سرنوشت زندانهای ایرانی پس از تغییر کاربری
زندان بودند، حالا...
زندان بودند، حالا... خبر کوتاه است: «زندان اوین به پارک تبدیل میشود»، اما حواشی آن بسیار است؛ چه زندانی قرار است جایگزین اوین شود؟ تکلیف زندانیان این مکان و خانوادههای آنها چیست؟ مکان زندان جایگزین اوین قرار است کجا باشد؟ بر اساس آمار اعلامشده توسط رئیس سازمان زندانهای ایران، شمار زندانیان اوین در سال 1389 حدود شش هزار نفر اعلام شده و مسئولان باید برای جابهجایی این افراد برنامهریزیهای لازم را انجام دهند. با توجه به تغییر نگاه جامعه نسبت به مقوله زندان و زندانی باید زندانهای استاندارد جایگزین زندانهای گذشته شود. اوین نزدیک به نیمقرن است که در شمال پایتخت ایران محل نگهداری مجرمان است و نام این زندان بهواسطه زندانیان مشهورش در جهان معروف است. اوین در طول حکومت پهلوی دوم، با هزینه بسیار زیاد توسط معماران و مهندسان اروپایی و آمریکایی ساخته شد تا مجهزترین زندان ایران باشد، اما طی نامهنگاریهایی که بین شهردار تهران و رئیس قوهقضائیه صورت گرفته، قرار است این زندان به پارک یا فضای سبز تبدیل شود. زندانی که مدرسه علمیه شد سابقه تغییر کاربری زندان در ایران به اندازه عمر پیدایش زندان، طولانی است. قدیمیترین زندان ایران که به زندان اسکندر معروف است و در شهر یزد قرار دارد، در سال 705 هـ.ق به مدرسه علمیه ضیائیه تغییر کاربری داد. اسرای ایرانی در این زندان نگهداری میشدند، اما سالها بعد مدرسه علمیه توانست نام منفی این زندان را از اذهان دور کند. زندان بود، ترهبار شد زندان قزلقلعه 20 سال پس از تأسیس در سال 1350 تعطیل و در سال 1360 این مکان بهکلی تخریب شد. قزلقلعه در ابتدا برای نگهداری مهمات ساخته شد تا بعد از کودتای 28 مرداد که بهدلیل نبود مکانی برای نگهداری زندانیان سیاسی این مکان به زندان تغییر کاربری داد. در زندان قزلقلعه شرایط برای زندانیان آسانتر بود بهگونهای که برخی این زندان را هتل ساقی مینامیدند، اما در مقابل، اوین با وجود رئیسی مانند استوار حسینی یک جهنم بهتماممعنا بود. این زندان در سال 1360 به میدان میوهوترهبار تبدیل شد و بعدها یک فروشگاه شهروند هم در آن آغاز به کار کرد. موزههایی برای عبرت باغموزه قصر اولین زندان متمرکز تهران بود که در دوران حکومتی رضاشاه بنا گذاشته شد. زمینی که زندان در آن ساخته شد، در گذشته قصر قاجاری بود و بههمیندلیل این زندان را زندان قصر نامیدند. زندان قصر در سال 1308 افتتاح شد و در سال 1384 به باغموزه تغییر کاربری داد. در طول 70سال، این زندان خانه شخصیتهای مهمی مانند قوامالسلطنه، تیمورتاش، فرخییزدی، تقی ارانی و امیرعباس هویدا بوده است. امروز گرچه زندان قصر چهرهای کاملا متفاوت دارد، اما با بازسازیهایی که صورت گرفته، تلاش شده فضای اصلی آن حفظ شود شاید به همین دلیل است که این محیط امروز هم یک فضای سرد و ترسناک است. زندان زنان در حکومت پهلوی بنا نهاده شد و سپس کمیته مشترک ضدخرابکاری نام گرفت. این مکان پس از انقلاب اسلامی، بازداشتگاه توحید نامیده شد تا اینکه در سال 1381 به موزه عبرت تبدیل شد. این زندان به جهت اعمال شکنجههای غیرانسانی مأموران ساواک معروف بود و تلاش شد در موزه عبرت فضای خوفناک آن بازسازی شود؛ دستبند قپانی، شوک الکتریکی، آپولو، قفس هیتردار و باتوم برقی از جمله وسایلی است که در این موزه نگهداری میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.