|

رطب‌خورده و منع رطب

سعید لیلاز-اقتصاددان

در مطالعات تاریخی و اجتماعی سال‌هاست به این جمع‌بندی رسیده‌ام که بحث تقدم بین اندیشه بر ماده یا برعکس، اولویت با ماده عینیات است. بر همین اساس در سال‌های اخیر همواره با بعضی از دوستان به‌خصوص اندیشمندان دارای نگاه لیبرال به دنیا بسیار بحث کرده‌ایم. آنچه که مسلم است و بارها مطرح شده این مهم است که ابتدا واقعیت‌ها و عالم ماده شکل می‌گیرد و سپس حول محور خود اندیشه را شکل می‌دهد؛ به عبارت دیگر ابتدا حادثه رخ می‌دهد و در گام‌ بعدی ایدئولوژی‌ها آن را تبیین می‌کنند.

این همان حرف «انگلس» است که می‌گوید: «ایدئولوژی جز لباسی بر تن واقعیت‌ها نیست». با این همه باز هم بین ما و دوستان این بحث جریان داشته است که کدام یک بر دیگری تقدم دارد و شواهد عینی و تاریخی هر نظریه کدام است. بحثی که چهارشنبه هفته گذشته بین آقایان دکتر مالجو و دکتر فولادوند در جلسه بررسی کارنامه علمی دکتر فولادوند اتفاق افتاد به گمان نگارنده مصداق بسیار روشن نظریه تقدم ماده بر اندیشه است. دکتر فولادوند با تمام مدارج علمی برجسته و شخصیت قابل احترامی که دارد و صدالبته خدمات بی‌بدیلی که برای شکل‌گرفتن نظام فکری ایرانیان به‌خصوص در تبیین اندیشه‌های لیبرالی داشته، در عمل رفتار دیگری را از خود نشان داده است که خلاف باورها و اندیشه‌هایی است که وی سال‌ها برای تبیین آن کوشیده است. اینکه آقای دکتر فولادوند در مقابل نقد بسیار محترمانه و به‌جای آقای دکتر مالجو (آن‌گونه که در نشریات خوانده‌ایم) واکنش تند نشان داده است یک رفتار کاملا ضدلیبرالی و مطابق با تام تاریخ سه‌هزار ساله متکی بر استبداد ایران است. اندیشه لیبرال باید نمونه و مظهر تأمل، تحمل و مدارا باشد اما در عمل حتی یک نقد بسیار بسیار ساده، محترمانه و در چارچوب ادب آقای دکتر مالجو را برنتابیده و آن‌طور که رسانه‌ها منعکس کرده‌اند، واکنشی دور از شأن و شخصیت هر دو طرف شکل گرفته است. دکتر فولادوند در شرایطی آن‌گونه واکنش نشان داده است که دو سخنران دیگر مراسم تعریف و تمجید کاملا درست و بجایی از وی ارائه دادند و در این بین آقای دکتر مالجو در کمال ادب نقدی کوچک به یکی از آثار ایشان می‌کند که مخاطب اصلی نقد نیز «کارل پوپر» بوده است و نقد بجا و ظریفی هم به انتخاب این اثر برای ترجمه به دکتر فولادوند وارد کرده است. اما گویا دکتر فولادوند فراموش کرده‌اند که بیش از دو دهه گذشته نقدی به مرحوم محمد قاضی داشتند با همین مضمون که در انتخاب آثار برای ترجمه دقت کافی صورت نمی‌دهد. درواقع رطب‌خورده منع رطب می‌کند و این رفتار وی می‌تواند یک درس خوب برای علاقه‌مندان و شاگردان دکتر فولادوند و تبیین‌گران این اندیشه در ایران و جهان باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.