چند سطر درباره نمایش «سنجابهای شنگولومنگول»
هیچ قصهای کهنه نمیشود
اینروزها تالار محراب میزبان نمایش سنجابهای شنگولومنگول است؛ نمایشی که بهدلیل پرداختن نوآورانه به قصه کهن شنگولومنگول، باعث طروات و تازگی در روح تماشاگر میشود و همین پردازش و نگاه، از کهنگی متن قدیمی پیشگیری میکند. این تازهشدن و تازهبودن به اقتضای داشتههای وجودی ما که دربرگیرنده اصالت و هویت است، ارزشمندی و اعتبار ما را به ما برمیگرداند. دقیقا استقلال و آزادی هر انسانی در هر جغرافیایی به همین یافتن ریشههاست و همین درک هستیشناسانه است که به فرهنگ، زبان و اصالت میبخشد. ما تا مادامی که مصرفکننده فرهنگ و هنر دیگران باشیم، هم نمیتوانیم در دنیا عرض اندام کنیم و هم با سردرگمی و بلاتکلیفی دچار گمگشتگی خواهیم شد و از یافتن انسان به مفهوم سربلندانهاش، بازمیمانیم. انسان با همین داشتههای فرهنگی است که میتواند در کنار و همراه دیگران اصالتهایش را بازنمایی کند و هرچه این وابستگی همراه با نوآوری و نگرههای خلاق و بهروز همراه باشد، این اصالت هم ضمن نوشدن با ریشه و ژرفا بروز پیدا میکند. تئاتر هنری، بسیار تأثیرگذار است و میتوان از خردسالی و کودکی با اجرای نمایش کاملا مستقل و اصیل، تصویر قرص و محکمی در مواجهه با فرهنگ بیگانه ایجاد کرد. کودک ایرانی باید شنگولومنگول و حبهانگور و هزارها قصه و افسانهاش را خوانده و در صحنه، پرده سینما و قاب تلویزیون ببیند. اگر این تصاویر دریغ شود، او هم با رویارویی بیش از حد با بِنتِن و هری پاتر و امثال آن، فکرش معطوف به کشفی از خویشتن نخواهد شد. این از خود بیگانگی امروزه تندتر هم اتفاق میافتد چون رسانهها لبریز از فرهنگ بیگانه هستند و از سوی دیگر، مادربزرگها و پدربزرگها دیگر نقشی در بزرگشدن نوهها و نتیجهها بهصورت گذشته ندارند. این قصهها دیگر کمتر شنیده و خوانده میشوند. درحالیکه همه قصههای کهن ایرانی باید همواره در رسانههای ایرانی حضور پررنگی داشته باشد که یک ایرانی از کودکی، خود را بشناسد. غرض یافتن فاخر ملی نیست، بلکه کشف مفهوم انسان به قاعده نفوذ در ناخودآگاه است. شنگولومنگول قراردادی بین جهان بزرگترها و کوچکترهاست که هر یک خودی نشان دهند. اینکه بچهها از راه قصه شنیدن، بر جریان زندگی سوار شوند، یکی از اهداف ساختوساز این قصههای کهن در طول تایخ بوده است. بنابراین با همین رویکرد و انگیزه میتوان پی برد که هیچ قصهای کهنه نمیشود، بلکه همواره تازگیاش را حفظ خواهد کرد. اگر شنگولومنگول یک قصه ایرانی و کهن است، اما همین که در قالب تئاتر درمیآید، این خود مواجههای تازه است. البته ما سعی کردهایم در تئاتر هم مانند تئاتر ایرانی، بهدنبال ارائه یک تئاتر روایی که در شرق و ایران قالبی رایج و اصیل است، پیکره کارمان را ایرانیتر کنیم. یعنی به هیچوجه بهدنبال این نبودهایم که در ساختار مانند الگوی خطی ارسطویی عمل کنیم. هدف نیز نوعی مواجهه با تماشاگران کودک است که بنابر قاعده نمایشهای ایرانی، کشف و شهودی اتفاق بیفتد. بنابراین اعتمادبهنفس و خودباوری، زبان و بیان ما را هم تازه میکند و هم اتکا به داشتههای ریشهدار و قدیمی، پیشبرنده فرایندهای امروزی است. از سوی دیگر، ما در این مواجهه چند روزنه برای نفوذ و مشارکت کودک در نظر گرفتهایم. اینکه مادر سنجابها در مقام روایتکننده اصلی، با کودکان رودررو میشود و دیالوگ برقرار میکند، برای این است که به ذهن و روان کودک تلنگر بزنیم و نگذاریم فقط دچار ذوقزدگی و شوروحال از دیدن نمایش سنجابهای شنگولومنگول شود، بلکه فراتر از این خواسته و نیاز، لذتی فراگیر و دامنهدار را به او ارزانی کنیم. او باید قصهای را بشنود و ببیند اما باید از دل آن به یک نگاه و تصویر ویژه برسد که بتواند شنگولومنگول خودش را بازآفرینی کند. این همان مسیری است که ناخودآگاه کودک را بهبازی میگیرد و هدفی غایی از این مواجهه رخ میدهد؛ رخدادی که تا ابدیت هر تماشاگر کودکی را میتواند به فراسوی خیالش ببرد. نمایش سنجابهای شنگولومنگول اینروزها در تالار محراب ساعت 19 مشتاقان فرهنگ ایرانی را به مناظرهای زیبا و بادوام دعوت میکند. با بچههایتان این نوع مواجهه را از خودتان دریغ نکنید!
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.