|

آینده مبهم تخصص در جامعه ایران

وحید شامخی .کارشناس تکنولوژی و آینده‌پژوهي

شاید این پرسش کلیشه‏ای و تکراری که علم بهتر است یا ثروت، نیاز به بازنگری و تأملی غیرکلیشه‏ای داشته باشد. در سال‏های اخیر پرسش دیگری مطرح شده که اگر کاری را دوست داری انجام دهی، اما درآمد قابل توجهی از آن حاصل نمی‏شود، آیا باید آن کار را ادامه داد یا خیر؟ شاید سؤال علم بهتر است یا ثروت نیز به‌گونه‏ای همین پرسش را مطرح می‏کند که در روزگاری که جوانان به تحصیل در رشته‏هایی که علاقه‌مند بوده‏اند، پرداخته‏اند اما شغل مرتبط با آن، درآمد چندانی به ارمغان نیاورده است، چه باید کرد؟ آیا انگیزه پایدار ما در زندگی کسب درآمد است؟ آیا فرصت یادگیری، رشد در مسئولیت‏های کوچک و بزرگ و کمک به دیگران، انگیزه بهتری برای انجام یک کار نیست؟در دهه اخیر میزان قابل توجهی پول حاصل از درآمدهای نفتی وارد اقتصاد کشور شده است. شاید گوشه چشمی به آن حجم پول، هر فردی از جامعه را به فکر فروبرد که چگونه می‏توان سهم بیشتری از آن را به‌خود اختصاص داد. ورود بهترین و لوکس‏ترین کالا‏ها و خدمات دنیا به کشور برای هر فردی از جامعه وسوسه‏انگیز است و این انگیزه‏ای برای جوانان است که با بالابردن سهم درآمدی خود، کیفیت زندگی خود و خانواده خود را با بهره از آن کالاها و خدمات، بالا برند. در کشور ما، درحال حاضر درآمد زیاد از فعالیت‏های واسطه‏ای و غیرتخصصی حاصل می‏شود. این بدان معنی است که درآمد تخصص- محور کاهش یافته و بسیاری از افراد برای داشتن شغل با درآمد بالاتر، تحصیلات و تخصص خود را رها کرده و به فعالیت‏هایی می‏پردازند که نیاز به تخصص و آموزش کمتری دارد و حتی در مواردی بی‏اخلاقی و منافع فردی، شالوده موفقیت در آن فعالیت‏هاست. در جامعه امروز فارغ از تخصص و تحصیل، میزان ثروت و درآمد، شاخص ارزش‌گذاری فردی شده است. در چنین فضایی صرف زمان برای فعالیت‏های تخصصی دیربازده (که طبیعت فعالیت‏های تخصصی است)، اتلاف وقت و سرمایه محسوب می‏شود. حتی بسیاری از بنگاه‏های تخصص-محور که به محصولی دست یافته‏اند، در رقابت با اجناسی که در میان واسطه‏گران و واردکنندگان دست‌به‌دست می‏شود، تاب تحمل نداشته و رفته‌رفته انگیزه و توان فعالیت خود را از دست می‏دهند.افزایش تعداد مقالات و مدارک تحصیلی نمی‏تواند نمایانگر فعالیت اقتصادی تخصص-محور در یک جامعه باشد. نوآوری حلقه مفقوده پژوهش‏های امروز ماست. تعداد بسیار اندکی از مقالات و فعالیت‏های پژوهشی در کشور کاربرد داشته و در اغلب موارد، ممکن است اثر مثبتی در پیشبرد تحقیقات کشورهای توسعه‏یافته داشته باشد. روند توسعه با کاهش روند تخصص در تناقض است. آیا الگوی موفقی از توسعه در هر کجای دنیا سراغ دارید که فارغ از رشد تخصص و فعالیت‏های تخصصی باشد؟ آیا می‏توان تصویر روشنی از افق 15 تا 20 سال آینده ایران داشت که تجارت، تنها تخصص افراد جامعه باشد؟ براساس شاخص‏های توسعه بانک جهانی، میزان سرانه تولید ناخالص ملی، توزیع درآمد، آموزش، دسترسی به بهداشت و درمان، بازنشستگی و امنیت اجتماعی و حمل‌ونقل مدرن، نمایانگر میزان توسعه‏یافتگی یک کشور است که به‌نظر می‏رسد این روند (افزایش درآمد و فعالیت‏های اقتصادی غیرتخصصی) با تک‌تک این موارد در تناقض است و همان‌گونه که جان گالزورثی می‏گوید، اگر امروز به آینده‏مان فکر نمی‏کنیم، آینده‏ای نخواهیم داشت.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.