|

رایزنی در زمین رقیب

امیرعبداللهیان برای شرکت در اجلاس سازمان همكاری اسلامی به جده رفت

شرق، زینب اسماعیلی: معاون عربی وزیر خارجه به‌جای وزیر در اجلاسی برای حل بحران یمن حاضر شده است. روز گذشته، حسین امیرعبداللهیان، راهی جده شد تا در اجلاس فوق‌العاده وزیران خارجه سازمان همکاری‌های اسلامی شركت كند. براساس اخبار رسمی، از زمان تغییر حاكمیت در عربستان، رابطه دیپلماتیك میان تهران- ریاض بیش از پیش تیره شده است؛ غیر از پیام تبریك وزیر خارجه ایران به وزیر خارجه جدید عربستان به دلیل انتصابش و اظهار امیدواری به بهبود روابط.اكنون حسین امیرعبداللهیان به عربستان رفته؛ كشوری كه از حدود سه‌ماه پیش درگیر بحرانی در جنوب است؛ یعنی یمن، همان منطقه تاریخی از شبه‌جزیره عربستان كه به‌دنبال اختلافات داخلی، عربستان به این منطقه حمله نظامی كرد. سنگی كه عربستان به بهانه نگرانی از امنیت خود به چاه یمن انداخته و حالا اجلاسی در ژنو و اجلاس دیگری در جده به‌دنبال پیداكردن راهی برای بیرون‌آوردن این سنگ هستند. هم‌زمان با برگزاری گفت‌وگوهای ملی یمن در ژنو، نشست اضطراری یمن به‌مدت یک روز و به صورت فوق‌العاده در جده برگزار می‌شود.تهران كه از مدت‌ها پیش ارتباطات دیپلماتیك گسترده خود را صرف معرفی طرح چهارماده‌ای حل بحران یمن كرده، اكنون به اجلاسی دعوت شده كه ممكن است بتواند با این طرح یا طرح دیگری به بحران سه‌ماهه در یمن خاتمه دهد. اواخر فروردین و ماه اول بحران یمن بود كه سفیر ایران در سازمان ملل در قالب نامه‌ای از سوی وزیر خارجه ایران، طرحی چهارماده‌ای درباره یمن را به دبیرکل سازمان ملل ارائه کرد. همچنین نماینده دبیركل سازمان ملل در امور یمن تماس‌های متعددی با معاون عربی وزیر خارجه ایران داشته و رایزنی‌های گسترده سیاسی در این زمینه انجام داده است. حضور ایران در اجلاس اضطراری وزیران خارجه سازمان همكاری‌های اسلامی می‌تواند نشان‌دهنده پررنگ‌شدن نقش سیاسی تهران در حل معادله یمن- عربستان باشد. وزرای خارجه كشورهای اسلامی در جده در حالی دور میز مذاكره نشستند كه برمبنای آخرین اخبار، نمایندگان انصارالله نیز با هواپیمای اختصاص یافته از سوی سازمان‌ملل، برای شركت در اجلاس ژنو راهی این شهر اروپایی شدند. تهران- ریاض، نه‌چندان مهربان سفر معاون وزیر خارجه ایران به عربستان در حالی انجام می‌شود كه تا پیش از درگذشت ملك عبدالله، پادشاه پیشین عربستان، نشانه‌هایی از امید به بهبود روابط تهران- ریاض را می‌شد رصد كرد، دولت در تهران تغییر كرده بود و دنبال بهبود روابط با همسایگان بود. در اولین سفر منطقه‌‌ای جواد ظریف گفته می‌شد كه سفر به عربستان نیز برنامه‌ریزی‌ شده است، اما میزبان پذیرای این سفر نبود. به‌دنبال آن‌هم چندین‌بار سفر به عربستان در برنامه‌های سفر وزیر خارجه ایران گنجانده شد، اما عملی نشد. پیش‌تر امیر عبداللهیان در گفت‌وگو با «شرق» از اظهارات گاه تند و گاه آرام سعودالفیصل، وزیر خارجه چندین دهه عربستان، در مورد تهران ابراز نارضایتی كرده ‌بود. در یكی از این اظهارنظرها بود كه ریاض، تهران را متهم به دفاع از تروریسم كرد و همان زمان سفر محمد‌جواد ظریف كه در مرحله برنامه‌ریزی بود، لغو شد. البته نباید از یاد برد كه سفری دیپلماتیك به‌تنهایی نمی‌تواند نقطه آغاز رابطه‌ای باشد كه سال‌ها در فرود است چه آنكه اگر این‌گونه بود، سفر كوتاه ظریف برای شركت در مراسم تسلیت پادشاه عربستان می‌توانست بر شعله‌های این عدم رفاقت آبی بریزد. اما حاكم‌شدن خاندان سدیری‌ها بر عربستان و سكان‌دار‌شدن جوان‌ها، ماجرا را به سمت دیگری برد. درگیری عربستان و یمن، ممانعت از ارسال كمك‌های غذایی و دارویی به صنعا و چندین‌بار انفجار در اطراف سفارت ایران در یمن مسائل دو كشور را پیچیده‌تر كرد و چندین ماه است که به مشكلات بنیادی تهران- ریاض، مسئله یمن هم افزوده شده است. به گفته سیدمحمد صدر، مشاور ارشد وزارت خارجه، «عربستان و ایران، ذاتا و بالقوه رقیب هم هستند؛ یعنی دو کشور قدرتمند منطقه هستند که هرکدام امکانات خاص خودشان را دارند و به خاطر این امکانات با هم رقیبند؛ یعنی هردو می‌خواهند اقتدار منطقه‌ای داشته باشند و در این رقابت با هم ‌پیش می‌روند». اتهام و ادعا به نظر می‌رسد در مقطع فعلی، حل بحران یمن برای جمهوری اسلامی ایران از اولویت بالاتری نسبت به بهبود روابط با ریاض برخوردار باشد. تهران از ابتدای بحران یمن دخالت عربستان را مذموم شمرده و معتقد است كه عربستان با خارج‌كردن نیروی نظامی خود از یمن باید حل بحران را به نیروهای داخلی یمن بسپارد. در سوی دیگر این ماجرا، عربستان، ایران را به حمایت از حوثی‌ها (انصارالله) در یمن متهم می‌کند. چندین‌ماه است كه عربستان سفیرش را از تهران فراخوانده و به طور غیررسمی سطح رابطه را در حد كاردار تنزل داده ‌است. حادثه تعرض به دو نوجوان ایرانی در فرودگاه جده هم كه اكنون در مرحله پیگیری قضائی قرار دارد، بر مسائل دو کشور افزوده. اخیرا اتفاق دیگری موجب مرگ چند زائر عربستانی در هتلی در مشهد شده كه آن‌هم رابطه دو كشور را تحت‌تأثیر قرار داده ‌است. البته می‌توان گفت كه هیچ‌كدام از این اتفاقات نمی‌‌تواند به اندازه ماجرای یمن روی رابطه دو كشور تأثیر بگذارد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.