چوب حراج به مذاکرات نزنیم
زینب اسماعیلیسیویری . روزنامهنگار
اینروزها گویی رسم است برای چوبزدن به آنچه داریم و آنچه به آن دست یافتهایم، از هم، گوی سبقت برباییم. اینروزها هرکسی بخشی از یک روایت، ماجرا یا قصه را میگیرد و همان بخش را دستمایه قضاوت میکند. از روزنه کوچک خویش به دنیا مینگرد و اصرار دارد که همان روزنه ملاک و معیار ارزیابی باشد. دراینبین موضوع مذاکره هستهای، بحث پروتکل الحاقی، نحوه لغو تحریمها و... هم به نقل محافل تبدیل شده است. گویی برای چوب حراجزدن به کار آنها که 20 ماه است شش کشور را پای میز مذاکره نگه داشتهاند، هرکسی با ابزار اخلاق و بیاخلاقی میخواهد در ابتدای صف قرار گیرد؛ به سیاق آنها که در تشییع جنازه 175 شهید غواص هم رنگوبوی هستهای به ماجرا میدهند و از یادشان میرود که در هوای پربغض و اشک همراهیکردن آنها که دستبسته رفتند، جای تسویهحساب سیاسی نیست. اینروزها گویی ماجرای مذاکره هستهای با همه افتوخیزها و پیچیدگیهایش، کف خیابان و با هایوهوی قابلحل است، جایی برای سؤال است که اگر اینگونه بود چرا 12 سالی که تمام معادلات کشور با این موضوع گره خورد، موضوع را با بیانیه صادرکردن خیابانی حل نکردید؟ چرا همان زمان که پیشنهادهای سطح پایین در «آلماتی» به تیم سعید جلیلی داده میشد...
... از گزینههای خیابانی استفاده نشد تا به قول برگزارکنندگان اینگونه مراسم، مشت محکمی بر دهان استکبار بزند و... . شاید پاسخ این سؤال را تقریبا همه میدانیم پس بهتر است بگذاریم و بگذریم. بد نیست برای قضاوت در مورد آنچه در 20 ماه گذشته در جریان مذاکرات هستهای انجام شده، به نقطه عزیمتمان خوب بنگریم. بهگواه کارشناسان در سالهایی که سکان مذاکرات هستهای در دست جلیلی بود، رابطه تهران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی ایران در پایینترین و بدترین سطح خود قرار داشت. درحالیکه آژانس در تمام گزارشهای خود بر مواردی تأکید میکرد که نمیتواند تأیید کند و آنها مواردی بودند باقیمانده از دوران پیشین. مسئله آنها دو مورد ابعاد نظامي احتمالي بوده که در دوره مدیریت علی لاریجانی بر مذاکرات در حال بررسی بود و احتمال حلوفصل آن میرفت همانگونه که شش مورد باقیمانده از 18 سال پیش از آن رفع شده بود، اما با منع مقامات اجرائی کشور در دولت نهم مواجه شد و در مذاکرات فعلی نیز جزء موضوعات مذاکراتی است. حال بسیاری که قبای منتقد مذاکره پوشیدهاند -که صدالبته منتقد مذاکره با تاکتیک محمدجواد ظریف هستند نه خود مذاکره- و پذیرش پروتکل الحاقی را مذموم و موضوع پیامدی (ابعاد نظامي احتمالي) را حل نشدنی توصیف میکنند و آن را به چیزی شبیه خیانت تعبیر میکنند، بد نیست به این سؤال پاسخ دهند که چرا افراد یا فردی که مانع حل موضوع پیامدی در دولت نهم شدند را خائن نمیدانند؟ مقام اجرائی که مانع حلوفصل یک پروندهسازی بینالمللی علیه کشور شود، مجازاتش چیست؟ و اکنون شما منتقدان چرا ماجرا را از آنجا که تمایل دارید میخوانید و قضاوت میکنید؟ سوی دیگر هم کسانی ایستادهاند که پذیرش پروتکل الحاقی را ننگ و خفت میدانند. گویی این منتقدان هم 18ماهی خواب بودند. چرا که پذیرش پروتکل به شرط تصویب مجلس در متن طرح اقدام مشترک «توافق ژنو» تصریح شده است. آن متن که شبیه ماجرای «فکتشیت» نبود و واضح نوشته شده بود. بد نبود بهجای پیوستن به دلواپسان پرسروصدا در همان روزها، یکبار متنی را که بر سر آن توافق شده، میخواندید. اکنون ضروری است که گروههای مختلف سیاسی فعال در کشور، یکبار در مورد جایگاه خود در جهان کنونی به اجماع برسند همچنین در مورد اینکه به کجا میخواهیم برسیم. جهان فعلی نظم خود را دارد، چه ما با آن موافق باشیم یا نباشیم. در جهان فعلی، برای حل مسئله هستهای کشورها، نهاد قضاوتگر، بررسیکننده و گزارشدهنده، آژانس بینالمللی انرژی اتمی است. در همین بین یکی از ابزارهای آژانس بینالمللی که 18 سال پیش در شورای حکام تصویب شده، پیوستن به پروتکل الحاقی با تصویب مجلس کشورهاست. اگر نظم بینالملل را پذیرفته باشیم، که با عضویتمان در نهادهای بینالمللی و داشتن نماینده دائم در اینگونه نهادها نشان دادهایم آن را قبول داریم، پس باید مکانیسمها و روشهای پیشنهادی آن را هم قبول داشته باشیم. اما حکایت برخی منتقدان داخلی با سازمانهای بینالمللی هم این است که از یکسو در ماجراهایی (از بحران در غزه تا یمن و...) دنبال دخالت سازمانملل هستند و در دیگرسو همین سازمان را به بیتوجهی به موضوعات انسانی متهم میکنند. اگرچه انتقادهایی به عملکرد این نهادهایی بینالمللی وجود دارد، اما باید دانست که آنها با مکانیسمهای طراحیشده خود عمل میکنند. ایران تاوان سنگینی بابت فعالنبودن در همکاری با نهادهای بینالمللی در مقطع جنگ تحمیلی داد. بهنظر میرسد تنها هدف فعلی منتقدان یک روز به بهانه فکتشیت آمریکایی، روز دیگر به بهانه فلان اظهارنظر یک مقام آمریکایی یا به بهانه پروتکل الحاقی و... این است که اعتماد مردم از تیم مذاکرهکننده هستهای را سلب کنند؛ هدفی که با نزدیکشدن تیم مذاکرهکننده به توافق احتمالی شدت میگیرد. فارغ از قواعد بازی سیاسی، حتی اصول اخلاقی فردی، اعمال فشار به تیمی که در حال سختترین رایزنی تاریخی است را نهی میکند. اگر توافق جامع شکل بگیرد، یک بحران بزرگ بدون جنگ و خونریزی و با استفاده از دیپلماسی به پایان میرسد. اینروزها بیش از همیشه ما به حل بحرانها به کمک دیپلماسی نیاز داریم تا بتوانیم از برهه «درنگ» و «انتظاری» که در آن قرار گرفتهایم، خارج شویم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.