انواع انحراف چشم و درمان آن
دیدن بعد سوم
محمدرضا اکبری .* فوقتخصص استرابیسم عضو هیأتعلمی دانشگاه علوم پزشکی تهران
همراستایی نداشتن دو چشم با یکدیگر، انحراف چشم یا «استرابیسم» نام دارد. ممکن است انحراف چشم به سمت داخل یا خارج باشد و همچنین به سمت بالا یا پایین. در مواقعی ممکن است، ترکیبی از این انحرافها ایجاد شود. انحراف چشم ممکن است از بدو تولد وجود داشته باشد یا بعدها ایجاد شود. ارث و مسائل ژنتیکی در ابتلا به انحراف چشم نقش دارد. انحراف اکتسابی چشم در سنین بالاتر ممکن است ناشی از عیب انکساری چشم، دوربینی شدید، تروما یا تومورهای مغزی باشد. انحراف چشم اکثرا در کودکان از همان بدو تولد شروع میشود، ولی فرد ممکن است تا بزرگسالی برای درمان آن اقدام نکند؛ اما ازآنجاکه انحراف چشم تأثیر منفی در ارتباطات اجتماعی افراد برجای میگذارد، بسیاری از افراد موقع ازدواج یا پیداکردن شغل، به فکر جراحی آن میافتند. از تفاوتهای انحراف چشم در کودکان نسبت به بزرگسالان آن است که کودکان، مستعد ابتلا به تنبلی چشم هستند و در صورت تأخیر در درمان انحراف چشم، این عضو دچار تنبلی خواهد شد. مسئله مهم دیگر، دید سهبُعدی است. همه ما برای انجام کارهای ظریف به دید سهبُعدی احتیاج داریم؛ برای مثال وقتی میخواهیم مغز یک خودکار را درون محفظه پلاستیکی آن قرار دهیم، اگر یکی از چشمهایمان را ببندیم، کار تا حد زیادی غیرممکن میشود؛ زیرا با بستن یک چشم، دید سهبُعدی از بین میرود. در واقع در دید دوچشمی طبیعی، وقتی هر دو چشم به یک جسم نگاه میکنند، بخش بینایی مغز، دو تصویر رسیده را بهصورت یک تصویر سهبُعدی ترکیب میکند. وقتی به علت استرابیسم، یکی از چشمها از موقعیت خود خارج میشود، دو تصویر متفاوت به مغز ارسال میشود که قابل یکیشدن نیست. مغز یک کودک خردسال یاد میگیرد که تصویر چشم منحرفشده را نادیده گرفته، فقط تصویر چشم با دید بهتر را بپذیرد. این امر سبب ازبینرفتن درک عمق و دید دوچشمی و درنهایت، ایجاد تنبلی چشم در کودکان میشود. در استرابیسمی که در بزرگسالی پیدا شده، مغز قادر به حذف تصویر چشم منحرف نخواهد بود؛ بنابراین دوبینی ایجاد میشود که بسیار آزاردهنده است؛ بنابراین درمان استرابیسم فقط جنبه زیبایی ندارد؛ بلکه اگر جراحی انحراف چشم در سنین پایین صورت گیرد، دید سهبُعدی تا حدی قابل برگشت است؛ اما ممکن است درمانهای استرابیسم در کودکان با موفقیت انجام شود و این کودکان از نظر ظاهری با دیگر کودکان تفاوت نداشته باشند، اما بهدلیل تشکیلنشدن طبیعی سلولهای دوچشمی در مغز این کودکان، دید سهبُعدی کامل پیدا نکنند. درصورتیکه انحراف چشم در کودکی شروع شود، ولی در بزرگسالی تحت عمل جراحی قرار گیرد، حتی با عمل جراحی موفق و اصلاح وضعیت ظاهری چشم، متأسفانه نمیتوان دید سهبُعدی آنها را برگرداند. درمانهای انحراف چشم فقط تجویز عینک است. در برخی مواقع، برای بیمار دچار انحراف چشم، عینک منشوری تجویز میشود. از دیگر درمانهای غیرجراحی انحراف چشم، تزریق «دیسپورت» و «بوتاکس» است. در مواقعی که بهدنبال یک تروما، فردی دچار فلج زوج شش مغزی شود، چشمپزشک تا بهبود فلج اصلی، عضله مخالف آن را نیز فلج میکند تا دید فرد از روبهرو صاف شود. برای بیمارانی که به درمانهای غیرجراحی پاسخ ندادهاند، درمانهای جراحی تجویز میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.