|

فقر ، نابرابری و سلامت در ایران

حسین راغفر

نابرابری‌های اقتصادی- اجتماعی محصول نظام‌های اجتماعی و نیز منشأ همه نابسامانی‌های اجتماعی هستند. آنهایی که در رأس سلسله‌مراتب اجتماعی قرار گرفته‌اند قادرند امتیازها، قدرت و نسبت بی‌تناسبی از سرمایه اجتماعی را به خود تخصیص دهند. محصول این ساخت‌های قدرت بروز اَشکال مختلف نابرابری‌های طبقاتی، جنسیتی، نژادی و قومی است که هریک از این اَشکال نابرابری ضمن اینکه از پویایی‌های درونی خود تبعیت می‌کنند در تعامل دائمی با یکدیگر هستند. حاصل این نابرابری‌ها به‌ویژه در بستر رشد فزاینده فناوری‌های اطلاعاتی، قطبی‌شدن و چندپارگی‌های بی‌سابقه جوامع است. تجزیه طبقات و سیالیت فزاینده روابط اجتماعی تأثیرات تعیین‌کننده‌ای بر هویت افراد داشته است. چندپارگی اجتماعی به چندپارگی هویتی منجر می‌شود. در چنین شرایطی دیگر نمی‌توان از فرد یا خود به‌عنوان یک واحد مستقل و منسجم سخن گفت بلکه زندگی افراد مجموعه‌ای از زندگی‌های ازهم‌گسیخته و «چندپارگی‌های متعدد و متضاد» است. در نتیجه این تحولات اجتماعی، مردم حس تعلق‌خاطر اجتماعی، ریشه‌های مشترک در سنت‌های جمعی، همچون طبقه، اجتماع محلی یا شبکه خویشاوندی را از دست می‌دهند. به‌این‌ترتیب هویت فردی هویتی نسبتا سرگردان و جدا از پایه‌های ساختار اجتماعی است. موضوع هویت درباره تعلقات است، درباره مشترکاتی است که با دیگران داریم و تمایزاتی که ما را از آنها متفاوت می‌کند. هویت به ما حس موقعیت شخصی می‌دهد و هسته باثباتی به فردیت ما؛ علاوه‌بر آن، درباره روابط اجتماعی و رفتار و گرفتاری‌های پیچیده ما با دیگران نیز است. فرهنگ نئولیبرال اقتصادی افراد جامعه را دچار یک اختلال روانی می‌کند که مشخصه آن از کارافتادگی فرایند‌های فکری و پاسخ‌گویی عاطفی ضعیف است، جامعه را دچار روان‌گسیختگی اجتماعی و توهم‌های جنون‌آمیز و رفتار‌های ناشی از آشفتگی فکری می‌کند. از یک سو فرمان می‌راند که آموزش و پرورش و خدمات سلامت و فرهنگ باید به نیرو‌های عرضه و تقاضا واگذار شوند و هم‌زمان از طریق فرهنگ مصرفی دائم پندار‌ها و تخیلات شهوانی و خواست‌های فراتر از ظرفیت‌های انسان‌ها را در آنها خلق می‌کند. از یک سو بر نابرابری‌ها دامن می‌زند که محصول طبیعی آن ناامنی است و از سوی دیگر می‌کوشد با ایجاد خشنودی‌های کاذب افراد را تبدیل به موجوداتی مطیع و تحت‌کنترل کند. از یک‌سو اقتصاد جهانی فرصت‌های بی‌سابقه خلق ثروت را برای گروه‌های قلیلی ایجاد کرده است، از سوی دیگر سرشت نابرابر آن وسایل معاش مستقر را تهدید می‌کند. برای شناخت ناامنی، کافی نیست که فقط به ارزیابی حس بی‌پناهی، ترس، افسردگی، خشم و اغلب با تأسف، رفتار خودتخریبی همچون خودکشی، پناه‌بردن به مواد افیونی و خشونت خانگی بپردازیم، بلکه لازم است نیرو‌های اجتماعی گسترده، نهاد‌ها و سازمان‌هایی که این ناامنی‌ها را می‌سازند نیز شناسایی کنیم. *چکیده سخنرانی در چهارمین همایش روان‌پزشکی فرهنگی- اجتماعی

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.