وظیفه شهروندی
جمیله دارالشفایی
مستند «جایی برای زندگی» را که اینروزها در گروه هنر و تجربه اکران میشود، ببینید، اگر در مستند ایرانی بهدنبال مشاهده موشکافانه بخشی از آدمهای جامعهتان هستید؛ بخشی فراموششده از تجمع انسانهای آسیبدیده. محسن استادعلی اگر در مستندهای قبلی سراغ قربانیان قتلهای سریالی و نوجوانان مورد تجاوز و کشتهشده توسط محمد بیجه و خانوادههایشان رفت (روز شغال) یا سراغ دختران جوان از خانه فراری و بدسرپرست که در عطش یک خانه گرم و امن دورهم جمع شدهاند در (عادت میکنیم)، اینبار سراغ مردان بزرگسالی رفته که دیگر بهواسطه زنبودن یا نوجوان بودنِ کسی، دلشان به حال آنها نمیسوزد. شاید در آغاز، آنها مسئول هرآنچه به سرشان میآید، به نظر برسند. استادعلی در فیلمی 70 دقیقهای ما را در معرض سؤالهای مهمی قرار میدهد. وظیفه شهروندی؛ آیا شما از وجود چنین آدمهایی که در چنین خانههایی به سر میبرند آگاهید؟ فلسفه زندگی؛ چطور زندگی اینقدر شیرین است، حتی با همه زشتیهایی که آن را پوشانده و چطور آدمیزاد در شرایطی اسفبار باز هم برای رسیدن به لذتها خود را به در و دیوار میزند. تنهایی؛ چرا آدمی گاهی اینقدر تنهاست و آیا همبستگی از سر نیاز، پایان تنهایی است؟ این سؤالها ادامه دارد. چراکه «جایی برای زندگی» یک مستند اجتماعی به معنای واقعی کلمه است. دلسوزانه است و سانتیمانتال نیست. جامعهشناسانه است و اثری از سخنرانی صاحبنظران در آن نیست. روانشناسانه است و سفر به کودکی شخصیتها نیست. «جایی برای زندگی» مستندی تلخ نیست که انرژی مخاطب را به صفر برساند و مستأصل از سالن سینما بفرستدش بیرون. نحوه تزریق اطلاعات به مخاطب و تعلیقی که ایجاد میکند، مخاطبِ عادتکرده به فیلمهای داستانی را بهراحتی با خود همراه میکند. با بازیگرانی واقعی از مردهای ساکن شهر تهران، در خانهای عجیبوغریب. معتقدم تماشای فیلمهای اینچنینی برای فعالان سازمانهای مردمنهاد، مسئولان درگیر و هر آنکس که میخواهد شهرش را بیشتر بشناسد و وظایف شهروندیاش را پیدا کند، قابلتأمل است، اما این به آن معنا نیست که فیلمی سرگرمکننده نباشد و مخاطب عادی را که فقط دغدغه سینمارفتن دارد، راضی نگه ندارد. کمااینکه مهمترین جایزههای این فیلم را استادعلی برای کارگردانی متفاوت و خلاقانهاش گرفته است؛ مسیری که از «روز شغال» آغاز شد و در «جایی برای زندگی» کامل شده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.