|

والی بلخ در گفت‌وگو با «شرق» از تمایل به گسترش روابط با تهران می‌گوید

جاده‌ای به نام شهیدان ایران

سولماز سپند

عطا محمدنور یكی از چهره‌های مطرح در سیاست افغانستان است كه بیش از سه دهه می‌شود که در بخش‌های نظامی و سیاسی افغانستان فعال بوده. وی تاجیک‌تبار است و از فرماندهان جمعیت اسلامی افغانستان به رهبری برهان‌الدین ربانی و شورای نظارت به رهبری احمد شاه‌مسعود در شمال افغانستان بود. عطا نور پس از به‌قدرت‌رسیدن طالبان به‌عنوان یکی از فرماندهان اصلی ائتلاف شمال زیرنظر احمد شاه مسعود فعالیت می‌کرد. پس از سقوط طالبان و برقراری جمهوری اسلامی افغانستان به ریاست حامد کرزی، دوباره عطا نور کنترل قابل‌توجهی بر ولایت بلخ داشته و توانسته علاوه بر تاجیک‌ها، حمایت اقوام دیگر منطقه از جمله ازبک‌ها، ترکمن‌ها، عرب‌تبارها و هزاره‌ها را نیز به دست‌آورد. برنامه‌های او توانسته امنیت و توسعه قابل‌توجهی را برای بلخ به ارمغان آورد. عطا محمدنور از طرفداران حقوق زنان است که با همه اشکال خشونت علیه زنان مخالفت کرده و طرف‌دار استفاده از زنان برای توسعه و بازسازی کشور است. عطا نور در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۸۸ افغانستان از عبدالله عبدالله، متحد قدیمی خود در جمعیت اسلامی و ائتلاف شمال حمایت کرده، اما از انتقاد صریح از حامد کرزی پرهیز می‌کرد. ژنرال عطا محمدنور دوره‌های فعالیتش را به دوره جهاد، مقاومت و سازندگى تقسیم می‌كند. امروز اما از آقای نور به‌عنوان ستاره صلح، معارف و سازندگى یاد می‌شود و تفاوت پیشرفت‌های صورت‌گرفته در بلخ را محصول مدیریت او می‌دانند. او درباره سیاست‌هایش در بلخ و رابطه ایران و افغانستان با «شرق» به گفت‌وگو نشست.

‌به نظر می‌رسد در دنیایی كه مفهوم «لیدر» برای جنبش‌های سیاسی و اجتماعی به مرور معنا و مفهوم خود را از دست می‌دهد، در افغانستان، شاید بیشتر از دیگر كشورهای منطقه، هنوز وجود «لیدر» برای هدایت توده‌ها لازم است. «لیدر» مردم افغانستان باید چه ویژگی‌هایی داشته باشد؟ بحث رهبری با توجه به شاخصه‌ها و مبانی آنچه از لحاظ تئوریک و چه از لحاظ کاربردی، در اینجا متفاوت‌تر از هرجای دیگر است. بحث رهبری در افغانستان با تهاجم قوای شوروی پیشین بیشتر به یک مبحث جدی و رویکرد فراگیر مبدل شد. در هردو سوی خط (راستی و چپی) ادعای حضور در سطوح رهبری مطرح بود، اما رهبران اصلی مردم همان‌هایی بودند که خود را ثابت کردند و از محک تجربه مردم‌داری به خوبی برون آمدند. اما در فصل تاریخ معاصر کشور ما، بحث رهبری رویکرد متفاوت‌تری از گذشته می‌طلبد. اینجا از دید من رهبری خردمندانه و درکل میزان مثبت رهبری را کسی بر دوش می‌کشد که با اوضاع و احوال جامعه و مردم خود بیشتر آشنا باشد و در تصمیم‌گیری‌هایش رسیدگی به حقوق مردم، در صدر قرار داشته باشد. در کنار این شاخصه رهبری خوب، در شرایط حاضر داشتن برنامه مدون، خردگرایی، برخورداری از مدیریت زمان و اوضاع، پیشگیری از وقوع حوادث محتمل، داشتن سیاست خارجی ثابت با توجه به منافع ملی کشور، درک عمیق از اوضاع و احوال مردم و کشور و در کل بلوغ فکری و عقلانی که منجر به هدایت سالم مردم شود، می‌تواند بستر‌ها و زمینه‌های رهبری را فراهم کند. ‌بخشی از مردم افغانستان شما را به چشم رهبر می‌نگرند، اما آیا شما خودتان را واجد این ویژگی‌ها می‌بینید؟ اگر خدمت‌گزاری صادقانه به مردم، رسیدگی به مشکلات، خواست‌ها، نیاز‌ها و حقوق آنها معیار رهبری سالم و شایسته باشد، مطمئنا که من در حال پیمودن این راه، چه در گذشته و چه امروز، هستم. از عنفوان جوانی راهی مبارزه حق‌طلبانه شدم و تا این لحظه بخش اعظم زندگی خود را صرف کشور و مردم کرده‌ام و بودن در کنار مردم و برای مردم را بهترین فصل زندگی‌ام و خود را خادم مردم می‌دانم و مدیون لطف و محبت مردم عزیزم هستم. ‌امروز در افغانستان از شما با لقب «ستاره صلح، معارف و سازندگی» یاد می‌کنند، چطور به این جایگاه رسیده‌اید؟ انصافا لطف مردم عزیزم همیشه حامی بزرگ من بوده است. من در محور خدمت‌گزاری صادقانه حرکت کرده‌ام و در حد توانم از هیچ تلاشی برای مردم، فرونگذاشته‌ام. معارف را به عنوان رکن اساسی جامعه، نه‌تنها حفاظت که پیوسته حمایت کرده و در این راستا کار‌های فراوانی انجام داده‌ام که شرح آن در اینجا نمی‌گنجد. صلح را به عنوان یک ارزش و نیاز جدی، دنبال کرده و رسیدن به آن را با حفظ ارزش‌های موجود، رعایت اصول و احکام قانون اساسی و سایر قوانین نافذه کشور و همین گونه رعایت حقوق زنان و احترام به آموزش دختران، امکان‌پذیر می‌دانم. اما به هیچ صورت صلح را وسیله زیرپاگذاشتن ارزش‌ها نمی‌دانم. در بحث سازندگی نیز من تلاش بی‌شمار خود را به خرج داده‌ام، ولایت بلخ به عنوان جغرافیای تحت اداره من، شاهد پیشرفت و توسعه فراوان بوده است. تغییرات به‌وجود آمده در این ولایت در بیش از یک دهه اخیر، چشم هر بیننده‌ای را خیره می‌کند و بلخ امروز، به الگویی از سازندگی و توسعه مبدل شده است. رشد و میزان سرمایه‌گذاری در بلخ بسیار ارزنده و قابل ملاحظه است و در کنار آن فعالیت احزاب سیاسی، نهاد‌های جامعه مدنی و جوانان و زنان چشمگیر و درخور قدردانی است. من از همه این فعالیت‌ها حمایت کرده‌ام و به همین دلیل خود را مدیون لطف و محبت مردم خویش می‌پندارم. ‌یک رهبر باید برای حوزه‌های مختلف اعم از سیاسی، فرهنگی و اقتصادی برنامه داشته باشد. اگر موافق هستید، اول به حوزه سیاسی و سیاست خارجی بپردازیم. شما را می‌توان یکی از متحدان ایران شناخت؟ من باورمند به روابط عمیق، گسترده، متعادل و با ثبات در زمینه‌های مختلف با تمامی کشور‌های دنیا، منطقه و همسایه هستم. ایران کشور دوست، همسایه و برادر ماست، ما و جمهوری اسلامی ایران نیازمند روابط حسنه مبتنی بر منافع ملی هستیم. اگر رسیدن به این اهداف را «متحد» بودن نام می‌گذارید، اشکالی ندارد، اما من عین هدف را در روابط‌مان با سایر کشور‌ها به‌ویژه کشور‌های همسایه در دستور کار دارم. روابط حسنه و مناسبات نیک که در آن منافع هردو طرف مضمر باشد، بی‌تردید، ثبات منطقه‌ را تضمین می‌کند و عامل توسعه و پیشرفت هردو جانب می‌شود. ‌با توجه به اینکه شما یکی از منتقدان روابط خارجی دولت افغانستان هستید، مشی مورد نظرتان درباره روابط افغانستان با کشور‌های منطقه به‌ویژه ایران چیست؟ من مخالف سیاست خارجی غیرثابت و نوسانی هستم و آن را مانع ثبات سیاسی در کشور می‌دانم. آسیب‌های ناشی از سیاست خارجی نوسانی در افغانستان در سال‌های پسین خیلی دردناک است. توجه به تأمین روابط خارجی با ثبات و صالح، بسیار ارزشمند و نیازی جدی است. سیاست خارجی افغانستان نیازمند بازنگری جدی و کارشناسانه است. وقتی بحث سیاست خارجی به میان می‌آید، تمامی کشور‌های جهان، منطقه و همسایه را احتوا می‌کند. من اکیدا به مسئله سیاست خارجی کشور می‌پردازم و بازنگری آن را یک نیاز حتمی می‌شمارم. ‌ایران در دهه 90 میلادی از مقاومت مردم افغانستان در برابر القاعده و طالبان حمایت کرد. این حمایت چه تأثیری در تعاملات فعلی منطقه داشت؟ بدون‌شک جمهوری اسلامی ایران در کنار کشور‌های هندوستان، تاجیکستان، ازبکستان و روسیه از مقاومت مردم افغانستان در برابر القاعده و طالب حمایت کردند که ما ممنون همکاری‌های‌شان هستیم. همکاری این کشور‌ها در حمایت از مقاومت بسیار حیاتی و ارزشمند بود و مردم افغانستان آن را فراموش نخواهند کرد. وضعیت پساطالبان نتیجه حمایت‌های مذکور بود، اما متأسفانه در تعامل فعلی نتایج کمتری دارد و در بعد سیاسی از یک جهت خوب نگاه نمی‌شود. ‌از مذاکرات دولت افغانستان با طالبان حمایت می‌کنید؟ اساسا به نظر شما با طالبان می‌شود مذاکره کرد و به نتیجه رسید؟ همان‌طور‌که قبلا نیز اشاره کردم، بحث مذاکره و صلح یک نیاز است، اما این نیاز را به هیچ صورت به بهای ارزش‌های بزرگ دیگری به معامله نباید گرفت. مذاکره باید صورت بگیرد، اما با حفظ دستاوردهای مردم افغانستان، پذیرش قانون اساسی، احترام به حقوق و تعلیم زنان. اگر طالبان با همین رویکرد موافق باشند، اشکالی ندارد که وارد مذاکره شویم، در غیر آن، راه دیگری جز نابودی آنان نیست. ‌در شرایط فعلی، منطقه درگیر دوقطبی جمهوری اسلامی- عربستان سعودی شده است. پیوستن یا حمایت از یکی از این دو قطب، منافع و هزینه‌هایی دربرخواهد داشت. آیا از هزینه‌ها و منافع احتمالی نزدیکی بیشتر افغانستان و ایران آگاه هستید؟ برای کاهش هزینه‌ها چه راهکار‌هایی را پیش‌بینی کرده‌اید؟ اساسا افغانستان در جایگاهی نیست که بتواند در تعاملات کلان منطقه‌ای درگیر شود و خود را در میان هزاران دردسر داخلی، گرفتار یک دردسر بیرونی هم کند. من با توجه به احترام به دیدگاه‌های کشورهای درگیر، دیدگاهم در مورد موقف افغانستان، این بود که ما باید به عنوان میانجی بر حل مشکل از طریق مذاکرات تأکید می‌کردیم. امیدوارم به‌زودی معضل ایران و سعودی حل شود و صلح پایدار حاکم شود. ‌در مزارشریف جاده‌ای را به‌نام «شهدای دیپلمات ایرانی» نام‌گذاری کرده‌اید، دلیل این امر چه بوده است؟ با توجه به این مسئله که این کار برای ارج‌گذاری به شهدای دیپلمات ایرانی که برای حمایت از مقاومت کشور، تلاش می‌کردند، صورت گرفته است، این کار یک عرف دیپلماتیک با هدف تقویت و گسترش روابط دو کشور و احترام‌گذاشتن به شخصیت‌ها محسوب می‌شود. شما در جمهوری اسلامی ایران جاده‌هایی را به‌نام شخصیت‌ها و مشاهیر کشورمان دارید و عیبی ندارد که در بلخ نیز با همین حسن‌نیت، جاده‌ای را به‌نام چند دیپلمات شهید ایرانی، نام‌گذاری کنیم. ‌روابط تجاری تهران و بلخ چگونه است؟ با آنکه بلخ بستر مناسب برای سرمایه‌گذاری و تجارت است، اما روابط بلخ و تهران در زمینه تجارت قناعت‌بخش نیست. من به گسترش این روابط باورمندم و تأکید می‌ورزم. من نه توصیه که خواهش دارم سرمایه‌گذاران ایرانی به بلخ سفر کنند و اوضاع و احوال این ولایت را با زمینه‌های سرمایه‌گذاری بررسی و سپس اقدام به سرمایه‌گذاری کنند. باور من این است که بلخ زمینه بهتری برای تجارت است و من از هر سرمایه‌گذاری در اینجا نه‌تنها استقبال که حمایت نیز می‌کنم. ‌ایران میزبان بیشترین مهاجر افغان است. با توجه به سطح بیکاری در افغانستان، برای حل معضل برگشت مهاجران از ایران چه راهکاری پیشنهاد می‌کنید؟ اجازه دهید از کشور‌های همسایه و جهان، به‌ویژه جمهوری اسلامی ایران به‌خاطر پذیرش مهاجران افغان صمیمانه قدردانی کنم. این همکاری در طول سالیان متمادی برای ما قابل‌درک و اهمیت است. اما وضعیت در افغانستان درحال‌حاضر به گونه‌ای نیست که قابلیت پذیرش مهاجران خود را داشته باشد. سطح بیکاری در کنار اسباب و عوامل دیگر، اجازه نمی‌دهد مهاجران ما به وطن بازگشت کنند، اما امیدوارم به‌زودی زمینه به‌گونه‌ای فراهم شود که دیگر هیچ هموطن ما از داغ فرقت وطن، در کشور‌های دیگر، سرگردان نباشد. توقع می‌رود جمهوری اسلامی ایران با درک اوضاع و احوال کشور ما، به مهاجران فرصت دهند تا از اشتغال و زمینه‌های موجود در آن کشور، سود ببرند. درهرحال هر دو کشور افغانستان و جمهوری اسلامی ایران در سایه منافع ملی‌شان در زمینه‌های یادشده می‌توانند به دستاورد‌های بسیاری نائل آیند. آینده سیاسی هردو کشور بستگی به نوع نگاهشان نسبت به روابط و مناسباتشان دارد. من فکر می‌کنم جمهوری اسلامی ایران با توجه به مشترکات فراوانی که با افغانستان دارد، یک کشور دوست و هم پیمان خوب در منطقه است و آینده سیاسی دو کشور نیز دورنمای ارزشمند دارد. ‌اخیرا شما در یک سخنرانی مدعی شدید عده‌ای تلاش دارند تا از طریق بلخ، داعش را به آسیای مرکزی برسانند. لطفا در این مورد بیشتر توضیح دهید؟ بحث آوردن داعش به شمال و انتقال آنان از طریق شمال به آسیای میانه را، ماه‌ها قبل مطرح کردم که متأسفانه کمتر مورد توجه قرار گرفت. ماه‌ها پیش از جابه‌جاسازی خانواده‌های گروه‌های هراس‌افکن و افراطی در بدخشان و فاریاب خبر داده بودم و حتی مقامات امنیتی، رئیس‌جمهور و رئیس اجرائیه را نیز آگاه کرده بودم که با تأسف قطعا به این مسئله پرداخته نشد و دیدیم که آسیب‌های آن به حدی سنگین بود که اگر دفاع فرماندهان پیشین در کنار همیاری با نیرو‌های امنیتی وجود نمی‌داشت، کندز در آستانه سقوط به سر می‌برد. رویکرد جدید برای کشانیدن داعش در شمال در کنار تقسیم جنگ و فقر، ایده درآمد تریاک و قاچاق مواد مخدر است که می‌خواهند بستر‌های قاچاق را در این منطقه امن کشور، فراهم کنند. تأکید می‌کنم که اگر باز هم به این معضل به‌صورت جدی و عملی رسیدگی نشود، امنیت شمال جدا در معرض تهدید بیشتر قرار می‌گیرد. ‌چطور می‌شود با این دست اقدامات مقابله کرد؟ نخستین گام در این راستا، داشتن اراده قوی و مصمم برای مبارزه با آن است. اگر ما پالیسی و برنامه مشخص برای امنیت نداشته باشیم، شک ندارم که آسیب‌های محتمل فراوان در انتظار مردم و کشور ماست. اساسا باید در برنامه دفاعی‌مان تغییر وارد کنیم و روحیه را به‌صورت فوق‌العاده پرورش دهیم. مردم را در برابر آنان بسیج و هرگونه اقدامات آنان را در فرصت معین، خنثی کنیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.