رقابت خونین طالبان و داعش برای یارگیری در افغانستان
آتش در خانه همسایه
فریبا پژوه: سربازگیری داعش در بسیاری از نقاط افغانستان در حالی ادامه دارد که درگیری طالبان و نیروهای داعش در جنوب شرقی این کشور در حال گسترش است. در چند روز گذشته و در نتیجه درگیری میان اعضای طالبان و نیروهای داعش در بعضی از شهرهای ولایت «ننگرهار» صدها خانواده از نقاط مختلف به مرکز این ولایت پناه آوردهاند. مقامهای امنیتی افغان میگویند که درگیری بین این دو گروه در یک ماه گذشته تلفات سنگینی به هر دو طرف وارد کرده است. اگرچه برخی از مقامات افغانستانی بخشی از حضور داعش در این کشور را زاییده تبلیغات رسانهای میدانند اما به نظر میرسد این گروه فعالیت و عضوگیری خود را در بخشهایی از افغانستان ادامه میدهد، هرچند تاکنون به جز یک حمله انتحاری خونین در «جلالآباد» عملیات گسترده دیگری نداشته است. در چند روز گذشته «نورالحق علومی» وزیر کشور افغانستان گفته است: «شورشیانی که تاکنون زیر پرچم سفید طالبان در افغانستان فعالیت میکردند، بهمنظور جلب کمک مالی خارجی به گروههای تروریستی داعش، پرچم خود را به سیاه تغییر دادهاند».این در حالی است که چندیپیش «عبدالرحیم مسلم دوست» از اعضای پیشین طالبان که امروز از او بهعنوان یکی از رهبران داعش در افغانستان یاد میشود، اعلام کرده بود طالبان به دستور «آیاسآی» (سازمان اطلاعات ارتش پاکستان) میجنگد. حالا ما آنها را شناختیم و راه دیگری برای جهاد پیدا کردیم که گروه داعش است و ما عضو آن شدیم. جنگ و رقابت میان نیروهای طالب و داعش در شهرها و روستاهای افغانستان در حالی ادامه دارد که گروههای افراطی دیگری که داعیه ایجاد خلافت اسلامی از مصر تا جنوب شرق آسیا را دارند، بهطور منسجم و مدیریتشده در این کشور در حال عضوگیری و پرورش فکری نیروهای خود هستند. در چند هفته گذشته تعدادی از جوانان در ولایات «تخار» و «کاپیسا» در شمال و شمال شرق افغانستان و در کابل، پایتخت، در مساجد جمع شدند و پرچمهای سیاهی را برافراشتند و به این ترتیب بهعنوان اعضای جدید «حزب التحریر» شاخه افغانستان اعلام موجودیت کردند. از حزب التحریر بهعنوان داعشیهای غیرمسلح یاد میشود. «حزب التحریر»، شاخه انشعابی اخوانالمسلمین در مصر است که در سال 1956 در فلسطین تأسیس شد. این گروه بیش از یک دهه است که فعالیت خود را در افغانستان آغاز کرده است. روش این گروه افراطی برای جذب نیرو «تبشیری» است و مدعی است که که جهاد ابزار تأسیس خلافت نیست بلکه باید برای گسترش سرزمینهای تحتخلافت انجام شود و انقلاب اجتماعی را راه رسیدن به خلافت جهانی میداند. رهبران این گروه افراطی با روش داعش برای رسیدن به خلافت موافق نیستند اما هدف نهایی، هر دو گروه تندرو را به هم نزدیک میکند. این گروه از طریق اقدامات عامالمنفعه و اجتماعی و خیریه، اقشار مختلف بهویژه افراد در دانشگاهها و مدارس را برای پیوستن به این حزب دعوت میکند. گسترش، نفوذ و کار عملی این گروه که بنیادین، ریشهای و مدیریتشده است و میتواند در میانمدت، خطرناکتر از اقدامات تروریستی داعش و طالبان باشد، در حالی در افغانستان ادامه دارد که درست دو سال پیش ژنرال «فرید شمال» سخنگوی ریاست امنیت ملی افغانستان در پاسخ به اظهار نگرانیها از رشد فعالیت این گروه افراطی در افغانستان گفته بود فعالیتهای مخفیانه حزب التحریر در افغانستان تحتنظارت کامل قرار دارد. هر چند این مسئله روشن است که بدون حمایت قدرتهای فرامنطقهای و برخی همسایههای افغانستان گروههای افراطی در این کشور نمیتوانند دست به اقدامات گسترده مؤثر بزنند و حتی میتوان گفت در نهایت بدنه گروه طالبان ناسیونالیست و بومی است و سلفیگری در افغانستان، پشتوانه اجتماعی ندارد و گروههای افراطی مانند داعش و حزب التحریریها، که جهانی و بیمرز هستند، از کمکهای مالی شایان بینالمللی تغذیه میشوند. در تحلیل پدیده حضور و رشد گروههای افراطی در افغانستان، نباید زمینههای داخلی موجود در این کشور را فراموش کرد. مداخله خارجی وقتی موفق میشود که زمینه داخلی وجود داشته باشد. آثار باقیمانده از جنگهای طولانی و خارجی ممتد در افغانستان، برخی اختلافات در حکومت وحدت ملی، فساد اداری و مالی گسترده از علل اصلی بیتوجهی داخلی به رشد این گروهها در کشور همسایه است. به نظر میرسد نظارتهای امنیتی بر رشد سلفیگری مسلحانه یا غیرمسلحانه در افغانستان کافی نبوده است که امروز در هر گوشه و کنار کشور گروههای مختلف تندرو قد علم میکنند و با حمایتهای مالی کشورهایی که پیشتر حکومت طالبان در افغانستان را به رسمیت شناخته بودند، امنیت را در این کشور، در منطقه و آسیای میانه به خطر میاندازند. روز گذشته طالبان در پاسخ به درخواست شورای علمای افغانستان که از این گروه خواسته بود تا در جریان ماه رمضان حملاتشان در کشور را کاهش دهند و آتشبس اعلام کنند، گفتند که «نهتنها به آتشبس تن نخواهند داد، بلکه حملات خود را نیز افزایش خواهند داد». اگر این روند در افغانستان ادامه داشته باشد و قراردادهای امنیتی بین کابل و قدرتهای بینالمللی نیز نتواند تضمینی برای ایجاد آرامش نسبی در این کشور و رشدنکردن گروههای افراطی در افغانستان باشد، ایجاد نگرانی برای کشورهای همسایه افغانستان مسئلهای غیرطبیعی نیست. همانطورکه حکومت در کابل به این نتیجه رسیده است که برای حفظ ثبات نسبی و برقراری امنیت حداقلی در افغانستان باید با همسایه جنوبی که سالها طالبان را تغذیه مالی کرده است و همچنان مسلح میکند، بر سر میز مذاکره بنشیند و حتی قراردادهای احتمالی امنیتی دوجانبه امضا کند تا بتواند بهطور محدود کانون ناامنی را دستکم از پایتخت افغانستان خارج کند، غیرطبیعی نیست اگر کشورهای همسایه افغانستان، که در معرض خطر رشد این گروهها قرار دارند، خطر احتمالی را از خود دور کنند. اگر ارادهای برای حل مسئله وجود داشته باشد، رفع اختلافات داخلی و ایجاد نوعی حکومتداری خوب در افغانستان و توجه بیشتر جامعه جهانی به ادامه مذاکرات صلح به ثبات کشوری که ناامنی در آن میتواند نهتنها منطقه که همه جهان را تحتتأثیر قرار دهد و نیمنگاهی به حقوق ازدسترفته بشر در این کشور، شاید راهی را فراروی تصمیمگیرندگان قرار دهد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.