|

نگاهی به تغییر کاربری زندان‌های جهان

زندان، هتل یا موزه؟!

مکانی خوفناک و تاریک که مدام از آن صدای ضجه می‌آید، گروهی از مردان که در کنار هم در یک اتاق تنگ مشغول مچ‌اندازی هستند یا کتابخانه‌ای بزرگ که هر کسی در آن مشغول یادگیری است؛ هر کدام از این توصیفات می‌تواند نمایانگر نگاه شما به مکانی به اسم «زندان» باشد. پیدایش زندان به شکل مکانی برای مجازات مجرمان، به شکل‌گیری دولت و سازمان‌های اجتماعی گره خورده است. زمانی‌که قوانین حقوقیِ رسمی برای جوامع نوشته شد و نقش دولت مشخص شد، انسان به فکر مجازات کسانی افتاد که از این قوانین پیروی نمی‌کردند؛ مجرمان اولیه غالبا به شکل برده خرید‌و‌فروش می‌شدند، بعدها پرداخت نقدی، به‌عنوان جریمه برای متخلفان جامعه در نظر گرفته شد، اما شواهد نشان می‌دهد زندان در تمدن آتن باستان، به‎عنوان مکانی که انسان در آن به غل‌و‌زنجیز کشیده می‌شد، وجود داشته است. رومی‌ها اولین کسانی بودند که از مکانی به اسم زندان برای مجازات متخلفان استفاده می‌کردند. شکل این زندان‌ها در زمان‌های مختلف متفاوت بوده است؛ قفس فلزی، زیرزمین‌های تنگ و نمور یا معادن، ازجمله مکان‌هایی بودند که برای نگهداری زندانیان از آنها استفاده می‌شد. نگاه به پدیده زندان و مجازات مجرم هم در طول تمدن‌های مختلف متفاوت بوده است؛ گاه انسان مجرم تا حد حیوان پایین می‌آمده و هیچ ارزش و حقوق انسانی‌ای نداشته و گاه خوی بد آن به اهریمن‌ها نسبت داده می‌شده است و فرد مجرم به این واسطه از جامعه انسانی طرد می‌شد. امروز، اما تمدن بشری به مفاهیم بیشتری درباره جرم، نقش بیماری‌های روانی در آن و تأثیر جامعه در شکل‌گیری جرم دست یافته است. هرچه نگاه به پدیده جرم و جنایت کلان‌تر باشد، تقصیر فرد، به‌عنوان کسی که تنها مسبب به‌وجود آمدن عمل خطاست، کاهش می‌یابد؛ در چنین شرایطی شکل زندان و مفهوم آن هم به خودی خود تغییر می‌کند. لزوم وجود محیطی برای زجردادن مجرم و انتقام‌گیری از او، زندان را به مکانی برای آموزش و تغییر نگرش او تبدیل می‌‌کند. بنابراین در زندان‌های مدرن کمتر به شکنجه فرد مجرم می‌پردازند و تلاش دارند با فراهم‌کردن محیطی برای یادگیری مهارت‌های جدید، ریشه جرم را از بین ببرند. به‌همین‌دلیل امروز زندان‌ها دیگر مانند گذشته دالان‌هایی مخوف و تاریک نیستند و در عوض مکان‌هایی پُرنور برای افزایش آگاهی هستند؛ درواقع این تغییر نگاه باعث شده است زندان‌ها هم تغییر کنند. حال سؤال این است که با زندان‌های قدیمی چه باید کرد؟ کشورهای مختلف به این سؤال پاسخ‌های متفاوتی داده‌اند؛ زندان‌های بسیاری در جهان تبدیل به هتل، موزه و حتی مراکز خرید شده‌اند. در ادامه با مشهورترین زندان‌های دنیا که امروز تغییر کاربری داده‌اند و مکان‌های محبوبی در شهرهای خود به‌شمار می‌روند، آشنا خواهید شد؛ گرچه هنوز برخی از مردم اعتقاد دارند ارواح نفرین‌شده‌ای در این مکان‌ها وجود دارد. زندان‌های ویکتوریایی یا هتل‌های 5ستاره به‌نظر می‌رسد لندن بیش از هر شهر دیگری در دنیا هتل‌هایی دارد که در گذشته زندان بوده‌اند؛ در حقیقت تغییر نگاه به پدیده مجازات باعث شده است این زندان‌ها، که اکثر آنها در دوره ویکتوریا ساخته شده‌اند، تغییر کاربری دهند. زندان سابق کازانوا و اسکار وایلد، به هتل‌های مشهوری در لندن تبدیل شده‌اند که شما می‌توانید در این هتل‌ها تجربه‌ای مشابه زندان‌های قرن 18 داشته باشید. در این هتل، سلول‌های زندانیان تبدیل به اتاق‌های راحتی برای اقامت شده است، اما همچنان ساختار میله‌ها و شکل اتاق‌ها، یادآور زندان است. در حقیقت معمار آمریکایی این هتل سال‌ها زمان صرف کرد تا بتواند با حفظ اصالت زندان، مکانی برای رفاه مسافران خلق کند. یکی دیگر از زندان‌های شهر لندن به‌نام «مجیستریت کورت»، امروز به یک هتل پنج‌ستاره با 128 اتاق تبدیل شده است. طراحی داخلی این هتل به‌قدری زیباست که کمتر کسی باور می‌کند این عمارت در گذشته محل نگهداری مجرمان بوده است. سلول‌هایی برای یادآوری یکی از مخوف‌ترین زندان‌های هلند، زندان «هت آرستوس» است که در سال 1862 ساخته شده است و در سال 2007 تعطیل شد. این زندان امروز با 40 اتاق تبدیل به یک هتل شده است. هتل «تونی» امروز یک هتل کاملا شیک و مدرن است، اما دو ردیف از سلول‌های زندان قدیمی برای یادآوری تاریخچه اصلی ساختمان حفظ شده است. هتل دزد جزیره یکی از اولین زندان‌های کشور نروژ، که در قرن 18 بدترین زندان این کشور بوده، امروز تبدیل به یک هتل زیبا شده است. نام این هتل «دزد جزیره» و یادآور سابقه تاریخی ساختمان زندان است. این هتل مدرن، 119 اتاق دارد و نمای زیبای پانورامای شهر و جزیره به کسی اجازه خروج از هتل را نمی‌دهد. شما می‌توانید در حیاط این هتل، که زمانی چوبه‌های ‌دار و تخته‌های شکنجه در آن قرار داشت، قدم بزنید و از منظره زیبای گیاهان هتل لذت ببرید. تبدیل زندان عثمانی به هتل 5ستاره هتل «فور سیزن» استانبول، که امروزه مسافران بسیاری را در خود جای می‌دهد، در گذشته زندانی بزرگ و محل نگهداری خلافکاران و مجرمان عثمانی به‌شمار می‌رفته است. زندان «سلطان احمد»، در حقیقت اولین زندان در پایتخت عثمانی بود. این زندان در سال 1918، با سبک نئوکلاسیک معماری ترکیه ساخته شد، اما در سال 1969 تعطیل شد. طراحان مدرن هتل «فور سیزن»، بسیاری از ویژگی‌ها و سبک معماری ساختمان زندان، ازجمله درگاه قوسی‌شکل، کاشی‌های دست‌ساز و... را حفظ کردند. موزه‌ای برای تاریخ اسارت زندان «کانستیتوشن هیل» در ژوهانسبورگ، نقش مهمی در تاریخ این منطقه داشته است. این زندان برای دورانی طولانی، جز زمان جنگ آفریقای جنوبی، به‎عنوان مکانی برای نگهداری مجرمان شناخته می‌شد تا اینکه در سال 1983، به‌طور کامل تعطیل شد و پس از تعمیراتی کوتاه‌مدت، به یکی از موزه‌های اصلی شهر تبدیل شد. موزه‌ای در‌دل کوه «زندان آباشیری» در شهر هوکایدو ژاپن وسط کوه تنتو قرار داشت و تا سال 1984 هم به‌عنوان زندان شناخته می‌شد، اما در این سال دولت ژاپن تصمیم گرفت زندان را به موزه تبدیل کند. موزه آباشیری، همچنان ظاهر اصلی خود را حفظ کرده است؛ راهروهای چوبی و سلول‌های تنگ آن، گرچه امروز تغییر کاربری داده‌اند، اما ساختمان اولیه خود را حفظ کرده‌اند. موزه‌ای برای قدیمی‎ترین زندان آمریکا «پائولی»، قدیمی‌ترین زندان آمریکا، در سال 1897 ساخته شد. ساختمان این زندان به سبک گوتیک ساخته شده و نمای آن را آجرهایی قرمزرنگ پوشانده است. این ساختمان امروز به‌عنوان موزه قضاوت شناخته می‌شود. موزه‌ای دلهره‌آور زندان «بوماریس» انگلستان، یکی از مخوف‌ترین زندان‌های این کشور است که تبدیل به موزه شده است. سلول‌ها و اتاق‌های مجازات با تاریکی منحصر‌به‌فردی، هر بازدید‌کننده‌ای را دچار استرس می‌کند. غل‌وزنجیرها و ابزار مجازات، که برخی از آنها مربوط‌به یک قرن پیش‌ هستند، در این موزه نگهداری می‌شوند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.