سردرگمی دیپلماسی رسانهای ایران در تمدن گمشده
حمید نورزایی . کارشناس افغانستان
پیروزی انقلاب اسلامی ایران در 1357، نقطه عطفی در جهان مدرن بهشمار میرود و تحولات پیرامون آن همواره جهانیان را به پنجره تلویزیون پیوند داده است. آنچه که انقلاب اسلامی را جذابتر و دلکشتر میکند سیاستهای منطقهای و جهانی رهبران کاریزماتیک ایران است؛ سیاستهایی که با سرفصلهایی انقلابی چون صدور انقلاب به کشورهای جهان، حمایت از مستضعفان جهان، حمایت از فلسطین و مبارزه با امپریالسیم و صهیونیسم جهانی همراه است. رسانه ملی مأمور گسترش گفتمان انقلابی شد و با تأسیس شبکههایی فرامرزی مانند پرستیوی، العالم، خبر و...، کوشید انقلاب اسلامی را به جهان معرفی کند. در چندسال اخیر، درپی گسترش اقدامات تروریستی و جنگ در کشورهای خاورمیانه، رسانه ملی وظیفه بسیار سنگینی بهدوش میکشد، رسانه ملی توجه ویژهای به ترویج سیاستهای ایران و جذب مخاطبان در کشورهای غربی و عربی کرده و موفق هم بوده است. اما فعالیتهای رسانه ملی در حوزه تمدن فارسی «افغانستان، تاجیکستان، قسمتی از پاکستان و عراق» همواره زیر ذرهبین منتقدان بوده است. در این نوشتار نگارنده قصد دارد تلنگری اجمالی به فعالیتهای رسانه ملی در حوزه فرهنگ و تمدن فارسی بزند. فعالیتهای رسانه ملی ایران در تمدن فارسی با تأسیس شبکه خبر، کلید خورد و مدیران شبکه مذکور با درک این مهم که در برابر رقبای فرامنطقهای باید توانهای منطقهای را تقویت و بسیج کرد، از چهارسال پیش تاکنون برنامهای باعنوان مجله افغانستان روی آنتن بردهاند؛ مجله افغانستان هدفهایی چون: گسترش پیام انقلاب اسلامی، گسترش فرهنگ و تمدن اسلامی، مبارزه با امپریالیسم، توجهکردن به تمدن و فرهنگ مشترک، گسترش ادبیات فارسی، تقویت میراث مشترک تمدنی و...، را دنبال میکند و بهطور جدی اقدام به جذب مخاطب در حوزه تمدن فارسی کرده است. افغانستان جمعیتی بالغبر 30 میلیون نفر و میلیونها مهاجر دارد. براساس علایق افغانها کسانی که به شبکه خبر دسترسی دارند، همواره این برنامه را تماشا کردهاند، با توجه به اینکه این برنامه نیمساعته میلیونها نفر را مخاطب قرار داده است، باید از مدیران شبکه خبر و تمام عزیزانی که دستاندرکار این برنامه هستند، تشکر ویژهای کرد و به خلاقیت و توانمندی آنها آفرین گفت. با توجه به پیچیدگی شرایط افغانستان، وجود چنین برنامهای برای افغانها و دانشجویان و تمام علاقهمندان به افغانستان بسیار ضروری است. در این برنامه افراد بسیار شاخصی بهعنوان میهمان شرکت کردهاند؛ از وزیران تا سفرا و شخصیتهای مهم سیاسی، همه بهعنوان صاحبنظر در این برنامه شرکت داشتهاند. با توجه به سطح برنامه مجله افغانستان و گسترش روزافزون مخاطبان آن انتقاداتی نیز از این برنامه و شبکه خبر از طرف برخی از صاحبنظران مطرح میشود و نباید این ضربالمثل را فراموش کرد که «بهترین افکار متولد سختترین انتقادها هستند». برنامه هفتگی مجله افغانستان از طرف برنامهریزان این برنامه بسیار فشرده ارائه میشود و برای آن تنها نیمساعت در نظر گرفته شده و بههمینعلت تحلیلهای ارائهشده از طرف کارشناسان بسیار کوتاه هستند و گاهی تنها در پنجدقیقه ارائه میشوند، زمان کوتاهی نیز به یک میهمان دیگر که از طریق تلفن به استودیو متصل است اختصاص داده میشود یک برنامه زنده تحلیلی که باید به مباحث تخصصی بپردازد تلاش میکند تا همه جوانب را در نظر بگیرد فارغ از اینکه زمان کوتاه برای تحلیلهای تخصصی باعث میشود که مخاطبان میلیونی این برنامه سردرگم شوند. حال با توجه به این وضعیت، برنامهای که نیمساعت برای آن در نظر گرفته شده است، در مواقعی در 15دقیقه ارائه میشود که برای چنین برنامهای با این سطح مخاطبان تأسفآور است. عدم توجه مطلوب به حوزه تمدن فارسی از طرف رسانه ملی، واجب فراموششده تلقی میشود. شبکه خبر که باید بهصورت تخصصی برنامههای خود را برای تمام حوزه تمدنی فارسی ارائه کند، گاهی بهصورت بسیار اشباعشده به مباحث داخلی ایران میپردازد و موضوعاتی مانند یارانهها و... را بهصورت اشباع روی آنتن قرار میدهد حال آنکه این شبکه باید به توسعه اشتراکات اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و اجتماعی بین ایران، افغانستان و تاجیکستان بپردازد. جمعیتی بالغ بر 140 میلیون نفر تحت پوشش فرهنگ و تمدن مشترک فارسی هستند. رسانه ملی میتواند برای تحلیلهای مباحث داخلی ایران شبکه دیگری را انتخاب کند. همچنین رسانه ملی از طریق شبکه خبر میتواند باعث توسعه اقتصادی و تجاری تمدن فارسی شود و ایران که به دریای آزاد دسترسی دارد، مرکز ثقل میان آسیایمرکزی و اروپا شود، همچنین سیاستهای تعریفشده نظام را در منطقه با شرکای جدید رقم بزند و با توجه به اشتراکات اسلامی، فرهنگی و اجتماعی تمدن فارسی میتواند این حوزه مشترک را عاری از هرگونه بیگانه و نیروی تروریستی کند. تمدن فارسی، تمدنی گمشده است که نیازمند برنامهریزی عالی رسانهای جهت تحقق اهداف دیپلماتیک است. دیپلماسی رسانهای ایران باید هدفمند و بسیار تخصصی در تمدن فارسی پیادهسازی شود تا اهداف تاکتیکی کوتاهمدت و استراتژیک بلندمدت قابل دسترسی شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.