اماس؛ محمل اضطراب
بابک زمانی- متخصص مغز و اعصاب
اماس در كشور ما در سالهاي اخير شيوع چشمگيري داشته است. درباره اینکه آگاهي عمومي و امكانات تشخيصي بيشتر تا چه حد بر تأثیر عوامل قطعي نظير استعداد ژنتيكي ناشي از نژاد تأثیر گذاشته است، بهراحتي نميتوان اظهارنظر كرد، اما تأثیر اين شيوع افزايشيافته را عوامل متعددي تشديد و آن را تبديل به نوعي طاعون مدرن كردهاند. موضوع ادامه اين يادداشت تنها اثبات اين مدعاست! اينكه چگونه و چرا در طول تاريخ به دفعات يك بيماري از كالبد خود خارج و ابعادي اساطيري به اندازه فرهنگ و ابتلائات زمان مييابد، در توان اين قلم و حوصله اين گفتار نیست. طيف بيماران در معرض ابتلا، كه عمدتا جوانان و بهویژه خانمهاي جوان طبقه متوسط هستند، گسترش روزافزون رسانهها و شبكههاي اجتماعي، اين واقعيت كه برخي از بيماران مبتلا به اماس ممكن است در آينده دچار اختلالات حركتي شوند و اينكه اولين علامتها ممكن است علائمي غيراختصاصي و مبهم و تعريفنشده مثل دوبيني و تاري ديد يا گزگز و مورمور دست و پا باشد، اين بيماري و شيوع افزايشيافته آن را بهسرعت در پيشخوان اذهان مردم آورده است و آن را محمل مناسبي براي اضطرابات اجتماعي كرده و باعث شده است عده زيادي از مردم هرروز با هراس از اماس سر بر بالين بگذارند و بخشي از رونقي كه كار پزشكي از بابت اضطراب مييابد، مربوط به اماس باشد! و البته در فرهنگي كه در اساس در مواجهه با ابهامات، دچار اشكالات اساسي است، توجيهات تعريفنشده، اساطيري و بسيار كلي در توجيه بيماريای مثل «استرس» رواج روزافزون مييابند! بيمارياي كه محمل اضطراب جمع بود، در توجيه با استرس آرام ميگيرد و استرس اجتناب از استرس! دردي مضاعف ميشود. اما دراينميان رسانهها نقشي اساسي دارند. رسانهها ميتوانند با دنبالهروي از احساسات عمومي بر تواتر اين سيكلهاي معيوب بيفزايند يا نقشي سازنده و خلاق در شكلگيري سليقه و ذائقه عمومي بازي كنند. ميتوانند با هر تلفني كه ناگاه از بستري بيخواب و اضطرابزده صورت ميگيرد، يكبار ديگر با تشريح علائم و نشانهها و راههاي تشخيص و درمان، آتش تهيه براي اضطراب بيشتر فراهم آورند تا توجه بيشتر اضطراب بيشتري به بار آورد يا تنها به جملهاي كلي اكتفا كرده سؤال را به سمت بيماري ديگري ببرند كه اطلاع از علائم آن ميتواند حداقل تا همين حد از پيشرفت بيماري جلوگيري كند، اما بيتوجهي كمنظير به آن درمانش را در كشور ما به نقيصهاي جدي تبديل كرده است. ميتوانند با پيگيري درخواستهاي عموم، اطلاعات عمومي را در مورد اين بيماري از آنچه هست بالاتر ببرند تا نهتنها اضطراب عمومي از آنچه هست، بيشتر شود؛ بلكه اطلاعات عمومي در مورد ساير بيماريها همچنان اندك باقي بماند يا با سياست اطلاعرساني مدرن اطلاعات عمومي را به سمتي ببرند كه نتايجي بسيار مفيدتر بهبار آورد. درحالحاضر برخلاف بيماري اماس كه اطلاعات عمومي در مورد آن از حد لازم و سپس حتي مجاز بسيار بالاتر رفته اطلاعات عمومي در مورد علائم و درمانهاي بسياري از بيماريهاي شايع بسيار اندك است؛ بنابراين براي اين درمانها درخواستي از جانب مردم و سازمانهاي مردمنهاد صورت نميگيرد (البته همه اين دعاوي نياز به مطالعات ميداني توسط افراد متبحر و ابزارهاي مناسب دارد). يك مثال و يك مقايسه بسيار ساده، مقايسه با سكته مغزي است. در هر زمان، هركدام از ما اگر دچار سكته مغزي شويم، حداكثر تا ششساعت ميتوان از شدت علائم اين سكته كاست و هرچه به زمان آغاز اين سكته نزديك ميشويم، امكان بهبودي نهايي بيشتروبيشتر ميشود. بنابراين در تمام دنيا درحالحاضر كم يا بيش سيستمهاي متمركزي براي انتقال هريك از مردم به نزديكترين مركزي كه اين درمانها در آنجا امكانپذير است تعبيه شده ولي كشور ما در اين زمينه در اعماق جدول بهسر ميبرد، اما آخرين داروي مؤثر در بيماري اماس ولو با تأثیري محدود آن هم تنها در يكي از علائم این بيماري با سرعت در دسترس قرار ميگيرد. اگرچه اينگونه تصميمگيريهاي درماني مستلزم برنامهريزي دولتي و استفاده از امكانات سختافزاري و نرمافزاري دولتي است و بههيچوجه توسط گروههاي پزشكان و بيماران قابل دسترس نيست، اما در تمام دنيا اطلاعات عمومي مردم و درخواست اين تسهيلات از برنامهريزان اجتماعي، محرك اصلي در رشد و گسترش اين برنامهريزيها بوده است. در اينجا تصور نميكنم اشاره به اهميت نقش رسانهها در اطلاعرساني كنترلشده در جهت برنامهريزي و تهيه درمانهاي جديد نياز به توضيح خاصي داشته باشد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.