|

هم‌زیستی ایمان و بی‌ایمانی

به‌تازگی ترجمه مجددی از «برادران کارامازوف»، توسط احد علیقلیان در نشر مرکز به چاپ رسیده است. پیش از این ترجمه‌های دیگری از این شاهکار داستایفسکی به فارسی منتشر شده بود که ترجمه‌های مشفق همدانی، صالح حسینی و پرویز شهدی از آن‌ جمله‌اند. علیقلیان که پیش از این شاهکار دیگر داستایفسکی، «جنایت و مکافات»، را نیز در نشر مرکز منتشر کرده بود، این‌بار به سراغ «برادران کارامازوف» رفته و پیش‌گفتار ریچارد پویر را نیز در ابتدای رمان آورده است. داستایفسکی سه سال صرف نوشتن «برادران کارامازوف» کرده بود و این سه‌ سال از آرام‌ترین دوره‌های زندگی او به شمار می‌روند. ریچارد پویر در پیش‌گفتار رمان، به یکی از نامه‌‌های قدیمی داستایفسکی اشاره کرده است که بعدها نشانه‌هایی از آن در «برادران کارامازوف» دیده می‌شود: «برادر، افسرده نیستم و روحیه‌ام را نباخته‌ام. زندگی در همه ‌جا زندگی است، زندگی در درون ماست، و نه در بیرون. آدم‌هایی نزدیک من خواهند بود، و انسانی در میان انسان‌ها بودن، و همیشه انسان‌بودن، صرف‌نظر از هر مصیبتی که به سر آدم بیاید، افسرده‌نشدن و واندادن-زندگی یعنی همین، رسالت زندگی در همین است. من این را فهمیده‌ام. این اندیشه با گوشت و خونم سررشته است. بله درست است! آن سری که می‌آفرید و با والاترین هنر زنده بود، و با والاترین خواهش‌های روح آشنا بود و آنها را شناخته بود، آن سر از تن من جدا شده است. حافظه بر جا مانده است و تصویرهایی که آفریده‌ام و هنوز جان نگرفته است...». ریچارد پویر در بخشی از مقاله‌اش درباره برادران کارامازوف و تضادمحوری آن نوشته: «برادران کارامازوف کتابی پر از شادی است. خوانندگانی که می‌دانند کتاب «درباره‌» چیست شاید این گفته را شوخی بدانند و آن را برنتابند. رمان به‌‌راستی لحظه‌های شاد دارد، اما اینها فقط لحظه است، باقی همه آزمندی و شهوت و نکبت و رنج بی‌حاصل و گاه تاریکی دهشتناک است. اما کتاب به معنای دیگری شاد است: از حیث جنب‌وجوش و چیزهای طرفه، خلاقیت در فرم و هنرمندی در سبک نگارش. و ازاین‌رو، سرانجام از حیث بینش. این تناقض خاص برادران کارامازوف نیست. آن‌چه خاص داستایفسکی است شدت‌بخشیدن به این تضاد است. سبک برادران کارامازوف، برخلاف مضمون آن، اساسا کمیک است. طنز آن در نامنتظرترین لحظات فوران می‌کند. این رمان کمدی سبک است که، باز هم به گونه‌ای متناقض‌نما، به هیچ‌روی از عیار واقع‌گرایی «به والاترین معنا» که داستایفسکی آن را اساس هنر خود می‌دانست نمی‌کاهد. جدی‌بودن هنر با جدی‌بودن فلسفه یا جدی‌بودن بی‌عدالتی یکی نیست. این تفاوت، که داستایفسکی خیلی‌خوب آن را درک می‌کرد، گاه از چشم مفسران او پنهان مانده است. شاید به سبب اشتباه مشابهی در فهم نیات داستایفسکی، مترجمان انگلیسی قبلی برادران کارامازوف نثر خاص او را بازبینی، «تصحیح» یا هموار کرده‌اند و بدین‌سان بیشتر طنز و لحن متمایز رمان را ازبین برده‌اند. ما با این باور که برگردان وفادارانه‌تر سبک داستایفسکی ابعاد گمشده کتاب را به آن بازخواهد گرداند، این ترجمه تازه را به دست داده‌ایم».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.