|

دو خط موازی در آموزش‌وپرورش

مرتضی حاجی- وزیر آموزش‌وپرورش دولت هشتم

از دوره وزارت در آموزش‌وپرورش یک تجربه بسیار ارزشمند به دست آوردم. در آن زمان طرح تلفیق از طرف وزارت مطرح شده بود. در برابر این طرح مخالفت‌های بسیاری از سوی برخی نمایندگان مجلس و روزنامه‌های مخالف دولت صورت گرفت، اما معلمان از جمله کسانی بودند که همواره از این طرح حمایت کردند. حمایت معلمان به این دلیل بود که پشت هیچ‌کدام از مخالفت‌ها، منطق علمی و کارشناسی وجود نداشت. ماجرا از این قرار بود که من توجه به نیازهای معلمان را در اولویت کاری‌ام قرار داده بودم. دلیل هم این بود که از نزدیک با مشکلات معلمان آشنا بودم. خودم از زمانی که دانش‌آموز بودم، شب‌ها در مقاطع پایین‌تر تدریس می‌کردم. دوران دانشجویی را هم در دانشگاه تربیت‌مدرس گذراندم و بعد به استخدام آموزش‌وپرورش درآمدم و تا زمان انقلاب در کادر آموزش‌وپرورش بودم. بعد از انقلاب اگرچه به‌لحاظ اداری از این سازمان فاصله گرفتم ولی به‌لحاظ محتوایی با آنچه در آموزش‌وپرورش می‌گذشت، آشنا بودم. بنابراین به این نتیجه رسیده بودم که در آموزش‌وپرورش نیازهای فراوانی وجود دارد که باید به آنها توجه کرد ولی در رأس آنها، نیازهای انگیزشی معلمانمان است زیرا هیچ‌یک از هدف‌های این نهاد بدون داشتن معلم باانگیزه و پرتلاش محقق نمی‌شود. مدارس نو و کتاب‌های درسی خوب زمانی بیشترین تأثیر را دارند که معلم بخواهد و بتواند از آنها استفاده کند. ما در آن زمان سعی کردیم نیازهای معلمان را فهرست و آنها را برطرف کنیم تا معلمان بانشاط و باانگیزه‌ای را راهی کلاس درس کنیم چون اعتقاد داشتیم در غیراین‌صورت کلاس درس تنها یک پانسیون است که والدین به دلیل مشغله‌هایشان بچه‌ها را چندساعتی آنجا می‌گذارند و می‌روند ولی اگر بخواهیم نیروی انسانی خلاق و آموزش‌دیده داشته باشیم که بتوانند هم در زندگی شخصی‌‌شان موفق باشند و هم ایران را به کشوری که مدنظر سند چشم‌انداز است، برسانند باید به معلمان توجه کنیم وگرنه در آینده با وضعیتی روبه‌رو می‌شویم که متخصص هم باید از چین وارد کنیم! از ابتدا سعی کردیم مشکلات معلمان را که از نظرمان در دو بخش مادی و معنوی بود، برطرف کنیم. در راستای نیاز مالی، با کمک دولت اصلاحات تلاش کردیم دریافتی معلمان به اندازه‌ای باشد تا حداقل با تورم برابر شود که البته دریافتی معلمان در آن زمان حدود هفت، ‌هشت ‌درصد بالاتر از تورم قرار گرفت که اگرچه اندازه نیازها و اندازه فعالیتی که معلمان می‌کردند نبود ولی در نوع خود یک رکورد محسوب می‌شود. اما مشکل معنوی معلمان این بود که آنها احساس می‌کردند شأن و منزلتشان در جامعه نادیده گرفته می‌شود. حتی یک احساس بی‌اعتمادی نسبت به وزارتخانه وجود داشت به‌خاطر جدابودن حوزه آموزش از حوزه پرورش. معلمان معتقد بودند ما، هم متولی آموزش و هم متولی پرورش هستیم و این دو از هم تفکیک‌پذیر نیستند و نباید معلم پرورشی فعالیت جداگانه داشته باشد. مگر می‌شود معلمی به دانش‌آموزی قرآن‌خواندن بیاموزد، اما وظیفه رفتارسازی نداشته باشد و این وظیفه برعهده معلم پرورشی باشد. در آن زمان دو خط موازی در آموزش‌وپرورش شکل گرفته بود؛ یکی برنامه‌ریزی آموزشی و درسی بود و دیگری حوزه متولی هدایت موضوعات تربیتی و پرورشی. این یک دوگانگی عجیب بود که کسی هم کارشناسانه مدافع آن نبود. حتی اسنادی در آموزش‌وپرورش وجود داشت که غلط‌بودن این دوگانگی را اثبات می‌کرد. تلفیق این دو حوزه به‌نوعی نشان می‌داد وزارتخانه برای معلمش ارزش قائل است، به او اعتماد دارد و می‌داند که او می‌تواند جوانان فردا را تربیت کند. بنابراین طرح تلفیق را تهیه و آن را به شورای‌عالی انقلاب فرهنگی بردیم که تصویب هم شد البته در دوره‌های بعدی دوباره طرح تفکیک به‌جای تلفیق به مجلس رفت و همه‌چیز به حالت اول برگشت. دربرابر طرح تلفیق واکنش‌های منفی زیادی صورت گرفت. خیلی‌ها می‌گفتند این کار دین‌زدایی از مدارس است و حتی یادم هست برخی سر مزار شهید رجایی جمع شدند و علیه طرح شعار دادند ولی هیچ معلمی از این حرکت‌ها حمایت نکرد زیرا هم ما به معلمان اعتماد کرده بودیم و هم آنها به وزارتخانه‌شان اعتماد کرده بودند. برداشت من این است که در آن زمان رضایتمندی‌ای که ما دنبالش بودیم، ایجاد و آموزش‌وپرورش جایی برای معلمان شد که آنها در آنجا حرف اول را می‌زنند. شاید اصلاحاتی که در حقوق و مزایا انجام گرفت، تغییر خاصی در وضعیت معلمان ایجاد نکرد ولی آنها شأن و منزلتی را که دنبالش بودند، پیدا کردند. هنوز هم بعد از مدت‌ها وقتی معلم‌های آن زمان من را می‌بینند، این رضایتمندی از رفتارشان پیداست.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.