کردن بانک سوخت هسته‌ای را در سوم دسامبر ۲۰۱۰ تصویب کرده بود. قزاقستان در جولای ۲۰۱۱ پیشنهاد میزبانی از این بانک سوخت را مطرح کرد و از آن زمان، در حال گفت‌وگو با آژانس درباره جزئیات این پروژه بود. استقبال مشروط ايران رضا نجفی، نماینده دائم ایران در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، درباره ایجاد بانک سوخت در قزاقستان با مالکیت آژانس، در نشست اخیر شورای حکام گفت: عملیاتی‌شدن بانک اورانیوم با غنای پایین از سوی آژانس باید به طور کامل با حق لایتجزای تمام کشورهای عضو طبق معاهده ان‌پی‌تی مبنی‌بر گسترش تحقیق، تولید و استفاده از انرژی هسته‌ای برای اهداف صلح‌آمیز سازگاری داشته باشد و همچنین با اساسنامه آژانس هم مطابق باشد. او تأکید کرد «در این شرایط نباید حقوق کشورهای عضو شامل پایه‌ریزی یا توسعه ظرفیت تولیدشان در چرخه سوخت هسته‌ای به‌دلیل تأسیس بانک اورانیوم با غنای پایین آژانس، تضعیف شود». نجفی گفت: قابلیت استفاده از بانک اورانیوم با غنای پایین آژانس، نباید به‌عنوان ابزاری برای دلسردکردن کشورهای عضو از توسعه و گسترش ظرفیت‌های‌شان در زمینه چرخه سوخت هسته‌ای استفاده شود و مانعی برای تحقیق و توسعه و همکاری‌های بین‌المللی در زمینه فعالیت‌های هسته‌ای صلح‌آمیز باشد. او خاطرنشان کرد: انتظار می‌رود این بانک به‌گونه‌ای شفاف و بدون هرگونه تبعیض، اورانیوم با غنای پایین را به کشورها عرضه کند و با تصمیماتی با انگیزه‌های سیاسی برای محروم‌کردن یکی از کشورهای عضو از دریافت اورانیوم با غنای پایین از طریق توافق‌های جامع پادمانی مخالفت کند، چون در غیراین‌صورت اعتماد به اعتبار آژانس و دیگر ابتکار عمل‌های این‌چنینی از بین خواهد رفت. نماینده ایران در آژانس گفت: کشورهای عضو که به‌طور داوطلبانه به بانک اورانیوم با غنای پایین آژانس، کمک مالی می‌کنند، نباید هیچ قدرتی برای نفوذ در روند اتخاذ تصمیمات مرتبط با بانک داشته باشند و تصمیمی که از این بخشش‌ها ناشی شده است، نباید اجرا شود. علاوه‌براین کمک‌های مالی از سوی منابع غیردولتی باید با مشورت تمام کشورهای عضو انجام گیرد. در صورت موافقت این امر نباید شرایطی را برای نفوذ خارجی بر عملکرد آژانس ایجاد کند، چون استقلال، اعتبار و درستی عملکرد آژانس را به خطر می‌اندازد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.