آقای شهر و اینهمه خوشذوق و اهل دل
علی مغازهای
ابراهیم، مردی پیچیده و گزنده، اما کودکوار است. بزرگِ آوازِ باخرز. کسی که با نواهای بسیاری، آشنایی دارد، اما در این روزگار تنها به موسیقی آیینی در مسجد و منبر میپردازد. از اهمیت او در خوانندگی هرچه بگویم، باز به اندازه نگفتهام. سینه ابراهیم شریفزاده آکنده است از نواهای گمشده مردمان منطقه. او در شهر باخرز به آخوند معروف است. شریفزاده اگرچه میگوید دچار ضعف حافظه و فراموشی شده است، اما گنجی از سبکهای مختلف خوانندگی در منطقه باخرز، تایباد و تربتجام است. شناخت مستقیم و بیواسطه من از ابراهیم شریفزاده به همین چندسال اخیر مربوط است، اما در همین مدت به نیکی دریافتم که توان او در پرداختن به مقامهای آوازی خراسان و بهخصوص «پادایرگی»ها به حدی است که شاید بتوان او را از مهمترین منابع زنده حالحاضر در شرق خراسان برشمرد. میدانستم که در همین چندسال، موقعیت و منزلت اجتماعی خاصی که ناشی از نوحهخوانی و مداحی در مسجد و پرداختن به برنامههای مذهبی است، پردهای میان او و موسیقی میکشید که امکان ورود به پس پرده را کم میکرد، اما او گهگاه ما را به حریم خصوصی و کاملا شخصی خود راه میداد ولی در همان لحظات رفتار و روحیاتش بهگونهای بود که همزمان با لذت حضور، توان تجزیه و تحلیل درست رفتارش را از من میربود. درک ذات فردی و شخصیتی او زمانی برایم ایجاد شد که با بیشتر نزدیکشدن به او به این باور رسیدم که انگار ابراهیم شریفزاده از اندیشه «ملامتیان» تبعیت میکند. او یا اجازه ورود به حریم شخصی را به هیچکسی نمیدهد یا اگر هم اجازه دهد، به شیوههای بسیار نزدیک به اندیشه و فلسفه ملامتیان موقعیت را به ضد خود بدل میکند و حاصل هرچه که باشد، چیزی مشخص و چشمگیر برای عرضه و ارائه نیست. او در کمال خونسردی کاری با تو میکند که به سبب رنجش و نارضایتی از روند موقعیت و مناسبات موجود، نتوانی در همان زمان کوتاه مواجهه، کیفیت مطلوب دیدار و دوستی و هرآنچه در دل داری را به دست بیاوری چراکه شاید خواست اکنون او دیگر معرفی یا حتی قدیسسازی از او نیست. او انگار در مرز باریکی میانِ تارکِدنیابودن و مردی مذهبی و روشنفکر و صاحبِ دانشِ کلام بودن، سیر میکند و در همان مرز است که تو را وادار میکند بپذیری آنچه را که او امروزه طلب دارد همانا «هیچ» است. هیچی برآمده از فلسفه نیستی و هستی خیام!
بنگر ز جهان چه طرف بر بستم؟ هیچ وز حاصل عمر چیست در دستم؟ هیچ شمع طربم ولی چو بنشستم، هیچ من جامجمم ولی چو بشکستم، هیچ شریفزاده رندانه، بهلولوارزیستن را در پیش گرفته است. تلخ است و گزنده. تندگفتن و تیزبودن اما، در رفتار او خود شیرینی دیگری دارد که با بسیار درکنارشبودن است که میتوان به درک کافی از عظمت گوهرِ وجودش رسید. بسیار نازک و شکننده است. اگر زمانی بخواهی قطعه آوازی را برای ضبطی سالمتر تکرار کند، این کار در هیچ نوبت آنگونه که باید و لازم است انجام نمیشود. در اصل انجام نمیدهد و دستآخر نیز کاری به دست میدهد که تنها میتوان به آرشیوش سپرد! آقای شهر، رنجورِ زمانه و زندگی، در تنهایی خویش میسوزد و بر بودن خویش آتش میزند. او میسوزد و میسوزاند و آرامآرام دود میکند خود را؛ تا باز چه هنگام «ققنوس»وار از آتشِ خویش، زایشی نو کند تا دیگربار آتشی نو بر خرمن موسیقی دیارش درکشد. امروز ابراهیم در آتش است و این هیمه در دامن موسیقی است! او امروز در بستر بیماری است و به مدد مُسکنهای بسیار، آرام است. درمان او مرهمی بر موسیقی نواحی خواهد بود، اما ابراهیمها همواره در آتشند و ما فارغ از این آتش. اینک موسیقی است که از میانمان میرود. اگر ابراهیم برایمان مهم نیست، موسیقی را مهم نشمردهایم. و اگر موسیقی نواحی ایران را پاس میداریم، ابراهیم را باید دریابیم. * تیتر برگرفته از شعر «خون پاش و نغمه ریز» از مهدی اخوانثالث
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.