اوباما در برزخ تصمیمگیری
اردشیر زارعیقنواتی: در واشنگتن دولت «باراک اوباما» سخت در تلاش است تا با اتخاذ یک استراتژی جدید درباره چگونگی مبارزه با «داعش»، از فشار منتقدان داخلی و خارجی بر خود بکاهد. در این راستا که کاخ سفید بهخوبی بر شکست برنامههای گذشته خود در برخورد با این گروه تروریست بنیادگرا در عرصه میدانی جنگ عراق و سوریه بهدلیل پیشرویهای اخیر داعش در این دو کشور آگاه هستند، چارهای غیر از تجدیدنظر در استراتژی گذشته خویش نخواهند داشت. تصمیم به اعزام حدود 450 مستشار نظامی تازه از سوی آمریکا برای تأسیس چندین پایگاه آموزشی در مناطق جنگی عراق بهویژه در استان الانبار، در همین چارچوب انجام گرفته است. این در حالی است که «تغییر استراتژی» باید چیزی فراتر از اقدامات موردی یا تعدیل «کمّی» نیروی نظامی و تجدیدنظر در حیطه تصمیمهای کلان سیاسی-امنیتی برای تدوین چارچوبهای جدید را نمایندگی کند. همچنین برخلاف تصویر بسیاری از تحلیلگران و سیاستمداران و بهویژه منتقدان اوباما در کنگره، هرگونه تغییر استراتژی آمریکا بیش از آنکه ارتباط مستقیم با اعزام نیروی زمینی این کشور به عراق داشته باشد، باید یک تغییر و تجدیدنظر اساسی در متن موضوع باشد و به لحاظ سیاسی درک جدید و شناخت منطقیتری نسبتبه خطر پدیده دولت اسلامی، ثبات منطقه و ترسیم مناسبات جدید منطقهای برمبنای جایگاه بازیگران عرصه داخلی و حوزه منطقه مورد مناقشه را به دست آورد. بههمیندلیل، تدوین یک استراتژی جدید جنگی قبل از هر چیز باید ماهیت بحران را تعریف و مرکز ثقل مبارزه را تعیین کند، نیروهای متنی و حاشیهای جبهههای دشمن و متحد را مشخص کند و مهمتر از همه ارتباط تحولات میدانی عرصه نبرد را با چینش و اهداف ژئوپلیتیک در منطقه خاورمیانه، بهعنوان صفحه شطرنج عمومی حوزه جغرافیایی میدان جنگ، پوشش دهد. بههمیندلیل، تا زمانیکه سیاستهای راهبردی واشنگتن درباره چرایی ظهور پدیده داعش و نیروهای تقویتکننده آن بهدرستی تعیین نشود، هرگونه راهکاری برای افزایش نیروهای اعزامی یا تشدید عملیات هوایی علیه این جریان، تنها در حد تغییرات تاکتیکی باقی میماند و نمیتواند راهکاری برای حل مسئله و تغییر اساسی در ریشهکنی این پدیده خطرناک تلقی شود. تجربه ماههای اخیر بهخوبی نشان داده است تقویت نیروهای نظامی در مبارزه با داعش تنها میتواند منجربه تغییر در متصرفات سرزمینی این قدرت نوظهور شود بدون اینکه چشماندازی را برای پایاندادن به بحران در عرصه عملی فراهم کند. در چنین شرایطی یک استراتژی جدید در وهله اول باید به ذات پدیده توجه کند و نیروهای اصلی تقویتکننده آن را برای یک مهار چندجانبه مشخص کند. ویروس داعش و اصولا بنیادگرایی در قالب جنبشهای تروریستی، به این دلیل در خاورمیانه و شاخ آفریقا هماینک گسترش یافته است که در پشت صحنه قدرتهای بزرگی در منطقه به صورت عینی و عملی آن را حمایت و الزامات لجستیکی آن را فراهم میکنند. داعش زاده یک مدعای تاریخی در بطن مناسبات سیاسی- اجتماعی در این حوزه جغرافیای سیاسی است که با استفاده از حفرهها و گسستهای قومی- مذهبی و اهداف ژئوپلیتیک منطقهای در چرخه منازعات فرقهای وارد بازی شده است. در چنین شرایطی برای یک نیروی بیرونی که مدعای هژمونی جهانی دارد، این اصل در اولویت قرار میگیرد که در صورت صداقت در مبارزه با بنیادگرایی بدون استفاده از معیارهای دوگانه و رعایت حریم امن متحدان منطقهای خود که پشت سر این نیروی مخرب و مخل ثبات منطقهای- جهانی قرار دارند، به همان نسبت که در عرصه میدانی وارد نبرد میشود در عرصه ژئوپلیتیک منطقهای نیز راه را بر حمایت و تقویت این نیرو ببندد. متأسفانه در خوشبینانهترین حالت میتوان تصور کرد مشکل واشنگتن برای مبارزه واقعی با داعش و گروههایی چون «جبهه النصره»، «جیشالفتح»، «احرارالشام» تحتتأثیر سیاست اشتباه منطقهای دولت اوباما و عدم اراده برای برخورد بازدارنده با حامیان این جریانات تروریستی در قالب محور محافظهکار منطقهای با رهبری عربستان، ترکیه و قطر قرار گرفته است. دولت اوباما و نهادهای اطلاعاتی آمریکا بهتر از همه به این واقعیت اشراف دارند که پشت سر داعش لشکری از کشورهای عربی و ترکیه قرار دارند که به بهانههای کاذب جنگ شیعه و سنی از این گروهها به عنوان ابزاری برای معکوسکردن روند دموکراتیک جوامع و رقابت فاجعهبار برای تثبیت هژمونی استفاده میکنند. این تصویر خاکستری و موقعیت جنگهای نیابتی در فضای ژئوپلیتیک خاورمیانه و شاخ آفریقا آفریننده و جادهصافکن بنیادگرایی بوده است که در حاشیه آن گروههایی چون داعش و النصره، بستر و فرصت مناسب را برای ظهور و گسترش سرزمینی موقعیت خود فراهم کردهاند. ماجراجوییهای ژئوپلیتیک در این مناطق و استفاده ابزاری از تروریسم داعشی و القاعدهای نهتنها نتوانسته موجب ایجاد موازنههای خودخواهانه کشورهای رقیب شود که هماکنون این جریانات خود به ضلع سوم منازعاتی تبدیل شدهاند که هر لحظه خاورمیانه و شاخ آفریقا را به مرز فاجعه نزدیکتر کرده است. واشنگتن در چنین شرایطی، زمانی میتواند از استراتژی جدید و کارآمدی برای مبارزه با داعش سخن بگوید که به متن بحران توجه کند و دست از معیارهای دوگانه خود برای تقسیمبندی تروریسم و کشورهای دوست و دشمن بردارد. تجربه سالهای گذشته و بهخصوص تحولات هفتههای اخیر در مبارزه دولت آمریکا با گروه تروریستی داعش بهخوبی نشان میدهد این کشور هنوز در بنبست و فاجعه ژئوپلیتیک دوران جنگهای جهادی افغانستان محبوس مانده و تا امروز هیچ اراده جدی برای برونرفت از این استراتژی مخرب وجود نداشته است. زمانی که واشنگتن بپذیرد تروریسم خوب و بد وجود خارجی ندارد و نبرد این جریانات تروریستی در هر سرزمینی جدا از جایگاه ژئوپلیتیک و نسبت روابط آن کشور با آمریکا، همچنان تروریستهایی هستند که باید با آن مبارزه شود، آنگاه میتوان امیدوار بود که نوری در انتهای تونل فاجعه زمان نمایان شده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.